Кіріспе

Лефкада аралы (Λευκάδα, Lefkáda, ), Лефкас немесе Леукас (Ежелгі грек және Катаревуса: Λευκάς, Leukás, қазіргі айтылуы Lefkás) және Леукадия деп те аталады, бұл Грекияның батыс жағалауындағы Иони теңізіндегі грек аралы, ұзын құрылыс және қозғалмалы көпір арқылы материкке қосылған. Аралдың бас қаласы және муниципалитет орталығы – Лефкада. Ол аралдың солтүстік бөлігінде, "Акция" ұлттық әуежайынан автомобильмен шамамен 25 минуттық жерде орналасқан. Арал Лефкада аймақтық бөлігінің құрамына кіреді.

География

Лефкада солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай созылады. Аралдың ауданы шамамен 15 км², ал муниципалитеттің ауданы (Каламос, Кастос аралдары мен бірнеше кіші аралдарды қоса алғанда) – 15 км². Аралдың ең биік нүктесі – Ставрота тауы, ол теңіз деңгейінен жоғары, аралдың орталық бөлігінде орналасқан. Аралдың шығыс жағалауында Лигия, Никиана және Периджали сияқты шағын курорттар орналасқан, олардың барлығы аралдағы ең ірі курорт – Нидриден солтүстікке қарай жатыр. Бұл жер қорғалған, Скорпиос (бұрын Аристотель Онассиске тиесілі), Меганиси және басқа да кіші аралдарға, сондай-ақ Грекия материгіне көрініс ашады. Лефкададан Василикиге дейінгі басты жағалау жолы ауылдан өтеді, бірақ қазір ауылды батыстан айналып өтетін жаңа жол салынған. Кефалония, Итака және Меганиссиге жүйтіп тұрақты автопаромдар қатынайды. Нидридің оңтүстігінде Василики курорты орналасқан, ол виндсерфинг орталығы болып табылады. Василикиден Кефалония мен Итакаға паромдар жүреді. Василикидің оңтүстігінде Лефкада мүйісі орналасқан, онда Кефалус пен грек ақыны Сапфо 30 метрлік жартастан екі рет секіріп өлімге келіпті деген әңгіме бар. Лефкаданың батыс жағалауында әйгілі Порто Кацики жағажайы орналасқан. Лефкада материктік Грекияға жалғасқан (Гомердің Итакасы Лефкада болғандығы туралы төменде қараңыз). Коринфтіктер б.з.д. 7 ғасырында оның тамасында канал қазған. Аралдың ең оңтүстік ұшы Дукато мүйісі деп аталады, кейде бұл атау бүкіл аралға қолданылады.

Климат

Аралда Жерорта теңізіне тән климат, ыстық жаздар мен салқын қыстар басым, немесе Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Csa.

Ежелгі дәуір

Сапфоның өзін-өзі өлтіруі және Кариялық Артемизияның Лефкада мүйісіндегі тік жардан секіруі туралы әңгімелер, аралды ежелгі грек махаббат құдайы Афродитамен байланыстыратын басқа да мифтермен байланысты. Арал сонымен қатар Гомердің "Одиссея" дастанының батыры Одиссеймен де байланысты. Немец археологы Вильгельм Дёрпфельд Лефкаданың әртүрлі жерлерінде қазба жұмыстарын жүргізіп, Лефкаданың Гомердің Итакасы болғанын және Одиссейдің сарайы Нидридің батысында, Лефкаданың оңтүстік жағалауында орналасқандығын ұсынды, осылайша аралда жұмыс істеу үшін қаржы алуға қол жеткізді. Жергілікті туризм шенеуніктері "Одиссея" дастанындағы бірнеше бөлімдер Лефкаданың Гомердің Итакасының мүмкін үлгісі екенін көрсетеді деген пікір білдірді. Жергілікті туризм кеңесі ең көп талқылаған бөлімдердің бірі Итаканы жаяу өтуге болатын арал деп сипаттайды, бұл Лефкадаға қатысты, себебі ол құрлықпен тар жолмен жалғасқандықтан, толыққанды арал емес. Страбонның мәліметінше, ежелгі заманда Акарнания жағалауы Левкас деп аталған. Ежелгі дереккөздер Левкасты Коринф колониясы деп сипаттайды, мүмкін Коркираның да қатысы болған. Орта ғасырлық британдық аңыздарда Троялық Брут Лефкаданы қарақшылардың шабуылынан кейін тастап кетілген күйде табады, содан кейін ол қираған қаланың ғибадатханасындағы Диананың мүсініне құрбандық шалып, оған Британияға барып империя құру туралы аян беріледі. Ежелгі қала б.з.д. 7-ғасырда, аралдың қазіргі астанасынан оңтүстікке қарай салынған. Пелопоннес соғысы кезінде Левкас Пелопоннес лигасына қосылды. Қала 3-ғасырда Сиракузалық Агатокл тарапынан басып алынды.

Византия дәуірі

Алғашқы Византия кезеңінде арал туралы ешқандай мәлімет сақталмаған, бұл кезде қала Көшпенділер кезеңінің қауырсынында жойылып кеткен болуы мүмкін. Дегенмен, Эпир материгінен өзгеше, онда 6 ғасырдың соңынан 8 ғасырдың ортасына дейін кеңінен таралған славян қоныстары куәландырылған, Лефкадада славян қоныстарының тек бірнеше белгілері ғана кездеседі. Орта Византия кезеңінде де ақпарат аз болып қалады. Арал 879 жылы Константинополдің төртінші соборында епископтық ретінде тіркелген, ал император Лев VI Ғалымның тұсында архиепископтыққа дейін көтерілген. Әкімшілік тұрғысынан қарағанда, ол Кефалония темасының құрамында болған. Кремоналық Лютпранд 968 жылы Константинополге жасаған елшілік сапарында аралға сапар шеккен. 1099 жылы Пизалық Дагоберт оны шапты, ал 12 ғасырдың ортасында әл-Идриси географиясында еске алынған.

Эпироттар мен латындықтар билік құрды

Венеция Республикасына 1198 жылы аралда жеңілдіктер берілді және 1204 жылы Византия империясының бөлісу шартында арал иелігіне өтті. Лефкада, көрінетіндей, Эпир деспоттығының бір бөлігіне айналды, бірақ бұл 1259 жылға дейін нақты куәландырылмады. Санта-Маура атауы алғаш рет 1292 жылы, Византия қызметіндегі генуэз кемелері шабуыл жасаған кезде, арал мен оның астанасы үшін тіркелді. 1295 жылы Эпир деспоты Никефор I Комнен Дукас аралды күйеу баласы, Кефалония және Закинф графы Иоанн I Орсиниге берді. Орсини жақын арада Неапольдің Карл II-нен онда қамал салуға рұқсат алды, ол Санта-Маура қамалының ядросы болды. Орсинилер 1331 жылы Лефкаданы Бриеннің Вальтер VI-ға жоғалтты, ол 1343 жылы Sancte Maure қамалын және аралды венециялық Грациано Джорджиоға берді. 1360/62 жылдары Леонардо I Токко Лефкаданы басып алып, герцог атағын алды (dux Lucate), сондықтан арал кейде сол кезеңдегі батыс дереккөздерінде «Герцогтық» (el Ducato және оның түрлері) деп аталды. Жергілікті православие архиепископы қуылды. 1350 және 1360 жылдары албандық рулар Эпирдің көп бөлігін басып алғаннан кейін, олар 1375 және 1395 жылдар аралығында аралға жиі шабуыл жасады. Карло I Токко аралды өзінің иеліктерінің астанасы етіп, Кефалония және Закинф графтығының палатинінен басқа, Эпир құрлығының көп бөлігін қамтыды және бекітілген қаланы кеңейтті. 1413 жылы Ахея князі Centurione II Zaccaria албандық жалдамалы әскерлермен Лефкадаға және оның қамалына шабуыл жасады, бірақ Венеция Республикасының көмегімен жеңіліске ұшырады. Османдықтар Эпирдің көп бөлігін басып алып, аралға шабуыл жасады, бұл Токкилерді оны венециялықтарға беруді қарастыруға мәжбүр етті. Құрлықтағы Осман империясының күшінің өсуіне байланысты Токкилер Осман сұлтандарының вассалдары болды. Соңғысы, Леонардо III Токко, Осман сұлтаны Мехмед II Жеңімпаздың жоғары құрметті әкесінің немересі Милица Бранковичке үйлену арқылы билігін сақтауға көмектесті; бірақ ол қайтыс болғаннан кейін, ол арагондық Франческа Марцаноға үйленді. Олардың салық саясатының нәтижесінде грек халқы оларды тез арада жек көре бастады. Лефкада, Кефалония және Закинфпен бірге 1479 жылы Осман әскербасы Гедик Ахмет-паша басып алды. Халықтың бір бөлігі Мехмедтің астанасын қайта толықтыру саясатының бөлігі ретінде Константинопольге жер аударылды.

Осман дәуірі

Османдықтар аралды Левкада (немесе لفقادة) деп атады, ал Ая Мавра (ايامورة, грекше Αγία Μαύρα, "Санта Маура" деген мағынаны білдіреді) деген ат аралдың қамалы мен астанасына арналды, онда халқының басым бөлігі тұрды. Осман билігі тұсында ол бастапқыда Карли-Эли санджағының қазасы болды, ал шамамен 1550 жылдан бастап Осман флотының бас адмиралы – Капудан-пашаға бағынышты Архипелаг еялетіне қарады. Лефкада қазасы аралды ғана емес, сонымен қатар іргелес материктің бір бөлігін де қамтыды. Венециялықтар 1502–03 жылдары Екінші Осман-Венеция соғысы кезінде аралды қысқа мерзімге басып алды, бірақ соңғы бейбіт келісімде оны Осман империясына қайтарды. Шамамен 1530 жылы мыңға жуық тұрғыны бар Лефкада қаласы санджақтағы ең ірі елді мекен және 111 сарбаз бен 9 артиллерияшысы бар маңызды әскери бекініс болды. Санжақтың қалған бөлігі сияқты, сол кезде халықтың барлығы христиан болған көрінеді, ал қамал гарнизондары мен әкімшілері мұсылман болды; сондықтан мешіттер тек қамалдардың ішінде орналасқан. Судың жетіспеушілігі 1564 жылы Сұлтан Сүлейменнің билігі кезінде аралдың ішкі аудандарынан қалаға дейін ұзақ су құбырының салынуына себеп болды. Суды қабырғалы қалаға, сондай-ақ оның төңірегінде өскен 700–800 үйге жеткізу – Осман сәулетінің батыс Балқандағы маңызды еңбектерінің бірі болды. Су құбырының үстінде теңізден басқа аралға кіруге болатын жалғыз жол – жаяу жол салынған. Османдықтар Лепанто шайқасында жеңілгеннен кейін, қамалды Киелі Лига күштері сәтсіз қоршауға алды. Осыдан кейін, 1572–1574 жылдары Капудан-паша Қылыш Әлі паша оны толығымен қайта салып, артиллерия платформалары ретінде үлкен мұнаралары бар алтыбұрышты бекініске айналдырды. 17 ғасырда Лефкада Архипелаг еялетінің құрамында жеке санджаққа айналды, бірақ Евлия Челебидің мәлімдемесіне сәйкес, ол 15 және 17 ғасырларда Морея еялетіне де қысқа мерзімге қарасты болды. Евлия 1670/71 жылдары аралға сапар шекті және қамалдар мен қала туралы толық және нақты сипаттама қалдырды, онда ислам дінінің айтарлықтай дамығаны байқалды. Евлияның сөзіне қарағанда, қабырғалы қалада бес жұма мешіті болған, оның ішінде Император мешіті (Хүнкар Ками), бұл бұрынғы шіркеу, кішкентай мешіт (маджид), медресе, екі мектеп (мактаб), монша (хаммам) және бес қоғамдық су таратқыш (чешме) болған. Қабырғалы қаладағы 200 тас үйдің барлығы мұсылмандарға тиесілі болды, ал шығыс және батыстағы екі қала маңы (варош) ағаштан салынған және халықтың құрамы әртүрлі болды. Батыс қала маңы әлдеқайда ірі болды, онда шығыс қала маңындағы 40–50 үйге қарағанда 300 үй болды, сонымен қатар ағаш мешіт пен мешіт, теке, мактаб, екі керуенсарай және жеті кішкентай шіркеу болды. Евлия, осы қала маңында көптеген шарап дүкендері болғанын, оларды тұрғындар да, гарнизон да жақсы көретінін айтады. Аралда тағы бір қала маңы (Варош и Лефкада) орналасқан, онда 700-ге жуық үй болды, олардың барлығында 20 шіркеуі бар грек христиандары тұрды. Евлияның мәліметтері Якоб Спон мен Джордж Уилердің мәліметтерімен расталады, олар қалада шамамен 5000–6000 тұрғыны бар екенін, олардың көп бөлігі гректер немесе түріктер екенін айтады. Евлия сияқты саяхатшылардың сипаттамаларына сәйкес, Лефкада – маңызды қалалық орталық болды, онда "Батыс Балқандағы Османдық азаматтық және әскери сәулетінің ең ірі екі ескерткіші" бар еді, атап айтқанда, Сұлтан Сүлейменнің салған су құбыры және Сұлтан Селім II билігінде Қылыш Әлі паша толығымен қайта салған Санта-Маура қамалы.

Венеция дәуірі

1684 жылы Мореан соғысының бастапқы кезеңінде аралды он алты күндік қоршаудан кейін Франческо Морозини бастаған венециялықтар бағындырды. Морозини қабырғалы қаланы эвакуациялады және оны, сондай-ақ қабырғалардың сыртындағы екі шағын елді мекенді қиратты, оларды қамалдың глацисіне айналдырды. 19 ғасырға дейін "Амаксики" деп белгілі болған арал маңындағы шағын елді мекен ғана қалды. Бұл елді мекен аралдың негізгі қаласына айналып, қазіргі Лефкада қаласының алдағы іргесін қалады. Венециялықтар исламмен байланысты барлық ғимараттарды да жойды. Венециялықтар 1710 жылдары қаланы жаңғыртты, ортағасырлық қамалдың соңғы іздерін жойып, шығысқа қарай, материкке қатысты жағына қосымша бекіністер салды. Жетінші Осман-Венеция соғысы кезінде, 1715 жылы Осман империясы Мореяны қайта басып алғаннан кейін, венециялықтар бастапқыда Лефкаданы тастап, ресурстарын Корфуды қорғауға жұмсады. Қамал тасталып, ішінара қиратылды, бірақ Корфу қоршауы венециялықтардың жеңісімен аяқталғаннан кейін арал қайтадан басып алынып, бекіністері қайта жарақталды. 1769 жылғы жергілікті гректердің көтерілісінен басқа, Венеция Республикасының құлауына дейін 1797 жылға дейін аралдағы венециялық билік үздіксіз жалғасты.

Венециядан кейінгі кезеңнен Грекиямен одаққа дейін

1797 жылы Венеция Республикасының құлауынан кейін Лефкада, басқа Венециялық Ион аралдары сияқты, француздар тарапынан басылып алынды, және 1799 жылы Федор Ушаков басқарған орыс-түрік экспедициясы оны басып алғанға дейін олардың билігінде болды. 1800 жылы Септинсуляр Республикасы құрылды, ол номиналды түрде Осман билігіндегі Ресейдің протектораты болды. Ресей империясы Ион аралдарында, әсіресе Лефкадада, қашқан клепттер мен арматолдардан салынған әскерлерді пайдаланды. Олардың арасында капитан Анастасиос Целиос және Апостолос Левендакис болды, соңғысы 1802 жылы орыстарға көмек көрсету үшін Лефкадада 60 жауынгерден тұратын рота құруды ұсынды. Иоанниналық Али-паша, Ион аралдарын иеленгісі келген, 1807 жылы Лефкаданы қоршап алды. Осы мақсатта ол құрлық жағалауында екі бекініс салды: Текке және Сент-Джордж қамалы, бірақ Санта-Маура қамалына жасаған шабуылдары Септинсуляр Республикасының жергілікті орыс және грек күштері тарапынан сәтті қайтарылды. 1807 жылы Тильзит шартынан кейін француз билігі қайта орнатылды, бірақ 1810 жылы британдықтар аралды басып алды. 1815 жылы Ұлыбритания Лефкаданы қоса алғанда, Ион аралдарының Біріккен Штаттарын протекторат ретінде құрды. 1825 жылы болған жер сілкінісі кезінде қаланың көп бөлігі, соның ішінде Осман су құбыры қирады. Осыдан кейін, қала ұқсас зақымдарды болдырмау үшін ағаштан қайта салынды. 1864 жылы аралдар Грекияға өткізілді. Сол кезде аралда шамамен 24 000 адам тұрды.

Лафкадио Херн тарихи орталығы

Лафкадио Херннің туған аралының атымен аталып, Еуропадағы алғашқы мұражайы 2014 жылдың 4 шілдесінде Лефкадада Лафкадио Херн тарихи орталығы ретінде ашылды. Онда алғашқы басылымдар, сирек кітаптар және жапондық жинақтамалар бар. Келушілер фотосуреттер, мәтіндер мен көрмелер арқылы Лафкадио Херннің өміріндегі маңызды оқиғаларды, сондай-ақ оның лекциялары, жазбалары мен әңгімелері арқылы 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы Еуропа, Америка және Жапония өркениеттерін таныстыра алады. Кумамото, Мацуэ, Шинжуку, Яидзу қалаларының әкімшіліктері, сондай-ақ Тояма университеті, Коидзуми отбасы және Жапония мен Грекиядан келген басқа да адамдар Лафкадио Херн тарихи орталығының құрылысына үлес қосты.