Кіріспе
Роза аралы республикасы (; , екеуі де сөзбе-сөз "Роза аралы республикасы") – Адриатика теңізінде, адам жасаған платформада қысқа ғана өмір сүрген микроұлт, Италияның Эмилия-Романья провинциясының жағалауынан табылған. Оны итальяндық инженер Джорджо Роза салған, ол өзін президент етіп, 1968 жылдың 1 мамырында тәуелсіз мемлекет деп жариялаған. Роза аралының өз үкіметі, валютасы, почтасы, коммерциялық мекемелері болған, ал ресми тілі эсперанто тілі болғанмен,
The Republic of Rose Island (; , both literally "Republic of the Island of the Roses") was a short lived micronation on a man made platform in the Adriatic Sea, off the coast of the province of Emilia Romagna, Italy, built by Italian engineer Giorgio Rosa, who made himself its president and declared it an independent state on 1 May 1968. Although Rose Island had its own government, currency, post office, and commercial establishments, and the official language was Esperanto,
Этимология
Эсперанто тіліндегі Rozoj (і) терминінің, жасалма платформаны жобалап салған, сондай-ақ мемлекеттік құрылымды құрған және оған шабыттандырған Джорджо Розаның тегінен, әрі оның "теңізде раушан гүлдерін көргім келеді" деген ниетінен алынғаны саналады.
Тарих
1958 жылы итальяндық инженер Джорджио Роза тоғыз тіреуге орнатылған платформаның құрылысын қаржыландырып, оны мейрамхана, бар, түнгі клуб, сувенирлер дүкені және пошта бөлімі сияқты бірнеше коммерциялық мекемелермен жабдықтады. Құрылыс 1967 жылы аяқталды. Платформа 1968 жылдың 1 мамырында «Insulo de la Rozoj» деген эсперанто тіліндегі атауымен тәуелсіздік жариялады, ал Роза өзін президент деп жариялады. Роуз аралы Адриатика теңізіндегі шамамен орналасқан жерін көрсететін бірнеше марка шығарды. Республиканың валютасы деп есептелген «милл» аталымы алғашқы маркаларда көрсетілді, бірақ монеталар мен банкноттар шығарылмаған. Италия үкіметі Розаның әрекетін туристерден ақша жинау және ұлттық салықтан қашу мақсатындағы амал деп қарастырды. Розаның микроұлт құру себебі осы болған жоқ болса да, Италия үкіметі жылдам әрекет етті: 1968 жылдың 26 маусымында, арал тәуелсіздік жариялағаннан кейін 55 күн өткен соң, Италия теңіз күштері төрт карабинер және «Гвардия ди Финанца» офицерінен тұратын топты жіберді. Олар аралды бақылауға алып, тазартты және ешкімнің қайта кіре алмайтындай блокпост орнатты. Бастапқыда Италия үкіметі аралды жоюға тырысты, бірақ бұл мүмкін болмады, сондықтан оны жарылу арқылы жоюға шешім қабылдады. Италия теңіз күштері аралды екі рет бомбалады, біріншісі сәтсіз аяқталды, ал екінші бомбалау 1969 жылдың 13 ақпанында жүзеге асты, бірақ арал тұрды. Кейін Розаның эмиграциядағы өзін-өзі жариялаған үкіметі оқиғаларды бейнелейтін маркалар шығарды. Италия үкіметі Розадан соғыс шығындарын өтеуді талап етті. Соңында, 1969 жылдың 26 ақпанында арал дауылдан құлады. Тек бір өлім тіркелді, бірақ ол расталмады: көріпкелдердің айтуынша, Розаның иті нысананы жарыту кезінде платформада болған. 2000 жылдардың басынан бері Роуз аралының тарихы оның құрылуының утопиялық ерекшеліктеріне негізделген құжаттамалық зерттеулер мен жаңадан ашылулардың тақырыбы болып табылады.
Танымал мәдениетте
Роза аралы итальяндық комикс кітабы «Мартин Мистере», № 193-те көрсетілген. Роза аралы – 2020 жылы Сидней Сибилияның режиссерлік жұмысымен түсірілген, шағын мемлекеттің тарихына негізделген фильм. Бұл фильм 8 желтоқсан күні Netflix платформасында жарық көрді.