Седжмур шайқасы – Англия Корольдігі мен Монмут герцогы бастаған көтерілісшілер арасындағы соңғы және шешуші шайқас. Бұл шайқас 1685 жылғы 6 шілдеде Сомерсет, Англиядағы Бриджвотер маңындағы Уэстонзойландта болды, нәтижесінде Англия армиясы жеңіске жетті. Бұл Монмут көтерілісінің соңғы шайқасы болды және Англияның оңтүстік-батысында Монмут герцогының көтерілісші күштері мен Джеймс II-ге адал Корольдік армия арасындағы бірқатар шайқастардан кейін өтті. Жеңіс үкіметке бұйырды және шамамен 500 тұтқын олардың қолына түсті. Монмут шайқас алаңынан қашып құтылды, бірақ ұсталды, Лондонға жеткізілді және тоғыз күннен кейін өлім жазасына кесілді. Монмуттың көптеген қолдаушылары Қанды сот кезінде сотталды. Көптегендері елден қуылды, ал қалғандары тірідей кесіліп, денелері төрт бөлікке бөлінді.
The Battle of Sedgemoor was the last and decisive engagement between the Kingdom of England and rebels led by the Duke of Monmouth during the Monmouth rebellion, fought on 6 July 1685, and took place at Westonzoyland near Bridgwater in Somerset, England, resulting in a victory for the English army. It was the final battle of the Monmouth Rebellion and followed a series of skirmishes around south west England between the rebel forces of the Duke of Monmouth, and the Royal Army still loyal to James II. Victory went to the Government and about 500 prisoners fell into their hands. Monmouth escaped from the battlefield but was captured, taken to London and executed nine days later. Many of Monmouth's supporters were tried during the Bloody Assizes. Many were transported abroad, while others were executed by drawing and quartering.
Өмірбаян
Бұл Монмут көтерілісінің соңғы шайқасы болды, онда көтерілісші Джеймс Скотт, Монмут 1-гезегі, ағылшын тағын өзінің емісі Джеймс II-ден тартып алуға тырысты. Джеймс II 1685 жылдың 2 ақпанында ағасы Карл II қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Джеймс Скотт Карлдың заңсыз ұлы еді. Монмут Голландия Республикасынан Дорсеттегі Лайм-Региске келгеннен кейін, Дорсет және Сомерсет аймақтарында бірнеше шерулер мен ұсақ шайқастар болды. Соңында Монмуттың нашар жабдықталған әскері Сомерсет жазығына кері шегінді және 3 шілдеде Бриджвотерде қоршауға түсті. Ол әскерлеріне қаланы нығайтуға бұйрық берді. Бұл күш шамамен 3500 адамнан тұратын, көбінесе дінге қатысты талаптарынан бас тартқандар, қолөнершілер және шаруалар еді, олар ауыл шаруашылығы құралдарымен (мысалы, шанышқылар) қаруланған.
It was the final battle of the Monmouth Rebellion, by which the rebel James Scott, 1st Duke of Monmouth, attempted to seize the English throne from his uncle James II of England. James II had succeeded to the throne on the death of his brother Charles II on 2 February 1685; James Scott was Charles' illegitimate son. After Monmouth landed from the Dutch Republic at Lyme Regis in Dorset, there had been a series of marches and skirmishes throughout Dorset and Somerset. Eventually Monmouth's poorly equipped army was pushed back to the Somerset Levels, becoming hemmed in at Bridgwater on 3 July. He ordered his troops to fortify the town. The force was made up of around 3,500, mostly nonconformist, artisans and farm workers armed with farm tools (such as pitchforks).
Шайқас
Герцог ақырында өз әскерлерін Бриджвотерден шамамен сағат 22:00-де патша әскеріне қарсы түнгі шабуыл жасау үшін алып шықты. Оларды жергілікті шаруаның қызметшісі Ричард Годфри Баудрипке қарай ескі Бристоль жолымен бастап кетті. Алдыңғы қатардағы шектеулі ат әскерімен олар оңтүстікке қарай Брэдни-Лейн және Марш-Лейн арқылы бұрылып, терең және қауіпті риндермен ашық далаға келді. Риндерді кесіп өту кезінде кешігу болды, ал бірінші адамдар патшалық күзеттің постын ойсыратып жіберді. Оқ атылып, күзетшілердің бір аттысы Февершемге хабар жеткізу үшін шапқаннан кейін, Лорд Грей Уорк бүлікші ат әскерін алға жылжытты, олар Корольдің ат полкімен қақтығысты, бұл қалған патшалық күштерді ескертті. Шайқастан кейін Монмуттың шамамен 500 әскері тұтқындалып, Вестсонзилендтегі Сент-Мэри шіркеуіне қамалды, ал қалғандары ізделіп, жасырынып отырған жерлерінде атып өлтірілді. Көбі жол бойында орнатылған дарға ілінді. Патшалық әскерлер марапатталды, Февершем Гартер орденінің рыцары атанды, Черчилль генерал-майор дәрежесіне көтерілді, ал артиллериядан Генри Ширс рыцарь атағын алды. Басқа сарбаздар, әсіресе жарақат алғандар, 5 фунттан 80 фунтқа дейін көмектесу ақысы алды. Жарақат алғандардың кейбіреулері жаңадан ашылған Челси корольдік ауруханасында алғашқы болып емделді. Кейін «Робинзон Крузо» романын жазған Дэниел Дефо осы көтеріліске және шайқасқа қатысты. Ол Джеффрис тарапынан ауыр айыппұл төлеп, жері мен байлығының көп бөлігін жоғалтты. Өлім жазасына кесілгендердің арасында ат әскерінің командирі Бенджамин Хьюлинг пен жаяу әскердің лейтенанты Уильям Хьюлинг болды. Бенджамин Хьюлинг оның қарындасы 1000 фунт төлегеннен кейін, тірідей кесіліп төрт бөлікке бөлінбестен, дарға асылды. Джеймс II үш жылдан кейін Даңқты революция кезінде төңкеріспен құлатылды.
The Duke eventually led his troops out of Bridgwater at around 10:00 pm to undertake a night time attack on the King's army. They were guided by Richard Godfrey, the servant of a local farmer, along the old Bristol road towards Bawdrip. With their limited cavalry in the vanguard, they turned south along Bradney Lane and Marsh Lane, and came to the open moor with its deep and dangerous rhynes. There was a delay while the rhyne was crossed and the first men across startled a royalist patrol. A shot was fired and a horseman from the patrol galloped off to report to Feversham. Lord Grey of Warke led the rebel cavalry forward and they were engaged by the King's Regiment of Horse which alerted the rest of the royalist forces. After the battle, about 500 of Monmouth's troops were captured and imprisoned in St Mary's Parish Church in Westonzoyland, while others were hunted and shot in the ditches where they were hiding. More were hanged from gibbets erected along the roadside. The royalist troops were rewarded, with Feversham being made a Knight of the Garter, Churchill promoted to major general and Henry Shires of the artillery receiving a knighthood. Other soldiers, particularly those who had been wounded, received allowances ranging from £5 to £80. Some of the wounded were among the first to be treated at the newly opened Royal Hospital Chelsea. Daniel Defoe, who would later write the novel Robinson Crusoe, had taken part in the uprising and battle. He was heavily fined by Jeffreys, losing much of his land and wealth. Two brothers Benjamin Hewling, a commander of a troop of horse, and William Hewling, lieutenant of foot, were among those condemned to death. Benjamin Hewling was hanged rather than drawn and quartered following a payment of £1000 by his sister. James II was overthrown in a coup d'état three years later, in the Glorious Revolution.
Ағылшын жеріндегі соңғы шайқас
Седжмур шайқасы көбінесе Англия жерінде өткен соңғы толыққанды шайқас деп есептеледі, бірақ бұл "шайқас" терминінің анықтамасына байланысты, оған қатысты әртүрлі түсініктер бар. Осы атаванға тағы да талапкерлер бар: 1715 жылғы 14 қарашада Ланкаширде өткен Престон шайқасы, ол Бірінші Якобит көтерілісі кезінде болды; және 18 желтоқсан 1745 жылы Пенрит, Камберленд маңындағы Клифтон Мур қақтығысы, ол Екінші Якобит көтерілісінің бір бөлігі болды. 1746 жылғы 16 сәуірде Инвернестің солтүстік-шығысындағы Драммосси Мурда болған Кулоден шайқасы Ұлыбритания жеріндегі соңғы толыққанды шайқас еді.
The Battle of Sedgemoor is often referred to as the last pitched battle fought on English soil, but this depends on the definition of 'battle', for which there are different interpretations. Other contenders for the title of last English battle include: the Battle of Preston in Lancashire, which was fought on 14 November 1715, during the First Jacobite Rebellion; and the Second Jacobite Rebellion's Clifton Moor Skirmish, near Penrith, Cumberland, on 18 December 1745. The Battle of Culloden, fought on Drumossie Moor to the north east of Inverness on 16 April 1746, was the last pitched battle fought on British soil.
Мәдени сілтемелер
Седжмур шайқасы Артур Конан Дойлдың «Мика Кларк» атты тарихи-әңгімелік романында сюжеттік желінің шекесінде егжей-тегжейлі суреттеледі. Бұл шайқас Блэкмордың «Лорна Дунь» романында да бейнеленеді, онда батыр шайқас аяқталып жатқанда шайқас алаңына жетеді, содан кейін патша сарбаздары оны қауіпсіз жерге эскорттайды. Ақын және ғалым Малкольм Повейдің 2006 жылы Smokestack Books баспасында жарық көрген «Седжмур» атты өлеңдер жинағы шайқас пен көтерілістің салдарына арналған. Өлеңдер 1685 жылдан бастап қазіргі күнге дейін, повество техникасы ретінде көшеді. Повейдің кітабы, әсіресе оның жаңалығы үшін кеңінен мақтауға ие болды: «Осылай ерекше және амбициялық нәрсеге тырысатын ақындар көп емес. Оны көптеген оқырмандарға ұсыну керек». Бұл шайқас Вал Уэйктің «Өлі жалбақтар аза тұтады» атты өлеңінде еске алынған. Австралияда туған журналист және жазушы Вэл Уэйк 1973 жылдан 1979 жылға дейін Уэстонзойландта тұрды. Рафаэль Сабатинидің «Капитан Блад» романының алғашқы тараулары шайқасқа байланысты оқиғаларды қамтиды. Бұл шайқас 1935 жылғы «Капитан Блад» фильмінің басында да көрсетіледі. Дэмиен Бойдтың 2020 жылғы «Өлілер арасында» романындағы бірнеше кісі өлтіру оқиғасының тарихи тұрғысы осы шайқасқа негізделген. «Мөрленген түйін» қайта жаңғырту қоғамы 1985 жылы, 300 жылдығына орай, және 2005 жылы көтерілістің маңызды эпизодтарын қайта жаңғыртты. Алғашқы қайта жаңғыртуға арналған Strawhead фолк-триосы осы кезеңнен әртүрлі әндер мен арнайы жазылған әндерден тұратын «Sedgemoor» альбомын шығарды. Седжмур шайқасы 1972 жылғы HTV телесериалы «Pretenders» сюжетінің орталық бөлігі болды, ол 13 жарты сағаттық бөлімнен тұрды. M5 тас жолының солтүстік бағытындағы Седжмур автокөлік жолы сервисінде шайқасты бейнелейтін суретті көруге болады.
The Battle of Sedgemoor is depicted in detail at the climax of the plot in Arthur Conan Doyle's historical adventure novel Micah Clarke. The Battle also appears in Blackmore's Lorna Doone, where the hero arrives on the battlefield as the battle is finishing, and is then escorted home by the King's soldiers to safety. A collection of poems (Sedgemoor), exploring the battle and consequences of the rebellion, was written by poet and academic Malcolm Povey and published by Smokestack Books in 2006. The poems move between 1685 and the present day, as a narrative technique. Povey's book received widespread praise, especially for its originality: "Not many poets try something as different and ambitious as this. It deserves to be widely read." The battle is commemorated in Val Wake's poem "Dead Willows Mourn". Val Wake, the Australian born journalist and author, lived in Westonzoyland from 1973 to 1979. Events surrounding the battle occupy the first few chapters of Rafael Sabatini's novel Captain Blood. The battle is also included/mentioned in the beginning of the 1935 movie Captain Blood. The battle serves as the historical background to a series of murders in the novel "Down Among the Dead" (2020) by Damien Boyd. The Sealed Knot re enactment society have re enacted important parts of the rebellion's campaign, on the 300th anniversary in 1985, and again in 2005. For the first re enactment, the folk trio Strawhead produced an album of various songs from the time and written especially, entitled 'Sedgemoor'. The Battle of Sedgemoor was also a central plot in the 1972 HTV series Pretenders, which was broadcast in 13 half hour episodes. A mural depicting the battle can be found on display at Sedgemoor motorway services on the North carriageway of the M5.