Кіріспе

Анатомиялық құрылым

Cauda equina – омыртқа жүйкелері мен омыртқа жүйке тамыршаларының жиынтығы, екіншіден бесіншіге дейінгі белдік жүйке жұптарынан, біріншіден бесіншіге дейінгі сакральды жүйке жұптарынан және құйрықшелек жүйкесінен тұрады. Бұлардың барлығы омыртқа миының белдік кеңеюінен және конус медулларисінен шығады. Cauda equina конус медулларисінен төмен орналасқан субарахноидтық кеңістік – белдік цистернаны құрайды. Cauda equina құрамына кіретін жүйкелер кіші жамбас мүшелерін және төменгі аяқ-қолдарды иннервациялайды, соның ішінде жамбас, тізе, тобық, аяқ, ішкі анус сфинктері мен сыртқы анус сфинктерінің қозғалыс жүйкеленуін қамтиды. Бұдан өзге, cauda equina кіші жамбас аймағының сезімтал жүйкеленуіне және ішінара несеп көпіршігінің парасимпатиялық жүйкеленуіне дейін созылады.

Құрылымы

Ересек жасында, құйрық жүйкесі бел-қабырғалық омыртқалық жүйке тамырларынан құралады.

Даму

Адамның омыртқа миы нәресте кезінде өсуін тоқтатады. Туған кезде омыртқа миының соңы үшінші бел омыртқасы деңгейінде, яғни L3-те орналасады. Омыртқа бағанасының сүйектері өсуін жалғастыратындықтан, шамамен 12 айлық шамасында мидың соңы өз орнына жетеді. Әдетте, бұл L1 немесе L2 деңгейінде (басқа жақын) болады. Cauda equina синдромы бел омыртқасындағы жүйке тамырларының қысылуынан туындайды, бұл сезім мен қозғалысты бұзады. Несеп және ішек функциясын бақылайтын жүйке тамырлары зақымдануға әсіресе осал. Егер емделмесе, бұл тұрақты параличке, несеп және/немесе ішек бақылауының жоғалуына, жыныстық сезімнің жоғалуына және басқа да проблемаларға алып келуі мүмкін. Тез арада емделгенімен де, кейбір науқастар толыққанды қалпына келмейді. Дискінің іркілуі омыртқа бағанасының сүйектері арасындағы серпімді соққыны жұмсартатын, иілгіш дискілердің бірі қалыпты орнынан ығысқанда пайда болады. Дискінің қартаюымен байланысты бұзылу, стресс немесе омыртқадағы механикалық мәселелерге байланысты болуы мүмкін. Нәтижесінде дискінің жұмсақ, орталық бөлігі сыртқа қарай итеріліп, бел омыртқасындағы жүйке тамырларына қысым түсіреді. Басқа себептерге омыртқа зақымдары мен ісігі, омыртқа инфекциясы немесе қабынуы, бел омыртқасының тарылуы, белдің төменгі бөлігіне келген жарақаттар, туа пайда болған аномалиялар, омыртқа артериовеноздық аномалиялары (AVM), омыртқадағы қан кетулер (субарахноидтық, субдуральдық, эпидуральдық), омыртқа каналының тарылуы, операциядан кейінгі асқынулар немесе омыртқа анестезиясы жатады.

Радикулопатия

Елік құйрығы қысылуға осал, соның салдарынан тамыр желісінің қабынуы (радикулопатия) пайда болады.

Тарих

17 ғасырда француз анатомы Андреас Лазарус (Андре дю Лоуренс) бұл құрылымды аттың құйрығына (cauda equina) ұқсас болғаны үшін осылай атаған.