Кіріспе

1592–1637 ж. ағылшын ғалымы, сарай қызметкері және шіркеу реформаторы Николас Феррар (22 ақпан 1592 – 4 желтоқсан 1637) – ағылшын ғалымы, сарай қызметкері және кәсіпкер, Англия шіркеуінің диаконы. Ол Вирджиния компаниясындағы капиталының көп бөлігін жоғалтып, 1626 жылы кеңейтілген отбасымен бірге қалған өмірін Ханттингдонширдегі Литтл Гиддинг манорында, жоғары англикандық дәстүрді ұстанатын бейресми рухани қауымдастықта өткізді. Оның досы, ақын және англикандық дін қызметкері Джордж Герберт (1593–1633) өлім төсегінде Феррарға «Құдайдың ғибадатханасы» қолжазбасын жіберіп, егер ол «бір жалғыз мұңды жанға пайда келтірсе» өлеңдерді жариялауды өтінді. «Егер болмаса, оны өртесін, себебі мен де, осы өлеңдер де Құдайдың мейірімінен кем». Феррар 1633 жылы осы өлеңдерді жариялады, олар бүгінгі күнге дейін басылып келеді.

Ерте өмір

Николас Феррар Англияның Лондон қаласында Николас Феррар мен оның әйелі Мэри Феррардың (құрметіне Воденот) үшінші ұлы және алты баланың бесіншісі болып дүниеге келді. Оны кейде Николас Феррар кіші деп, ал әкесін Николас Феррар үлкен деп атайды. Жақын жердегі мектепке жіберілген ол бес жасында өте жақсы оқуға үйренді. 1598 жылы Лондон епискобы оны бекітті, тіпті епископтың қолынан екі рет тиісінше бата алды. 1600 жылы ол Беркширдегі пансионға жіберілді, ал 1605 жылы, 13 жасында Кембридж университетінің Клэр-холл колледжіне қабылданды. Ол оқуының бірінші жылының соңында колледждің мүшесі болып сайланды, 1610 жылы бакалавр дәрежесін алды және келесі жылы ғылыми қызметкер болып сайланды.

Шетелге саяхат

Феррардың денсаулығы нашарлап, Кембридждің ылғалды ауасынан аулақ болу үшін континенттік Еуропаға саяхаттауға кеңес берілді. Ол Джеймс I-нің қызы, сайлаушы Фридрих V-ке үйленген Элизабет принцессасының сүйемелдемесінде қызметке орналасты. 1613 жылдың сәуір айында ол принцессамен бірге Англиядан кетіп, 1618 жылға дейін қайтып оралмады. Мамыр айында ол сарайды тастап, жалғыз саяхаттады. Келесі бірнеше жылда ол Нидерланд Республикасына, Австрияға, Богемияға, Италияға және Испанияға сапар шекті, голланд, неміс, итальян және испан тілдерін үйренді. Ол Лейпцигте, әсіресе Падуада оқыды, онда медициналық білімін жетілдірді. Ол анабаптистермен, римдік католиктермен, оның ішінде иезуиттермен және ораториандармен, сондай-ақ яһудилермен кездесіп, діни көрінісін кеңейтті. Осы кезеңде Феррар өз отбасы мен достарына жазған хаттарында көптеген оқиғаларды қалдырды. 1618 жылы ол үйге қайту керек екенін түсінді, сондықтан Англияға оралды.

Вирджиния компаниясы

Феррарлар отбасы Лондон Виргиния компаниясының ісіне терең араласты. Оның отбасылық үйіне сэр Хамфри Гилберттің жартылай інісі сэр Уолтер Рэли жиі келіп тұратын. Лондонға оралғаннан кейін Феррар отбасының байлығы, негізінен Вирджинияға инвестицияланған, қауіп төмендеп жатқанын білді. Феррар 1624 жылы Англия Парламентіне өтті, Lymington округінен Парламент мүшесі болып қысқа ғана уақыт қызмет етті және сэр Эдвин Сэндспен бірге жұмыс істеді. Олар парламенттік фракцияның ("елдік партия" немесе "отандық партия") құрамында болды, олар қарсылас "сарбаздық фракциядан" үкіметтің қаржысын тартып алды және Роберт Рич, Уорвик графының 2-ші титулының айналасына топтасты. Сарбаздық фракция Шығыс Үндістан компаниясының көрнекті мүшесі сэр Томас Смайтты (немесе Смитти) қолдады. Смайт 1609-1620 жылдар аралығында Вирджиния компаниясының қазынашысы болып, губернаторға жергілікті халыққа дін таратуды тоқтатуға және темекі өндірісін кеңейтуге кеңес берді. Феррар Смайттың басқаруын сынап, 16 беттік памфлет жазды. Смайт (ол өзін қалай жазса да) қарсыластары тарапынан пайданы жымқырып алуда айыпталды, бірақ тергеу ешқандай құқық бұзушылықты анықтамады және ол корольдің қолдауын сақтап қалды. Дау 1624 жылғы мамыр айындағы сот шешімінен кейін Лондон Виргиния компаниясының жарғысын жоғалтуымен аяқталды.

Кішкентай Гиддингте

1626 жылы Феррар және оның үлкен отбасы Лондонды қалдырып, Ханттингдонширдегі көбінесе құлай жатқан Литтл Гиддинг ауылына көшті. Шаңырақтың ортасында Феррар отбасы болды: Николастың анасы, оның інісі Джон Феррар (әйелі Бэтшеба және олардың балаларымен), және оның әпкесі Сузанна, күйеуі Джон Коллетт және олардың балалары. Олар Кіші Гиддингтің иелігін сатып алып, тастап кетілген кішкентай шіркеуді өздеріне пайдалану үшін қайта жаңартылды. Шаңырақта әрдайым дұға ететін адам болды және қатаң тәртіп сақталды. Олар жергілікті балалардың денсаулығы мен біліміне қамқорлық жасады. Феррар және оның отбасы Ізгі хабарлардың гармониясын жасады, ол бүгінгі күнге дейін Ұлыбританиядағы ең жақсы туындылардың бірі саналады. Отбасының көптеген мүшелері кітапты тіркеу өнерін үйренді, көрінеу, Кембридж кітап тіркеушісінің қызынан үйренген, олар оның стилінде жұмыс істеді. 1633 жылы ақын Джордж Герберт, өлім төсегінде, "Ғибадатхана" қолжазбасын Николас Феррарға жіберіп, егер ол өлеңдер "бір кедей жанға пайда келтірсе" оларды жариялауды, әйтпесе, оларды өртеп жіберуді өтінді. Феррар сол жылы оларды жариялауға уәкілдік берді. "Ғибадатхана: қасиетті өлеңдер және жеке тілектер" (1633) 1690 жылға дейін сегіз рет қайта басылды. Николас Феррар 1637 жылдың 4 желтоқсанында 45 жасында қайтыс болды, бірақ үлкен отбасы онысыз да өмір салтын жалғастырды. Оның інілері Джон Феррар және Сюзанна Феррар Коллетт 1657 жылы бір айдың ішінде қайтыс болғаннан кейін, үлкен қауым тарап бастады. Пуритандар Феррар шаңырағының өмірін сынап, оларды арминиандар деп айыптады және олар "протестанттық монастырьдағыдай" өмір сүрді деді. Алайда Феррарлар ешқашан ресми діни өмір сүрген жоқ: ереже болған жоқ, серт берілмеді және жабық кеңістік болған жоқ. Осы тұрғыдан алғанда Кіші Гиддингте "қоғам" болған жоқ, керісінше, Киелі кітаптың қағидаларына сәйкес, Ортақ дұға кітабына сәйкес, христиандық өмір салған отбасы болды. Феррар шаңырағының даңқы кеңінен тарады және көптеген қонақтарды тартты. Олардың арасында үш рет Кіші Гиддингке келген король Чарльз I де болды. Ол 1645 жылы Насеби шайқасынан кейін қысқа уақытқа сонда паналады.

Мұрасы мен құрметтері

Николас Феррар Англия шіркеуінің күнтізбесінде 4 желтоқсанда, оның қайтыс болған күні еске алынады. АҚШ-тағы Епископтық шіркеуінің, Оңтүстік Африкадағы Англикан шіркеуінің және Уэльстегі шіркеуінің күнтізбесінде ол 1 желтоқсанда еске алынады. Т. С. Элиот «Төрт квартет» шығармасында Николас Феррарды құрметтеп, квартеттердің бірін Кішкентай Гиддинг деп атады. Литтл Гиддингтің достары 1946 жылы Алан Мейкоктың бастамасымен құрылды, олар Литтл Гиддингтегі шіркеуді күтіп ұстау және әшекейлеу, сондай-ақ Феррар мен оның отбасының өмірін және ауылдағы олардың орнын құрметтеу мақсатында жұмыс істеді. Достар Феррардың қабіріне жыл сайын қажылық ұйымдастырады, бұрын шілде айында өткізілетін, бірақ соңғы жылдары мамыр айында (Элиот Литтл Гиддингке сапарлаған ай) және 4 желтоқсанға ең жақын сенбі күні Николас Феррар күнін тойлайды. 1970 жылдары Феррардың үлгісімен шабыттанған «Мәсіх Себуші» қауымы деген жаңа діни қауым құрылды, бірақ ол 1998 жылы таратылды. Дорсеттегі Пилсдон қауымы да Феррардың Кішкентай Гиддинг моделіне негізделген. Бұрынғы ақын Тед Хьюз анасының тарапынан Николас Феррармен тікелей туысқан болған. Хьюз және оның әйелі, ақын Сильвия Плат, ұлдарына Николас Фаррар Хьюз деген есім қойды. Олар отбасылық атының екі жазу түрін де қолданған. Николас Феррар халықаралық Англикан діни қауымы – Жақсы Көмекші Орденінің қамқоршысы саналады.