Дарьян күнтізбесі: Марстағы болашақ адамдар үшін жасалған уақыт санау жүйесі. 28 сол айдан тұрады, Жер күнімен сәйкес келмейді. Марс колонизациясы үшін ұсынылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марста болашақ қоныстанушылардың уақытын есептеу жүйесі
System of time keeping for future human settlers on Mars
Дарь күнтізбесі – Марс планетасындағы болашақ адам қоныстанушыларының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін әзірленген уақыт есептеудің ұсынылған жүйесі. Оны 1985 жылы әуе-ғарыш инженеры, саясаттанушы және ғарыш құқық маманы Томас Гангель жасады және ұлы Дариус атымен атады. Алғаш рет 1986 жылдың маусым айында жарияланды. 1998 жылы Марс қоғамының құрылтай съезінде Марстың отарлауына қатысты қарастырылатын он сегіз фактормен қатар, екі күнтізбе нұсқасының бірі ретінде ұсынылды. 28 солдық айларды пайдалануының нәтижесінде Дарь күнтізбесінде Жер күндерімен немесе синодикалық кезеңдермен синхрондауға арналған механизм қарастырылмаған.
The Darian calendar is a proposed system of timekeeping designed to serve the needs of any possible future human settlers on the planet Mars. It was created by aerospace engineer, political scientist, and space jurist Thomas Gangale in 1985 and named by him after his son Darius. It was first published in June 1986. In 1998 at the founding convention of the Mars Society the calendar was presented as one of two calendar options to be considered along with eighteen other factors to consider for the colonization of Mars. Due to the use of 28 sol months, the Darian calendar has no mechanism for synchronization with Earth dates or with synodic periods.
Жылдың ұзақтығы және аралық
Күнтізбе құрастырылатын негізгі уақыт кезеңдері – Марстың күндізгі күні (кейде сол деп аталады) және Марстың көктемгі күн мен түн теңелу жылы. Сол, Жер күндізгі күнінен 39 минут 35.244 секунд ұзағырақ, ал Марстағы көктемгі күн мен түн теңелу жылы 668.5907 солға тең (Жердегі 686.9711 күнге сәйкес). Сондықтан, негізгі интеркаляция формуласы әрбір Марс онжылдығына алты 669 солдық жыл мен төрт 668 солдық жылды бөледі. Бұл жылдар көтеріліс жылдары деп аталады, бірақ олар көтеріліссіз жылдардан жиі кездеседі, және олар тақ (екіге бөлінбейтін) немесе 10-ға бөлінетін жылдар болып табылады: бұл он жылда 6686 сол береді, орташа жылды 668.6 сол етеді. Дарий күнтізбесінің 1998 жылғы нұсқасында, егер жыл 100-ға бөлінсе, көтеріліс жылдары жойылды, бірақ жыл 500-ға да бөлінетін болса, бұл ереже қолданылмады; осы ережелерді қосу орташа жылды 668.592 солға дейін жақындатады, бұл орынды шама. Дегенмен, бұл статикалық интеркаляция схемалары Марстың көктемгі күн мен түн теңелу жылының ұзақтығының баяу өсуін ескермеді. Сондықтан, 2006 жылы Гангале интеркаляция формулаларының бірнеше сериясын жасады, олардың барлығында негізгі онжылдық цикл болды, келесі кестеде көрсетілгендей:
The basic time periods from which the calendar is constructed are the Martian solar day (sometimes called a sol) and the Martian vernal equinox year. The sol is 39 minutes 35.244 seconds longer than the Terrestrial solar day, and the Martian vernal equinox year is 668.5907 sols in length (which corresponds to 686.9711 days on Earth). The basic intercalation formula therefore allocates six 669 sol years and four 668 sol years to each Martian decade. The former are still called leap years, even though they are more common than non leap years, and are years that are either odd (not evenly divisible by 2) or are evenly divisible by 10: this produces 6,686 sols per ten years, giving an average year of 668.6 sols. A 1998 iteration of the Darian calendar had leap years cancelled if the year was divisible by 100, unless the year was also divisible by 500; adding these rules produces an average year of 668.592 sols, a more reasonable approximation. However, these static intercalation schemes did not take into account the slowly increasing length of the Martian vernal equinox year. Thus, in 2006, Gangale devised a series of intercalation formulas, all of which have in common the basic decennial cycle, as shown in the following table:
Жылдар диапазоны Формула Күнтізбелік жылдың орташа ұзақтығы
0–2000 (Y − 1)/2 + Y/10 − Y/100 + Y/1000 668.5910 сол
2001–4800 (Y − 1)/2 + Y/10 − Y/150 668.5933 сол
4801–6800 (Y − 1)/2 + Y/10 − Y/200 668.5950 сол
6801–8400 (Y − 1)/2 + Y/10 − Y/300 668.5967 сол
8401–10000 (Y − 1)/2 + Y/10 − Y/600 668.5983 сол
Range of years Formula Mean length of calendar year 0–2000 (Y − 1)\2 + Y\10 − Y\100 + Y\1000 668.5910 sols 2001–4800 (Y − 1)\2 + Y\10 − Y\150 668.5933 sols 4801–6800 (Y − 1)\2 + Y\10 − Y\200 668.5950 sols 6801–8400 (Y − 1)\2 + Y\10 − Y\300 668.5967 sols 8401–10000 (Y − 1)\2 + Y\10 − Y\600 668.5983 sols
Бұл кеңейтілген интеркаляция схемасы 10000 жыл ішінде орташа жылды 668.59453 күн етеді: бұл жалпы дәуірдің 12000 Марс жылының соңында немесе 24180 жылы шамамен бір солдық қателікке әкеледі.
This extended intercalation scheme gives an average year of 668.59453 days over the 10000 years: this results in an error of only about one sol at the end of 12,000 Martian years, or the year 24,180 of the Common Era.
Жылдың басы
Марс жылы планетаның солтүстік жарты шарында көктемді белгілейтін күн мен түн теңелуіне жақын басталады. Қазіргі уақытта Марстың Жерге ұқсас осьтік еңістігі бар, сондықтан Марстағы маусымдар байқалады. Бірақ, Марстың Күнді айналатын орбитасының эксцентриктігі Жерге қарағанда жоғары болғандықтан, оңтүстік жарты шарда маусымдардың айқындығы күшейеді, ал солтүстік жарты шарда олардың айқындығы азаяды.
The Martian year is treated as beginning near the equinox marking spring in the northern hemisphere of the planet. Mars currently has an axial inclination similar to that of the Earth, so the Martian seasons are perceptible, though the greater eccentricity of Mars' orbit about the Sun compared with that of the Earth means that their significance is strongly amplified in the southern hemisphere and masked in the northern hemisphere.
Епохасы
Гангле бастапқыда 1975 жылдың соңында американдық «Викинг» бағдарламасын Марсқа алғашқы толыққанды сәтті (америкалық) жұмсақ қондыру миссиясы деп мойындау үшін күнтізбе эпохасын таңдады (алдыңғы 1971 жылғы кеңестік «Марс-3» қондырылысы планета бетінен тек 15 секундтық деректерді ғана жеткізген болатын). 2002 жылы ол Питер Кохтың 1999 жылы алғаш ұсынған және Шон Мосс 2001 жылы өзінің «Утопиялық күнтізбесі» үшін қабылдаған Телескопиялық эпоханы қабылдады, бұл 1609 жылға сәйкес келеді. Бұл Иоганн Кеплердің Марстың Тихо Браге бақылауларын планеталық қозғалыс заңдарын анықтау үшін пайдаланғанымен және Галилео Галилейдің телескоп арқылы Марсты алғашқы бақылауларымен байланысты. Телескопиялық эпоханы таңдау «Дарийлік» және «Утопиялық» күнтізбелердің құрылымдарын біріктірді, олардың қалған айырмашылықтары атау мәселесіне қатысты. Бұл сонымен қатар, соңғы 400 жылдағы Марстың телескоп арқылы жасалған көптеген бақылауларының теріс даталарға жіберуін болдырмауға мүмкіндік берді.
Gangale originally chose late 1975 as the epoch of the calendar in recognition of the American Viking program as the first fully successful (American) soft landing mission to Mars (the earlier 1971 Soviet Mars 3 Landing having delivered only 15 seconds of data from the planet's surface). In 2002 he adopted the Telescopic Epoch, first suggested by Peter Kokh in 1999 and adopted by Shaun Moss in 2001 for his Utopian Calendar, which is in 1609 in recognition of Johannes Kepler's use of Tycho Brahe's observations of Mars to elucidate the laws of planetary motion, and also Galileo Galilei's first observations of Mars with a telescope. Selection of the Telescopic Epoch thus unified the structures of the Darian and Utopian calendars, their remaining differences being nomenclatural. It also avoids the problem of the many telescopic observations of Mars over the past 400 years being relegated to negative dates.
Марс - Юлиандық күн
Марс Юлиан күні Жердегі Юлиан күніне ұқсас, өйткені ол белгілі бір бастапқы нүктеден күндердің үздіксіз сандық санауы болып табылады. Марс Юлиан күнінің бастапқы нүктесі Дарий күнтізбесімен бірдей, демек Марс Юлиан күні 0 – 1 Қанатшы 0.
The Mars Julian sol count is analogous to the Julian Day count on Earth, in that it is a continuous numerical counting of days from an epoch. The Mars Julian sol epoch is the same as for the Darian calendar, thus Mars Julian sol 0 is 1 Sagittarius 0.
Планеталық ғылымдағы уақыт сақтау жүйелерімен салыстыру
Дарь күнтізбесі Марстағы адамзат қоғамдары үшін азаматтық күнтізбе ретінде жасалғандықтан, ғылыми қауымдастықта оның нақты аналогы жоқ, себебі оларға апталар немесе айлар бойынша Марс уақытын белгілеудің қажеті жоқ. Ғылыми қауымдастықта белгілі бір деңгейде танылған екі байланыссыз кезең – Марс күнінің күні және Марс жылы. 1998 жылы Майкл Эллисон 1873 жылдың 29 желтоқсанында (Жулиан күні 2405521.502) Марс күнінің күні эпохасын ұсынды. 2000 жылы R. T. Clancy және авторлар тобы 1955 жылдың 11 сәуірінде (Жулиан күні 2435208.456) басталатын Марс жылы 1-ді ұсынды. Кланси Марс жылы бір Марс солтүстік теңдігінен келесісіне дейін есептеледі (Ls = 0°), ал нақты күндер берілген жыл ішінде Ls арқылы көрсетіледі. Кланси Марс жылының саны шамамен Дарий жылының санынан 183-ке кем. Эллисон Марс күнінің күні эпохасы Кланси Марс жылының санауында белгісіз жылдағы Ls = 276.6°-қа тең. Бұл Дарий күнтізбесінде 25 Қыркүйек 140-қа сәйкес келеді және Марс Юлиан күні 94128.511-ге айналады.
Since the Darian calendar is designed as a civil calendar for human communities on Mars, it has no precise analog in the scientific community, which has no need to mark Martian time in terms of weeks or months. Two unrelated epochs that have gained some traction in the scientific community are the Mars sol date and the Mars year. In 1998 Michael Allison proposed the Mars sol date epoch of 29 December 1873 (Julian Day 2405521.502). In 2000 R. T. Clancy et al. proposed the Mars year 1 set to the epoch 11 April 1955 (Julian Day 2435208.456). The Clancy Mars year is reckoned from one Martian northward equinox to the next (Ls = 0°), and specific dates within a given year are expressed in Ls. The Clancy Mars year count is approximately equal to the Darian year count minus 183. The Allison Mars sol date epoch equates to Ls = 276.6° in a year that is undefined in the Clancy Mars year count. It converts to 25 Virgo 140 on the Darian calendar and Mars Julian sol 94128.511.
Басқа дариан күнтізбесі
1998 жылы Гангале Дарий күнтізбесін 1610 жылы Галилей ашқан Юпитердің төрт Галилей серігі – Ио, Европа, Ганимед және Каллистода пайдалану үшін бейімдеді. 2003 жылы ол Титан үшін күнтізбе нұсқасын жасады.
In 1998 Gangale adapted the Darian calendar for use on the four Galilean moons of Jupiter discovered by Galileo in 1610: Io, Europa, Ganymede, and Callisto. In 2003 he created a variant of the calendar for Titan.