Монмут көтерілісі (1685) – Англия тағына II Джеймсқа қарсы жасалған әрекет. Протестанттардың діни наразылығы, саяси оппозиция, көтеріліс сәтсіз аяқталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1685 жылы Джеймс II-ге қарсы ағылшын көтерілісі
1685 English rebellion against James II
Монмут көтерілісі, сондай-ақ Шанышқы көтерілісі, Батыс көтерілісі немесе Батыс елдерінің көтерілісі деп белгілі, 1685 жылғы ақпанда Англия, Шотландия және Ирландия королі болған ағасы Карл II-нің орнына келген Джеймс II-ні тақтан түсіруге жасалған әрекет болды. Карл II-нің ең кіші заңсыз ұлы, 1-ші Монмут герцогы Джеймс Скотт басқарған наразы протестанттар тобы, Джеймстің католик дініне сенуіне байланысты оған қарсы шықты. 1681 жылы Джеймсті мұрагерлік құқығынан айыруға жасалған Парламенттің тырысыстары сәтсіз аяқталып, 1683 жылы Карл II мен Джеймсті өлтіруге бағытталған Рай-хаус құйрығына әкеп соқты. Қатысушы ретінде айыпталған Монмут Нидерланд Республикасына жер аударылды. 1685 жылғы 11 маусымда Монмут Оңтүстік-Батыс Англиядағы Лайм-Региске қонды, онда ол кең қолдауға ие болды, аймақты бақылауға алып, Лондонға жорық жасауды жоспарлады. Оның көтерілісі Шотландияда Аргиллдің 9-шы графы Арчибальд Кэмпбелл басқарған бір уақыттағы көтеріліспен үйлестірілді. Келесі бірнеше аптада Монмуттың өсіп келе жатқан конформистер, шеберлер және шаруалар әскері жергілікті жасақтармен және Февершамның 2-ші графы Луи де Дурас және Джон Черчилль басқарған тұрақты әскерлермен бірқатар шайқастарға қатысты. Алайда, оның жауынгерлері тұрақты әскермен бәсекелесе алмады және Бристоль қаласын басып алуға қол жеткізе алмады. Көтеріліс 1685 жылғы 6 шілдеде Седжмур шайқасында Февершам мен Черчилль басқарған патша әскерінің жеңісімен аяқталды. Монмут 1685 жылғы 15 шілдеде мемлекеттік қасақаналық үшін басы кесілді. Оның көптеген жақтастары судья Джеффрис басқарған қанды сотталу кезінде сотталып, өлім жазасына немесе жер аударылуға кесілді. Джеймс II билігін нығайтып, 1688 жылға дейін билік жүргізді, содан кейін оны Даңқты революция кезінде тағы бір жүрегі туысқан Вильгельм III Оранье құлатты.
The Monmouth Rebellion, also known as the Pitchfork Rebellion, the Revolt of the West or the West Country rebellion, was an attempt to depose James II, who in February 1685 succeeded his brother Charles II as king of England, Scotland and Ireland. A group of dissident Protestants led by James Scott, 1st Duke of Monmouth, eldest illegitimate son of Charles II, opposed James largely due to his Catholicism. The failure of Parliamentary efforts to exclude James from the succession in 1681 resulted in the 1683 Rye House Plot to assassinate Charles II and James. Monmouth, implicated as a co conspirator, went into exile in the Dutch Republic. On 11 June 1685, Monmouth landed at Lyme Regis in South West England where he had widespread popular support, planning to take control of the area and march on London. His rebellion was coordinated with a simultaneous rising in Scotland led by Archibald Campbell, 9th Earl of Argyll. In the next few weeks, Monmouth's growing army of nonconformists, artisans and farm workers fought a series of skirmishes with local militias and regular soldiers commanded by Louis de Duras, 2nd Earl of Feversham, and John Churchill. However, his recruits were unable to compete with the regular army and failed to capture the city of Bristol. The rebellion ended with his defeat at the Battle of Sedgemoor on 6 July 1685 by a royal army commanded by Feversham and Churchill. Monmouth was beheaded for treason on 15 July 1685. Many of his supporters were tried during the Bloody Assizes, led by Judge Jeffreys, and were condemned to death or transportation. James II consolidated his power and reigned until 1688, when he was deposed by another nephew, William III of Orange, in the Glorious Revolution.
Монмут герцогы
Монмут – Карл II-нің заңсыз ұлы болды. Карлздың Монмуттың анасы Люси Уолтерге үйленгені туралы әңгімелер тараған, бірақ ешқандай дәлел табылмады, ал Карл әрқашан оның тек бір әйелі болғанын айтты – Браганзаның Екатеринасы. 1672 жылы Монмут әкесі тарапынан ағылшын армиясының бас қолбасшысы, ал 1678 жылы генерал-капитан болып тағайындалды. Ол үшінші ағылшын-голландия соғысында француз армиясындағы британдық бригаданың командирі ретінде Нидерландыда бірқатар жетістіктерге қол жеткізді. Католик монархына қатысты алаңдаушылықтар күшейді, оған Карл II мен оның әйелінің бала тумауы себеп болды. Дінінен айырылған Англиялық шіркеудің дін қызметкері, Тит Оутс, Карлді өлтіріп, оның орнына Йорк герцогін таққа отырғызу үшін жасалған «католиктердің қастандық жоспары» туралы айтты. Шафтсбери графы, бұрынғы үкімет министрі және католицизмнің басты қарсыласы, Джеймсті мұрагерлік тізбегінен шығаруға тырысты. Парламент мүшелерінің кейбіреуі тіпті тәжді Карлдың заңсыз ұлы Джеймс Скоттқа беруді ұсынды, ол кейін Монмут герцогы атанды. 1679 жылы, корольдің інісі және мұрагері, Йорк герцогы Джеймсті мұрагерлік тізбегінен шығаратын Жоқтау туралы заң қабылдану қаупі туғанда, Карл II парламентті таратып жіберді. 1680 және 1681 жылдары тағы екі парламент сайланды, бірақ олар да сол себеппен таратылды. 1683 жылғы Рай Хаусының қастандық жоспарынан кейін, Карл мен Джеймсті өлтіруге жасалған талпырыстан соң, Монмут Нидерландыға өз еркімен эмиграцияға кетіп, Гаагада жақтастарын жинады. Монмут протестант болған және 1680 жылы Англияның оңтүстік-батысын аралап, Чард және Таунтон сияқты қалаларда халықтың жылы қарсы алуына ие болды. Карл II тақта отырғанша, Монмут Голландияда ләззатқа беріліп өмір сүрді, бірақ таққа бейбіт жолмен отыруға үміттенді. 1685 жылғы 23 сәуірде Джеймс II-нің тәж киюі және Вестминстер аббаттығында таққа отыруы осы үміттерге нүкте қойды.
Monmouth was an illegitimate son of Charles II. There had been rumours that Charles had married Monmouth's mother, Lucy Walter, but no evidence was forthcoming, and Charles always said that he only had one wife, Catherine of Braganza. Monmouth had been appointed Commander in Chief of the English Army by his father in 1672 and Captain general in 1678, enjoying some successes in the Netherlands in the Third Anglo Dutch War, as commander of a British brigade in the French army. Fears of a potential Catholic monarch persisted, intensified by the failure of Charles II and his wife to produce any children. A defrocked Anglican clergyman, Titus Oates, spoke of a "Popish Plot" to kill Charles and to put the Duke of York on the throne. The Earl of Shaftesbury, a former government minister and a leading opponent of Catholicism, attempted to have James excluded from the line of succession. Some members of Parliament even proposed that the crown go to Charles's illegitimate son, James Scott, who became the Duke of Monmouth. In 1679, with the Exclusion Bill which would exclude the King's brother and heir presumptive, James, Duke of York, from the line of succession in danger of passing, Charles II dissolved Parliament. Two further Parliaments were elected in 1680 and 1681, but were dissolved for the same reason. After the Rye House Plot of 1683, an attempt to assassinate both Charles and James, Monmouth went into self imposed exile in the Netherlands, and gathered supporters in The Hague. Monmouth was a Protestant and had toured the South West of England in 1680, where he had been greeted amicably by crowds in towns such as Chard and Taunton. So long as Charles II remained on the throne, Monmouth was content to live a life of pleasure in Holland, while still hoping to accede peaceably to the throne. The accession of James II and coronation at Westminster Abbey on 23 April 1685 put an end to these hopes.
Жоспар
Монмут көтерілісі Голландияда жоспарланып, Аргилл графы Арчибальд Кэмпбелл бастаған Шотландиядағы тағы бір көтеріліспен үйлестірілді. Англияның бірнеше аймағы көтеріліс үшін ықтимал орындар ретінде қарастырылды, оның ішінде Чешир мен Ланкашир, сондай-ақ Оңтүстік-Батыс, себебі олар монархияға қарсылардың ең көп санына ие деп есептелді. Аргилл мен Монмут өздерінің жорықтарын Голландиядан бастады, онда Джеймстің жүрегіндегі туысы және күйеу баласы, Оранждық Вильгельм III штадтер оларды ұстап алмады және олардың әскер жинау әрекеттеріне кедергі келтірген жоқ. Аргилл Шотландияға теңізден өтті және келген соң, Кемпбелл кланынан, яғни өз руынан негізгі жауынгерлерді жинап, шотландтық көтеріліске қатыстырды. Ол бұрын 1683 жылғы Рай үйінің құйрығына қатысқан болатын. Көтерілістің тағы бір маңызды мүшесі – шотландтық пресвитериандық радикал пастор Роберт Фергюсон. Ол сондай-ақ «құйрық жасаушы» деп те танымал болды. Монмуттың жарлығын Фергюсон жазды, және Монмуттың патша болып жариялануын ол ең көп қолдады. Томас Хейвард Дейр Таунтон қаласынан шыққан алтын шебер және виг саясаткері, зор байлыққа және ықпалға ие болған, жаңа парламент талабымен өткен саяси науқан кезінде түрмеге қамалған адам. Ол сонымен қатар «қозбырлы» сөздер айтқаны үшін 5000 фунт стерлинг айыппұл төледі. Түрмеден босатылғаннан кейін ол Голландияға қашып, көтерілістің бас қаржы директоры болды. Кемелер мен қару-жарақ үшін қаражат жинау үшін Монмут өзінің көптеген мүліктерін кепілге берді. Оның әйелі, 1-ші Букклех герцогинясы Энн Скотт, және оның анасы да голландтық соғыс кемесі «Хелдеренбергті» жалға алу үшін әшекейлерін кепілге берді. Лондондық қант пекушісінің бай жесірі Энн Смит оған 1000 фунт стерлинг сыйлады.
The Monmouth rebellion was planned in Holland and coordinated with another rebellion in Scotland led by Archibald Campbell, the Earl of Argyll. Several areas of England were considered as potential locations for rebellion, including Cheshire and Lancashire along with the South West, as these were seen as having the highest number of opponents of the monarchy. Argyll and Monmouth both began their expeditions from Holland, where James's nephew and son in law, stadtholder William III of Orange, had not detained them or put a stop to their recruitment efforts. Argyll sailed to Scotland and, on arriving there, raised recruits mainly from his own clan, the Campbells, as part of the Scottish revolt. He had previously been involved in the Rye House Plot of 1683. Another important member of the rebellion was Robert Ferguson, a radical Scottish Presbyterian minister. He was also known as "the plotter". It was Ferguson who drew up Monmouth's proclamation, and he who was most in favour of Monmouth being crowned King. Thomas Hayward Dare was a goldsmith from Taunton and a Whig politician, a man of considerable wealth and influence who had been jailed during a political campaign calling for a new parliament. He was also fined the huge sum of £5,000 for uttering "seditious" words. After his release from jail, he fled to Holland and became the paymaster general to the Rebellion. To raise the funds for ships and weaponry, Monmouth pawned many of his belongings. His wife Anne Scott, 1st Duchess of Buccleuch, and her mother also pawned their jewellery to hire the Dutch warship Helderenberg. Ann Smith, wealthy widow of a London sugar baker, gave him £1,000.
Лайм-Регистен Седгемурға дейін
1685 жылғы 30 мамырда Монмут үш шағын кеме, төрт жеңіл далалық зеңбірек және 1500 мылтықпен Англияның оңтүстік-батысына, күшті протестанттық аймаққа аттанды. 11 маусымда ол 82 қолдаушысымен бірге, соның ішінде лорд Грей, Натаниел Уэйд және Эндрю Флетчермен (Солтуннан) келді. Олар алғашқы күні Лайм-Регисте 300-ге жуық адамды жинады, онда Фергюсон патшаны айыптаған ұзақ мәлімдеме дайындады. Король Джеймс алдағы қастандық туралы және Голландиядан кететін кемелер туралы он күн бұрын хабар алған. Монмуттың алғашқы қонудан кейін көп ұзамай келетіні туралы оған ескертті. Қала мэрі Грегори Алфорд жергілікті милиция полктеріне хабарласа, Сэмюэл Дэмселл және басқа кеден қызметкері Лаймнан Лондонға 322 км жол жүріп, 13 маусымда жетті. Монмут көтерілісшілеріне қарсы тұру үшін Джон Черчилльге король әскеріндегі тұрақты жаяу әскердің басқаруы берілді, ал науқанды басқару құрметі гугенот графы Февершемге берілді. Әскерді жинау және Лондоннан батысқа сапар жасау бірнеше күнге созылар еді, сондықтан бастапқы қорғаныс жергілікті милицияға қалдырылды. Келесі екі күнде Лимге Монмутпен бірге қызмет етуге ниет білдірген еріктілер келді. 15 маусымда оның 1000-нан астам сарбазы болды. 13 маусымда ол екі маңызды қолдаушысын жоғалтты, өйткені Дер мен Флетчер жергілікті қолдаушылар ұсынған ең жақсы жылқыға кім мінуі керек деген дауға түсті. Флетчер Дерді атып өлтіріп, кейін тұтқындалып, «Хельдеренберг» фрегатына қайтарылды. Келесі күні лорд Грей мен Уэйд басқаратын 40 атты және 400 жаяу әскер жақын маңдағы Бридпорт қаласына қарай жылжыды, онда олар жергілікті роялистік Дорсет милициясының 1200 адамын кездестірді. Шайқас роялистердің жеңісімен аяқталды, Грей мен атты әскерлер шегінді, ал Уэйд пен жаяу әскерлер соңынан ерді. Көптеген милиция сарбаздары дезертир болып, Монмуттың әскеріне қосылды. Осы қақтығыстан кейін лорд Альбемарл Эксетерден роялистік күшті Сомерсет герцогының күштеріне қарай бастап, Лайм-Региске қарама-қарсы бағытта жақындады. Монмут роялистердің күшін күшейтіп жатқанын біліп, кетіп қалды, бірақ Лондонға қарай жүріп барудың орнына, күштерімен солтүстікке қарай Сомерсет графтығына бет бұрды. 15 маусымда ол Аксминстерде милициямен шайқасып, милиция күштері қосыла алмай тұрып қаланы басып алды. Оның бұзылған күштеріне тағы да жаңа сарбаздар қосылды, қазір олардың саны шамамен 6000-ға жетті, олардың көп бөлігі конформистерден, шеберлерден және ауыл шаруашылығы құралдарымен (мысалы, шанышқылармен) қаруланған шаруалардан тұрды. Оның белгілі қолдаушыларының бірі жас Дэниел Дефо болды. Монмут патшаны Шардта тағы да айыптады және 1685 жылғы 20 маусымда Таунтонда оның таққа отыруына куә болды, бұл оның республикалық қолдаушыларының, мысалы Уэйдтің қарсылығына қарамастан болды. Таунтон корпорациясы елдік ақсүйектердің қолдауын қамтамасыз ету үшін Уайт Харт тавернасының сыртында қылыш ұстап оқиғаға куә болуға мәжбүр болды. Таунтонда Монмутқа көптеген жаңа жанкүйерлер қосылып, 800 адамнан тұратын жаңа полк құрды. Осы уақытта Февершем күштерімен Бристольге көшіп, бұл Монмуттың келесі мақсаты болады деп болжады және науқанның жалпы жауапкершілігін өз мойнына алды. Монмут және оның күшейіп келе жатқан күші солтүстікке қарай Бриджвотерге қарай жалғасты, онда ол 21 маусымда Бриджвотер қамалында орналасты, Гластонбериде (22 маусым) және Шептон Маллетке, 23 маусымда ауа райы нашарлап келе жатыр. Осы уақытта Корольдік флот Монмуттың кемелерін басып алып, құрлыққа қашып кетудің барлық үмітін жойды. Черчилльдің роялистік күштері, ол қазір Чардта, ал Февершем Бристольде болды, Лондоннан келген күштерді де алды. 24 маусымда Монмуттың әскері Пенсфордта лагерь құрды, ал шағын күш Авон өзенінің маңызды өту нүктесі – Кейншамды бақылауға алу үшін Глостер милициясымен шайқасты. Ол Кейншам аббаттығын өзінің штаб-пәтері етіп белгіледі. Монмут Бристоль қаласына шабуыл жасауды жоспарлаған, ол Лондоннан кейін сол кездегі Англияның ең ірі және маңызды қаласы болды, бірақ қала Генри Сомерсет, Бофорттың 1-ші герцогы басып алғанын естіді. Февершемнің басқаруындағы өмір сақшылары күштерімен біртіндеп ұрыс-керіс болды. Бұл шабуылдар роялистердің күштерінің жақын маңдағы шын мәнінде болғаннан әлдеқайда көп екенін көрсетті. Бірнеше тарихшылар Монмут осы кезде Бристольге мүмкіндігінше тез шабуыл жасаса, қала тек Глостершир милициясымен қорғалған болса, қаланы басып алуы мүмкін еді және көтерілістің нәтижесі мүлдем басқаша болар еді деп болжады. Бристольді басып алғаннан кейін көтеріліске көбірек сарбаздар тартылып, кейіннен Лондонға шабуыл жасау мүмкін болар еді. 26 маусымда Монмут Батқа қарай жылжыды, оның оңтүстік жағына жеткенде, қала роялистік әскерлер басып алғанын анықтады. Ол түнімен Филипс Нортонда (қазіргі Нортон Сент Филип) лагерь құрды, онда оның күштері 27 маусым күні Февершем күштерінің алдыңғы қатарлары шабуыл жасады, олар қазір үлкен күшке біріккен, бірақ әлі де артиллериясын күтіп отырды. Монмуттың жартылай бауыры Генри Фитцрой, Графтонның 1-ші герцогы, шағын атты әскер, драгун және 500 мылтықпен ауылға кірді, онда олар көтерілісшілермен қоршалып, қашу үшін қоршауды бұзуға мәжбүр болды. Оларды Черчилль құтқарып алып, әр тараптан шамамен жиырма адам қаза болды, бірақ әр тарап өзінің қарсыласынан көп шығынға ұшырағанына сенді. Аргайлдің шағын күштері Гриннок пен Эллангрейгте ұсақ шайқастарға қатысты. Ол Ардкингласс қамалын басып алды, бірақ Росс және Уильям Клеланд басқарған роялистермен қашан және қайда шайқасу керек екені туралы негізгі қолдаушыларымен келіспеушіліктер туындағаннан кейін оның қолдаушылары азайып, шотландтық көтеріліс сәтсіз аяқталды. Оның әскері епископ сарайына және Уэлс соборының батыс жағына зиян келтірді, шатырдан мылтықтар жасау үшін қорғасынды жұлып алды, терезелерді сындырды, орган мен жиһаздарды қиратты және уақытша түрде жолаушыларға арналған жерге жылқыларын орналастырды. Февершем көтерілісшілерді оңтүстік-батыста ұстап тұруды мақсат тұтты, осы уақытта Голландиядан Вильгельм III Оранский жіберген үш британдық жалдамалы әскер батальоны келгенше. Көтерілісшілердің 40 000 армиясы бар және Нортон Сент Филипте 500 роялистік сарбаз жоғалғаны туралы үгіттерге байланысты Февершем Монмут күштерімен қақтығысуға бұйрық берді. 30 маусымда Февершем әскерінің соңғы бөліктері, оның артиллериясымен бірге келді, содан кейін Монмут Сомерсет жазықтарына қарай Шептон Маллет арқылы кері шегінді, онда Альфред Ұлы викингтермен қақтығыстарында пана тапқан. Бриджвотерде 3 шілдеде қоршалып, ол әскерлеріне қаланы нығайтуға бұйрық берді.
On 30 May 1685 Monmouth set sail for South West England, a strongly Protestant region, with three small ships, four light field guns, and 1500 muskets. He landed on 11 June with 82 supporters, including Lord Grey of Warke, Nathaniel Wade, and Andrew Fletcher of Saltoun. They gathered about 300 men on the first day at Lyme Regis in Dorset, where a long statement prepared by Ferguson denounced the king. King James had previously received intelligence about the impending plot, and the ships leaving Holland, ten days before. He was warned of Monmouth's arrival soon after the first landing. The mayor of the town, Gregory Alford, informed the local militia regiments while Samuel Damsell and another customs officer rode from Lyme to London, arriving on 13 June, having ridden 200 mile (322 km). To face Monmouth's rebels, John Churchill was given command of the regular foot in the King's army, and the honour of leading the campaign passed to the Huguenot Earl of Feversham. It would take a few days to assemble the army and travel from London to the west country, therefore initial defence was left to local militias. Over the next couple of days volunteers arrived in Lyme offering to serve under Monmouth. By 15 June he had a force in excess of 1,000 men. On 13 June he lost two of his leading supporters when Dare and Fletcher disputed who should ride one of the best horses provided by local supporters. Fletcher shot and killed Dare and was then put under arrest and sent back to the frigate Helderenberg. The next day, 40 cavalry and 400 foot soldiers, under the command of Lord Grey and Wade, moved on to the nearby town of Bridport, where they encountered 1,200 men from the local royalist Dorset militia. The skirmish ended in a Royalist victory, with the retreat of Grey and the cavalry followed by Wade with the foot soldiers. Many of the militiamen deserted and joined Monmouth's army. Following this confrontation, Lord Albemarle led a royalist force from Exeter towards the forces of the Duke of Somerset, who were approaching Lyme Regis from the opposite direction. Monmouth learned of the approach of royalist reinforcements and departed, but instead of marching to London, he headed north with his force towards the county of Somerset. On 15 June he fought with the militia at Axminster, taking the town before the militias could join up. More recruits joined his disorganised force, which was now around 6,000, consisting mostly of nonconformists, artisans, and farm workers armed with farm tools (such as pitchforks). One famous supporter was the young Daniel Defoe. Monmouth again denounced the king in Chard and was the subject of a coronation in Taunton on 20 June 1685, against the wishes of some of his republican supporters such as Wade. The Taunton Corporation was forced to witness the event at sword point outside the White Hart Inn, to encourage the support of the country gentry. In Taunton, Monmouth was joined by many new supporters and formed a new regiment of 800 men. Feversham meanwhile moved with his forces into Bristol, on the assumption that this would be Monmouth's next target, and took overall charge of the campaign. Monmouth and his growing force then continued north to Bridgwater, where he took up residence at Bridgwater Castle on 21 June, Glastonbury (22 June) and on to Shepton Mallet, arriving on 23 June in worsening weather. Meanwhile, the Royal Navy captured Monmouth's ships, cutting off any hope of an escape back to the continent. The Royalist forces of Churchill, who was now in Chard, and of Feversham, in Bristol, also received reinforcements who had marched from London. On 24 June, Monmouth's army encamped at Pensford, and a small force skirmished with the Gloucester Militia to take control of Keynsham, a vital crossing point over the River Avon. He made Keynsham Abbey his headquarters there. Monmouth intended to attack the city of Bristol, after London the largest and most important city in England at that time, However, he heard the city had been occupied by Henry Somerset, 1st Duke of Beaufort. There were inconclusive skirmishes with a force of Life Guards commanded by Feversham. These attacks gave the impression that there was a much larger royalist force in the vicinity than there actually was. Several historians have speculated that if Monmouth had marched as quickly as possible for Bristol at this point, when it was only protected by the Gloucestershire militia, he would probably have been able to take the city and the outcome of the rebellion might have been very different. Once Bristol had been taken, more recruits would have been attracted to the Rebellion and a later march on London would have been possible. On 26 June, Monmouth moved towards Bath and, arriving on the south side of it, found it had also been occupied by royalist troops. He camped for the night in Philips Norton (now Norton St Philip), where his forces were attacked on the morning of 27 June by the leading elements of Feversham's forces, which had now combined into a larger force, but were still awaiting their artillery. Monmouth's half brother Henry FitzRoy, 1st Duke of Grafton, led some cavalry, dragoons, and 500 musketeers into the village, where they were surrounded by the rebels and had to hack through hedges to escape. They were rescued by Churchill and withdrew with approximately twenty casualties on each side; however, each side believed that the other had taken greater losses. Argyll's small force had been involved in minor skirmishes at Greenock and Ellangreig. He took Ardkinglass castle, but after disagreements with key supporters about when and where to fight the royalists commanded by Rosse and William Cleland, his supporters dwindled away and the Scottish rebellion failed. His men damaged the Bishop's Palace and the west front of Wells Cathedral, tearing lead from the roof to make bullets, breaking the windows, smashing the organ and the furnishings, and for a time stabling their horses in the nave. Feversham aimed to contain the rebels in the South West until the rest of his forces, including three battalions of British mercenaries sent by William III of Orange from Holland arrived. In the light of propaganda suggesting the rebels had an army of 40,000 and that 500 royalist troops had been lost at Norton St Philip, Feversham was ordered to engage Monmouth's forces. On 30 June the final parts of Feversham's army, including his artillery, arrived and eventually Monmouth was pushed back via Shepton Mallet to the Somerset Levels, where Alfred the Great had found refuge in his conflicts with the Vikings. Becoming hemmed in at Bridgwater on 3 July, he ordered his troops to fortify the town.
Седжмур шайқасы
Ақыры, 6 шілдеде Седжмур шайқасында Джон Черчилльмен бірге Монмутты Февершем жеңді. Монмуттың әскері Бриджвотерге кіріп, нығайта бастағаннан кейін, ол өзінің ат әскерінің бір бөлігін Майнхедтен алты зеңбірек әкелу үшін жіберді. Ол Бриджвотерде олар қайтып келгенше күтіп, содан кейін Бристолге қарай бұзып өтуді жоспарлаған. Февершем 500 атты және 1500 жасақтан тұратын әскерімен Седжмурдың шетінде, Вестонзойленд ауылында орналасты. Монмут оларды Сент-Мария шіркеуінің мұнарасынан көріп, шабуыл жасауға шешім қабылдамас бұрын, Чедзойдағы Сент-Мария шіркеуінен жақыннан тексерген болуы мүмкін. Герцог ақырында дайындығы жетілмеген және жабдығы нашар әскерлерін Бриджвотерден шамамен сағат 22:00-де патша әскеріне түнгі шабуыл жасау үшін алып шықты. Оларды жергілікті шаруаның қызметшісі Ричард Годфри Баудрипке қарай ескі Бристоль жолымен бастап кетті. Алдыңғы қатардағы шектеулі ат әскерімен олар оңтүстікке қарай Брэдни-Лейн және Марш-Лейн арқылы бұрылып, терең және қауіпті риндері (су өткізу арналары) бар ашық далаға келді. Риндерді кесіп өту кезінде кешігу болды, ал біріншілер роялистердің қарауылдарын ойсыратты. Оқ атылып, қарауылдың бір аттысы Февершемге хабар жеткізу үшін шапқан кетті. Лорд Грей Уорк бүлікші ат әскерін алға жылжытып, олар Корольдің ат полкімен қақтығысты, бұл қалған роялистік күштерді ескертті. Тұрақты әскердің жақсы дайындығы мен аттары бүлікшілерді қоршап алып, жеңіске жеткізді. Оның жаттығусыз қолдаушылары кәсіби әскерлерге тез жеңілді, ал жүздеген адам зеңбірек пен мылтық оғынан қаза тапты. Бүлікшілер тарапынан қаза тапқандардың саны 727 мен 2700 арасында екендігі айтылады, ал роялистер 27 сарбаз жоғалтты, олар Вестонзойлендтегі Сент-Мария Таза шешен шіркеуінің зиратына жерленді, ол бүлікші әскерлерін қамауға түрме ретінде пайдаланылды.
Monmouth was finally defeated by Feversham with John Churchill, his second in command, on 6 July at the Battle of Sedgemoor. Once Monmouth's force had entered and started to fortify Bridgwater, he sent some of his cavalry to collect six cannon from Minehead. He planned to stay in Bridgwater until they returned and then break out and head for Bristol. Feversham and his army of 500 horse and 1,500 militiamen camped on the edge of Sedgemoor at the village of Westonzoyland. Monmouth could view them from the tower of Church of St Mary and may have inspected them more closely from the Church of St Mary in Chedzoy, before deciding to attack them. The Duke eventually led his untrained and ill equipped troops out of Bridgwater at around 10:00 pm to undertake a night time attack on the King's army. They were guided by Richard Godfrey, the servant of a local farmer, along the old Bristol road towards Bawdrip. With their limited cavalry in the vanguard, they turned south along Bradney Lane and Marsh Lane and came to the open moor with its deep and dangerous rhynes (drainage ditches). There was a delay while the rhyne was crossed and the first men across startled a royalist patrol. A shot was fired and a horseman from the patrol galloped off to report to Feversham. Lord Grey of Warke led the rebel cavalry forward and they were engaged by the King's Regiment of Horse which alerted the rest of the royalist forces. The superior training of the regular army and their horses routed the rebel forces by outflanking them. His untrained supporters were quickly defeated by the professionals, and hundreds were cut down by cannon and musket fire. The death count on the rebel side has variously been given as between 727 and 2,700, with royalist losses of 27 who were buried in the churchyard of the Church of St Mary the Virgin in Westonzoyland, which was used as a prison for rebel soldiers.
Седжмурдан кейін
Монмут шайқас алаңынан қашып кетті, бірақ 8 шілдеде (Нью-Форесттегі Рингвудта немесе Дорсеттегі Хортонда) бір ойыста ұсталды. Парламент 13 маусымда Монмутты сатқын деп айыптап, өлім жазасына кескен Attainder заңын қабылдады, сондықтан оны өлімге кесу алдында сотқа тарту қажет болмады. Ол рақым сұрап, Рим католиктігіне өтуге тырысқанмен, 15 шілдеде 1685 жылы Tower Hill-де Джек Кетч оның басын кесті. Басын кесу үшін бірнеше рет балта соққысы қажет болды. Кейбір дереккөздер сегіз соққыға дейін бар екенін айтса, Лондон мұнарасының ресми сайты бес соққы десе, ал Чарльз Спенсердің «Бленхайм» кітабында жеті соққы болғаны жазылған. «Панч пен Джуди» қуыршақ театрындағы «Жазалаушы» кейіпкері осы әйгілі Джек Кетчтің есімімен аталады. Монмут және Букключ герцогтіктерінен айырылды, бірақ Монмут герцогтігінің қосалқы титулдары Букключ герцогіне қайта берілді. Одан кейін болған Сот судья Джеффристің қанды сот отырыстары Монмуттың қолдаушыларына қарсы өткізілген сот процестері болды, онда 320 адам өлім жазасына кесілді және шамамен 800 адам он жылға қатаң еңбекке Батыс Индияға жер аударылды. II Джеймс көтерілістің басылуын өзінің билігін нығайту үшін пайдаланды. Ол Парламенттен Тест заңы мен Хабеас Corpus заңын жоюды сұрады, өзінің өкілеттігін пайдаланып Рим католиктерін жоғары лауазымдарға тағайындады және тұрақты армияның санын арттырды. Парламент осы қадамдардың көпшілігіне қарсы шықты және 1685 жылдың 20 қарашасында II Джеймс оны таратып жіберді. 1688 жылы Джеймс Франциск Эдвард Стюарттың дүниеге келуі католиктік мұрагерлік туралы жариялағанда, II Джеймс наразы болған протестанттық элитаның шақыруымен Ұлы революция кезінде Ораньелік Вильгельммен тақтан түсірілді.
Monmouth fled from the field of battle, but was captured in a ditch on 8 July (either at Ringwood in the New Forest, or at Horton in Dorset). Parliament had passed an Act of Attainder, on 13 June sentencing Monmouth to death as a traitor, therefore no trial was needed before his execution. Despite begging for mercy and claims of conversion to Roman Catholicism, he was beheaded at Tower Hill by Jack Ketch on 15 July 1685. It is said that it took multiple blows of the axe to sever his head. Though some sources say it took eight blows, the official Tower of London website says it took five blows, while Charles Spencer, in his book Blenheim, claims it was seven. The Hangman in 'Punch and Judy' is named after this notorious character, Jack Ketch. The dukedoms of Monmouth and Buccleuch were forfeited, but the subsidiary titles of the dukedom of Monmouth were restored to the Duke of Buccleuch. The subsequent Bloody Assizes of Judge Jeffreys were a series of trials of Monmouth's supporters in which 320 people were condemned to death and around 800 sentenced to be transported to the West Indies, for ten years' hard labour. James II took advantage of the suppression of the rebellion to consolidate his power. He asked Parliament to repeal the Test Act and the Habeas Corpus Act, used his dispensing power to appoint Roman Catholics to senior posts, and raised the strength of the standing army. Parliament opposed many of these moves, and on 20 November 1685 James dismissed it. In 1688, when the birth of James Francis Edward Stuart heralded a Catholic succession, James II was deposed by William of Orange in the Glorious Revolution at the invitation of the disaffected Protestant Establishment.
Әдебиеттік сілтемелер
Монмут көтерілісі және оны қоршаған оқиғалар бірнеше көркем шығармалардың негізін құрайды. Джон Драйденнің «Абессалом мен Ахитофел» атты еңбегі – бұл сатиралық шығарма, оның бір бөлігінде Киелі кітап оқиғаларын Монмут көтерілісімен салыстыруға бағытталған. Ол сонымен қатар Р. Д. Блэкмордың «Лорна Дун» романында маңызды рөл атқарады. Артур Конан Дойлдың тарихи романы «Мика Кларк» Монмуттың Англияға қонуы, оның әскерін жинауы, Седжмурдағы жеңілісі және одан кейін болған жазалау шаралары туралы тікелей баяндайды. Монмут көтерілісі Питер С. Биглдің «Тамсин» романында басты рөлде, ол 300 жылдық әруақ пен басты кейіпкер арасындағы достық туралы айтады. Нейл Стивенсоннің «Барокко циклы» трилогиясындағы бірнеше кейіпкерлер, әсіресе «Жиде» және «Қақтығыстар» романдары, Монмут көтерілісі мен оның салдарында маңызды рөл атқарады. Ричард Доддридж Блэкмордың 1869 жылғы романтикалық романы «Лорна Дун» романында фермер Джон Ридд Седжмур шайқасынан қарындасының күйеуі Том Фэггусты құтқарады, бірақ бүлікші ретінде тұтқындалып, судья Джеффриске жеткізіледі. 1889 жылғы тағы бір роман, сэр Уолтер Бесанттың «Иман мен бостандық үшін» романы, көтерілістің оқиғаларын қамтиды. Джон Мейсфилдтің 1910 жылғы «Мартин Хайд: Герцогтың хабаршысы» романы Монмут көтерілісінде орталық рөл атқарған баланың тарихын айтады, Голландиядағы Аргиллмен кездесуінен бастап, көтерілістің сәтсіз аяқталуына дейін. 1922 жылы Рафаэль Сабатинидің «Капитан Блад» романының басты кейіпкері доктор Питер Блад Монмут көтерілісшілеріне көмектескені үшін судья Джеффрис тарапынан сотталды. Кариб теңізіне жер аударылып, ол онда қарақшылықпен айналыса бастады. Сабатинидің тағы бір романы, «Мисс Уайлдинг» де осы кезеңде өтеді, себебі батыр Энтони Уайлдинг Монмуттың жақтасы болған. Джон Уитборнның 1998 жылғы «Корольдік өзгергіш» романы сэр Теофилус Оглторптың көзқарасынан көтерілісті, фантастикалық элементтер қосып сипаттайды. Седжмур шайқасынан бірден бұрын және кейін болған оқиғалар, сондай-ақ Джеймс II-нің «Даңқты революциядан» кейін жер аударылуына дейінгі кезең Роберт Нилдің «Lilliburlero» тарихи романы үшін тұғыр болады. Көтерілістің салдары А. Э. В. Мейсонның 1896 жылғы «Моррис Баклердің махаббаты» романының оқиғасы болып табылады.
The Monmouth Rebellion and the events surrounding it have formed the basis for several works of fiction. John Dryden's work Absalom and Achitophel is a satire partially concerned with equating biblical events with the Monmouth Rebellion. It also plays an important role in R. D. Blackmore's novel Lorna Doone. Arthur Conan Doyle's historical novel Micah Clarke deals directly with Monmouth's landing in England, the raising of his army, its defeat at Sedgemoor, and the reprisals which followed. The Monmouth Rebellion plays a key role in Peter S. Beagle's novel Tamsin, about a 300 year old ghost who is befriended by the protagonist. Several characters in Neal Stephenson's trilogy The Baroque Cycle, particularly Quicksilver and The Confusion, play a role in the Monmouth Rebellion and its aftermath. In Lorna Doone, Richard Doddridge Blackmore's romantic novel of 1869, Farmer John Ridd rescues his brother in law Tom Faggus from the battlefield of Sedgemoor, but is captured as a rebel, and is brought before Judge Jefferies. Another novel, of 1889, covering the events of the Rebellion was Sir Walter Besant's For Faith and Freedom. John Masefield's 1910 novel Martin Hyde: The Duke's Messenger tells the story of a boy who plays a central part in the Monmouth Rebellion, from the meeting with Argyll in Holland to the failed rebellion itself. Dr. Peter Blood, main hero of Rafael Sabatini's 1922 novel Captain Blood, was sentenced by Judge Jeffreys for aiding wounded Monmouth rebels. Transported to the Caribbean, he started his career as a pirate there. Another of Sabatini's novels, Mistress Wilding, also takes place during this time, as the hero, Anthony Wilding, is a supporter of Monmouth. The Royal Changeling, (1998), by John Whitbourn, describes the rebellion with some fantasy elements added, from the viewpoint of Sir Theophilus Oglethorpe. The events immediately before and after the Battle of Sedgemoor, and leading up to James II's exile following The Glorious Revolution provide the setting for Robert Neill's historical novel Lilliburlero. The aftermath of the Rebellion is the setting for A. E. W. Mason's 1896 novel The Courtship of Morrice Buckler.