655 жылғы Мерсия мен Берниция арасындағы шайқас

Кіріспе

655 жылы Мерсия мен Берниция арасындағы шайқас.

Винваэд шайқасы (уэльсше: Maes Gai) 15 қарашада Мерсия королі Пенда мен Берницияның Освиуі арасында болды. Шайқас Мерсиялықтардың жеңілісімен және Пенданың қазасымен аяқталды. Бедге сәйкес, бұл шайқас англосаксондықтардың ескі дінінің аяқталуын білдірді.

Өмірбаян

Бұл шайқастың бастауы Пенданың бірнеше әскери жеңістер арқылы Англияны бағындыруында, ең ірісі – бұрынғы үстемдік құрған Нортумбриялықтарға қарсы болды. Гвинедтің Кадуаллон ап Кадфанмен одақтасып, ол 633 жылы Хатфилд Чейсте Нортумбрияның Эдвинін жеңіп, өлтірді, содан кейін 642 жылы Мазерфилд шайқасында Нортумбрияның Освальдын жеңіп, өлтірді. Мазерфилд Нортумбрияның үстемдігінің құлауын белгіледі, ал одан кейінгі жылдары мерсиялықтар Берникияға жорық жасап, бір кезде Бамбургті қоршады; 655 жылғы жорылысы кезінде Нортумбрияның Дейра патшалығы Пенданы қолдады.

Топонимиясы, орналасқан жері және күні

Тоғызыншы ғасырдан бері винвед немесе винвæд ежелгі ағылшын тіліндегі атау ретінде түсіндірілді, оның құрамында виннан немесе вин ("жанжал", "соғыс") және вæд ("саяз су", "өткел") сөздері бар. Алайда, 2004 жылы Эндрю Бриз бұл атауды кельт тіліндегі этимологиямен қайта қарастырды, ол қазіргі уэльс тіліндегі гвенведд ("ақ түс") сөзімен сәйкес келеді. Ал, уэльс деректеріндегі "Campus Gai" (латынша) немесе "Maes Gai" (уэльсше) "Кайдің алқабы" деген мағынаны білдіреді. Бұл шайқас Ұлыбританиядағы ерте солтүстік және оңтүстік англосаксондықтардың арасындағы ең маңызды шайқас деп есептелсе де, оның егжей-тегжейлі мәліметтері аз. Екі әскер "Винвæд" деп аталатын өзеннің жанында кездесті, бірақ бұл өзенге қатысты нақты мәліметтер табылмады. Шайқастан кейін Освиу өз жорығын Лоидис аймағында аяқтағандықтан (қазіргі Батыс Йоркширдегі Лидс қаласы осы аймақтың атын алған), Винвæд Лидс маңында және/немесе Хамбер өзенінің саласы болған деп саналады. Эндрю Бриз қазіргі Донкастердің солтүстігінде орналасқан Дон өзенінің саласы – Вент өзенін ұсынды. Басқа болжамдарға қазіргі Кок Бек (Лидс), оның атымен қазіргі Pendas Fields тұрғын үй алабы аталған, және ол Уарф өзеніне (ақырында Хамберге құятын) қосылғанға дейінгі өзен де кіреді. Озвестри немесе Винвик сияқты жорамалдар да бар. Осуи жеңісі үшін Құдайға алғыс айтып, шайқас пен монастырьға жасаған сыйлықтарды баяндағаннан кейін, Беда патша Осуидің өзінің билігінің он үшінші жылында 15 қарашада Лоидис (Лидс) аймағында жорықты аяқтағанын айтады, бұл екі халыққа да үлкен пайда келтірді. Ол өз халқын жауыздықпен келген топтардан құтқарып, мерсиялықтар мен көршілес елдерді христиандық сенімге келтірді. Бұл дәстүрлі түрде Винвæд шайқасының 15 қараша 655 жылы өткенін көрсететін дәлел ретінде қарастырылды, бірақ Филипп Дуншеа Беданың сөздері шайқас Освиу "жорықты аяқтағанға дейін" бірнеше жыл бұрын болғанын және оның орны Лидстен қашықтау болғанын мүмкін ететінін айтты.

Since the nineteenth century, winwœd or winwæd was interpreted as an Old English name, from the elements winnan or win ("strife", "fight") and wæd ("shallow water", "ford"). In 2004, however, Andrew Breeze reinterpreted the name with a Celtic etymology, corresponding to Modern Welsh gwenwedd ('whiteness'). Meanwhile, the campus Gai (Latin) or maes Gai (Welsh) of the Welsh sources means 'Caius's field'). Although the battle is said to be the most important between the early northern and southern divisions of the Anglo Saxons in Britain, few details are available. The two armies met near a river named the "Winwæd", but this river has never been identified. Since, after the battle, Oswiu concludes his campaign in the district of Loidis (which gives its name to the modern West Yorkshire city of Leeds), the Winwæd is usually thought to have been near Leeds and/or a tributary of the Humber. Andrew Breeze argued for the River Went, a tributary of the River Don, situated to the north of modern day Doncaster. Other identifications include the river now known as Cock Beck, Leeds (which has inspired the modern housing estate name Pendas Fields), before joining the River Wharfe (which eventually feeds into the Humber). Wilder speculations include Oswestry or Winwick. After his account of the battle and the monastic endowments made by Oswiu in thanks to God for his victory, Bede says that King Oswiu brought the campaign to a close in the district of Loidis (Leeds) on 15 November in the thirteenth year of his reign, to the great benefit of both peoples; for he freed his own subjects from the hostile devastations of the heathen people and converted the Mercians and the neighbouring kingdoms to a state of grace in the Christian faith, having destroyed their heathen ruler. This has traditionally been seen as evidence that the Battle of the Winwæd itself took place on 15 November 655, but Philip Dunshea has argued that Bede's phrasing makes it possible that the battle could have happened some time—even years—before Oswiu 'brought the campaign to a close', and that its location could have been far from Leeds.

Шайқас

Пенда Шығыс Англия мен Уэльстен одақтастарды жинап, "отыз сардар" басқарған әскермен жорыққа шықты. Освальдтың інісі, бірақ Нортумбрияның солтүстік бөлігі – Берницияны ғана билеген Освиу, Пенданың әскерімен өз патшалығының солтүстігіндегі Урбс Иудеу деген жерде қоршауға алынды. Идеу, патшалықтың солтүстігінде орналасқан Джедбургтың тарихи атауы болып табылады. Освиу бейбітшілік үшін Пендаға көп байлық сыйлауға дайын болған. Дереккөздер нақты болмаса да, Иудеуда қандай да бір келісімге қол жеткізілген болуы мүмкін: Беда Освиудың байлық ұсыныстарын Пенда қабылдамағанын айтса да, ол Освиудың халқын "жоғарыдан төменге дейін" жоюға ниеттенгенін мәлімдейді. Сондай-ақ, Освиудың кіші ұлы Экгфритті мерсиандықтар тұтқынға алғанын, бұл келісімнің бір бөлігі болуы мүмкін екенін айтады. "Historia Brittonum" Беданың байлыққа қатысты айтқандарын жоққа шығарады, Пенда оны британдық одақтастары арасында бөліп бергенін, демек, қабылдағанын көрсетеді. Оқиғалар Пенда мен оның әскері үйге қайтып бара жатқанда болғандай түсіндіріледі, бірақ қандай да бір себеппен екі әскер кездесіп, Винваэд өзені деген жерде шайқасты. Бриз Пенда мен оның әскерінің кері шегіну кезінде Вент бойында стратегиялық қиын жағдайда болғанын, бұл Освиуға шабуылға мүмкіндік бергенін айтады. Беданың сөзіне қарағанда, Дейралық Этельвальд шайқастан бас тартып, қауіпсіз жерден нәтижені күтті. Пенда ойсырап жеңілді, ол және оның одақтасы, Шығыс Англия королі Этельхер, соғыс жасаған отыз одақтас басшыларымен (duces regii) бірге қаза тапты. Шабуыл қатты жаңбыр астында өзен жағасында болды, Беда көптеген адамдардың қашқанда суға батып кеткенін, қаншасы қылыштан өлгенінен гөрі көп болғанын айтады. Беда Пенданың басы кесілгенін хабарлайды. 12 ғасырда жазған Хантингдондық Генрих Беданың мәтінін табиғаттан тыс күштердің араласуын қоса кеңейтіп, Пенданың шайқаста қаза табуының, өзінің агрессивті билігі кезінде басқаларға тигізген жазаға ұқсас екенін атап өтті.

Penda, after gathering allies from East Anglia and Wales, marched with a force led by "thirty warlords". Oswiu, who was Oswald's brother but had succeeded him only in Bernicia, the northern part of Northumbria, was besieged by Penda's forces at a place called Urbs Iudeu (which has been identified, perhaps dubiously, with Stirling) in the north of his kingdom. Iedeu appears as a historic name for Jedburgh, also located in the north of the kingdom. Apparently Oswiu was desperate enough to offer a great deal of treasure to Penda in exchange for peace. Although the sources are unclear, it is likely that some sort of agreement was reached at Iudeu: although Bede says that Oswiu's offers of treasure were rejected by Penda, who, Bede says, was determined to destroy Oswiu's people "from the highest to the lowest", he does mention that Oswiu's young son Ecgfrith was being held hostage by the Mercians, perhaps as part of a deal. The Historia Brittonum contradicts Bede regarding the treasure, saying that Penda distributed it among his British allies, which would presumably mean that he accepted it. The recorded events may be interpreted to mean that Penda and his army then began marching home, but for some reason the two armies met and fought at a place called the River Winwaed. Breeze argues that Penda and his army would have been in a difficult strategic location along the Went during their withdrawal, giving Oswiu a good opportunity to attack. along with his army, and Bede says that Aethelwald of Deira withdrew from the battle to await the outcome from a place of safety. Penda was soundly defeated, and both he and his ally, the East Anglian King Aethelhere, were killed, with thirty allied leaders of warbands (duces regii). The battle was fought by the river in the midst of heavy rains, and Bede says that "many more were drowned in the flight than destroyed by the sword". Bede mentions that Penda's head was cut off. Writing in the 12th century, Henry of Huntingdon expanded his version of Bede's text to include supernatural intervention and remarked that Penda, in dying violently on the battlefield, was suffering the same fate he had inflicted on others during his aggressive reign.

Салдары

Бұл шайқас Нортумбрия мен Мерсияның салыстырмалы жағдайына маңызды әсер етті. Мерсияның Мазерфилд шайқасынан кейін орнатылған үстемдігі жойылды, ал Нортумбрияның үстемдігі қайта орнатылды; Мерсияның өзі екіге бөлінді, солтүстік бөлігі Осуиу толыққанды иеленді, ал оңтүстік бөлігі Пенданың христиан ұлы Пеадаға берілді, ол Берникия патшалық әулетіне үйленген (бірақ Пеада 656 жылға дейін ғана тірі қалды). Дегенмен, Нортумбрияның Мерсиядағы билігі бірнеше жылдың ішінде құлап кетті. Ерекше айта кетерлігі, бұл шайқас ағылшын-саксондықтардың ескі дінінің аяқталуын білдірді; Чарльз Пламмер 1896 жылы оны "ағылшын халқының діни тағдыры үшін шешуші" деп сипаттады. Пенда ағылшын-саксон монархтарының христиан дініне кеңінен көшкеніне қарамастан, өзінің дәстүрлі сенімдерін сақтап, көптеген христиан патшалары оған қарсы шайқаста қаза тапқан болатын; Пенданың өлімінен кейін Мерсия христиан дініне қайта оралды, ал одан кейін билік еткен барлық патшалар (оның ішінде Пенданың ұлдары Пеада, Вулфхер және Этельред) христиан болды.