Кіріспе
Лесбиянканың жекелігі, әйелдік қасиеттері бар Фемм (/fɛm/; fam, сөзбе-сөз "әйел" деген мағынаны білдіреді) – әйелдік жекелік немесе гендерлік бейнесін көрсететін лесбиян әйелді сипаттау үшін дәстүрлі түрде қолданылатын термин. Көбінесе лесбияндық термин ретінде қарастырылғанмен, сөздің басқа да мағыналары бар, кейбір лесбиян емес адамдар да қолданады, атап айтқанда, кейбір гей ерлер мен бисексуалдар. Кейбір академиялық зерттеулерге сәйкес, "Феммдер кейде бисексуалды болған". Бұл термин Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әйелдер жұмысқа қатысып, американдық лесбияндық қауымдастықтарында пайда болған. 1990 жылдары фемм терминін бисексуал әйелдер де қабылдады. Арлин Истар Лев гетеронормативтік гендерлік рөлдерді өзгерту арқылы осы жекеліктердің "күрделі эротикалық және әлеуметтік мәлімдемелер" екенін, олардың "гендерлік эротикалық жекеліктерге" негізделгенін айтады. Нестле әйелдер арасындағы бір жынысты махаббатты қолдауға немесе қорғауға ешқандай азаттық қозғалысы болмаған кезде олар ашық түрде жариялағандарын мәлімдейді және "әсіресе 1950 жылдары, фемм-буч жұптары сексуалдық фанатизмге қарсы күрестің алдыңғы шебінде болды. Олардың көпке көрінуіне байланысты, көшедегі зорлық-зомбылықтан ең көп зардап шекті. Әлеуметтік өзгерістердің ирониясы 1950 жылдардың радикалды, сексуалдық, саяси мәлімдемесін бүгінде реакциялық, феминистік емес тәжірибе ретінде көрсетуде". Лесбияндық қауымдастықта белсенді болған көптеген бисексуал әйелдер "лесбиян" деп танылуға қысым көрсетті, нәтижесінде бисексуалдықты жою фемм жекеліктерінің тарихына әсер етті. Бұл, сондай-ақ, бисексуалдық қауымдастықтар мен оған байланысты бисексуалдық қозғалыстың 1970 жылдарға дейін ресми түрде құрылмауымен байланысты.
Femme (/f//ɛ//m/; fam, literally meaning "woman") is a term traditionally used to describe a lesbian woman who exhibits a feminine identity or gender presentation. While commonly viewed as a lesbian term, alternate meanings of the word also exist with some non lesbian individuals using the word, notably some gay men and bisexuals. According to some academic studies about the butch/femme subculture, "Femmes were sometimes bisexual." Derived from American lesbian communities following World War II when women joined the work force,
By the 1990s, the term femme had additionally been adopted by bisexual women. Arlene Istar Lev argues that through their subversive appropriation of heteronormative gender roles, these identities were considered "complex erotic and social statements" rooted in "gendered erotic identities". Nestle states that they publicly declared same sex love between women at a time when there was no liberation movement to support or protect them, and adds that "in the 1950s particularly, butch femme couples were the front line warriors against sexual bigotry. Because they were so visible, they suffered the brunt of street violence. The irony of social change has made a radical, sexual, political statement of the 1950s appear today a reactionary, non feminist experience." Many bisexual women also active in the lesbian community felt pressured to identify as "lesbian", resulting in bisexual erasure factoring into the history of femme identities. This is further impacted by the fact that bisexual communities and the related bisexual movement did not formalize until the 1970s.
Жалпы
1990 жылдары және липстик лесбиянкасының имиджінің кеңінен танылуымен бірге, femme әйел лесбиянкасын сипаттау үшін қолданылатын жалпы терминге айналды. 1990 жылдардағы зерттеулерге сілтеме жасай отырып, Левитт пен Бриджестер "бюч және фем" терминдерінің "бисексуалдық қауымдастықтарға еніп, әйелдер өздерінің бисексуалдық фем ретіндегі тәжірибесі туралы жаза бастады" деді, сонымен қатар "бисексуалдық әйелдер арасындағы гендерлік өрнек және гендерлік идентитітінің көрінісі мен тәжірибесіне қатысты эмпирикалық зерттеулер өте аз жүргізілді" екенін атап өтті. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, бючтар көбінесе эксклюзивті лесбиянкалар болады, ал фемдер кейде бисексуалды болуы мүмкін. 2011 жылы жарық көрген Иван Койоттың "Тұрақтылық: Барлық жолдар Бюч және Фемм" атты туындысын жоғары бағалап, Борнштейн: "Бюч/фемм динамикасы – бұл құштарлық пен сенімнің саналы, сүйіспеншілікке толы екіжақтылығы, махаббат пен тыйым салынған романтиканың биі. Бючтар мен фемдер тайпалық, кеңейтілген отбасылық және туыстық сезімді бөліседі, біздің гендеріміз қандай болмасын" деді. 2010 жылдардың соңынан бастап, Tumblr, Everyday Feminism және Autostraddle сияқты платформалардағы квир және трансгендерлік мәдениеттің өркендеуіне байланысты, femme гендерлік және сексуалдық категориялар бойынша әйелдерді сипаттау үшін кеңейтілді, оның ішінде гетеросексуал әйелдер, цисгендерлік ерлер және трансфемин адамдар. Фемнің постмодерндік квир тұжырымы – бұл әрқашан "дәстүрлі түрде әйелдік" (яғни әйелдік эстетика, мысалы, макияж, өкше және көптеген аксессуарлар) киініп немесе әрекет етпейтін, бірақ әйелдік идентитітін әйелдікпен байланысты мінез-құлықтар, өзара әрекеттесулер және саяси көзқарастар арқылы көрсететін адам. Лесбиянка мәдениетіндегі эротикалық идентитіге негізделгеніне қарағанда, квир фем саяси идентитітке айналды, ол өзін осылай тануды қалайтын барлық адамды қамтиды, әйелдік келбетке ие болсын болмасын. Фем кеңінен танылған сайын, ол эмоционалды еңбек, сиқыршылық және өзін-өзі күшейту ұғымдарымен де байланысты болды. Фемді әйелдікке ұқсайтын адамды (қажетті түрде әйелді емес) сипаттау ретінде түсінуге негізделген "әйелдер және фемдер" деген тіркес кейде қолданылады, бірақ ол екі түрлі идентитілік санатын шатастырады деп сынға ұшырайды. Femme сонымен қатар гендерлік бинарлықтан бас тартатын және жеке адамдар гендерлік спектрдің кез келген нүктесінде орналаса алатынын, гендерлік сұйықтық, әйелдік немесе орталықтағы еркектік болу мүмкіндігін мойындайтын қазіргі заманғы феминизмнің бір түрін сипаттау үшін қолданылады. "Әйелдер және фемдер" сөзін жиі қолданатын осы фемнің анықтамасын ұстанатындар, әйелге қарсы жек көрушілік тек әйелдерге қарсы теориялық және физикалық зорлық-зомбылық жасау үшін ғана емес, ең алдымен барлық әйелдік адамдарға қарсы қолданылады деп санайды. Олар цисгендерлік еркек зорлық-зомбылығын улы еркектікке байланыстыра отырып, патриархат тек әйел ретінде танылған адамдарға ғана емес, ерлерге де кері әсер етеді деп санайды. Femme термині бал залы мәдениетінде де маңызды, "бюч патшайымы" және "фем патшайымы" терминдері арқылы гей еркек және трансгендер әйелді білдіреді.
Бисексуал әйелдердің феммен пайдалануы
1990 жылдары «фемм» терминін бисексуал әйелдер де қолдана бастады. 1990 жылдардағы зерттеулерге сілтеме жасай отырып, Левитт пен Бриджестер «бюч» және «фемм» терминдері «бисексуалдық қауымдастықтарға еніп, әйелдер өздерінің бисексуалдық фемм ретіндегі тәжірибесі туралы жаза бастады» деді, сонымен қатар «бисексуал әйелдер арасындағы гендерлік өрнек және гендерлік идентитінің көрінісі мен тәжірибесін зерттеуге арналған эмпирикалық зерттеулер өте аз» екенін атап өтті. Алайда, би+ және басқа да квир белсенділері бисексуал терминінің лесбиян терминінен салыстырмалы түрде жаңа болғанын, ал бисексуалдық жыныстық бағдар ретінде 19 ғасырдың ортасында ғана қалыптаса бастағанын алға тартып, бисексуал әйелдер тарихи түрде лесбиян қауымдастығының бір бөлігі болған және осылайша «фемм» терминін лесбиянның кіші тобы ретінде қолданған деседі. Бұл аргументке сәйкес, тек ерлерге қызығушылығы жоқ әйелдер ғана «фемм» деп танылды деген пікір тарихи негізсіз. Бүгінде «лесбиян» термині әйелдерге және «феммдерге» ғана тартылыс сезінетін әйелдерді білдіреді деген жалпы түсінік қалыптасқан, бірақ бұл термин тарих бойында әртүрлі мағыналарға ие болды және кеңейтілген интерпретацияларға ұшырады, әсіресе 1979 жылы саяси лесбияндықтың пайда болуымен байланысты. Сондықтан, 1990 жылдары бисексуалдардың «феммді» қабылдауы, кейбіреулер үшін, лесбиян және бисексуал әйелдер арасындағы шешімнен кейін сол қауымның бір бөлігінің қайта қабылдануы және 1970 жылдардағы лесбиян сепаратистік қозғалысының нәтижесі деп есептеледі.
Онлайн әйелдер
Теориялық тұрғыдан алғанда, эстетика "femme" сөзінің 21-шы ғасырдағы эволюциясын талдау және қарастыру үшін қолданылған. Фемм теориясының маманы Анди Шварц "жұмсақ фемм теориясын" түсіндіру үшін фемм-тұлғаның қазіргі және тарихи байланыстарын салыстырады. Оның пікірінше, 20-шы ғасырдың ортасы мен соңында "femme" сөзі қатал, күшті әйелдерді сипаттау үшін қолданылған. Бірақ бүгінде, әсіресе әлеуметтік желілерде, "femme" сөзі интернетте жиі кездесетін және сәнге айналған "жұмсақ, мұңды қыз" бейнесін сипаттау үшін қолданылады. Шварц осы эстетиканы және интернетке дейінгі фемм тұлғаларын жоюды сынға алғанымен, әйелдіктің белгісі ретінде "жұмсақтықтың көрсетілуінің" онлайн және оффлайн режимінде қалыптасқан гендерлік нормаларды бұзуға қалай көмектесетінін де қарастырады.
Гей еркектерде "fem" сөзін қолдану
70-90-шы жылдар аралығында гей ерлер мәдениетінде "Семіздерге жоқ, әйелшелікке жоқ" деген сөз тіркесі болған, және ол бүгінгі күнге дейін квир танысу мәдениетінде сақталып келеді. Grindr және Scruff сияқты гейлерге арналған танысу қосымшаларындағы мінездемелерге қойылған шектеулерге байланысты, "fem", "femm" және "femme" сөздері әйелшелікті білдіру үшін қысқартылған нұсқа ретінде қолданылады. Белгілі бір дене бітімі немесе әйелшелікке ұқсас еркектермен байланыс құруға ниеті жоқ екенін көрсететін "Семіздерге жоқ, әйелшелікке жоқ" деген кең таралған фраза, гей қауымдастығының кейбір өкілдері тарапынан гомонормативтік сұлулық стандарттарын нығайтады деген сындарға ұшырады. "Fem" адамның сыртқы түрі мен мінез-құлқының сипаттамасы ретінде қолданылады.
Феменизмге қарсы бисексуалдық балама туралы онлайн-дискурс
Қай қоғамдардың фемени жеке басының айқындамасы ретінде қолдануға құқылы екеніне қатысты туындаған пікір таласына жауап ретінде, сондай-ақ бірегей бисексуалдық белгілерді қалыптастыруға жасалған соңғы тыраштардың нәтижесінде, би терминдері буч пен фемени сияқты басқа да гендерлік көріністер мен ұсыныстармен теңдестірілді. Бұл көбінесе 2016 жылы Tumblr әлеуметтік желісінде және блогтарда пайда болды. Әйел бисексуалы үшін қолданылатын термин – "doe", ал "stag" еркектікті, ал "tomcat" андрогинияны білдіреді. Дегенмен, бұл би-ғана қолданылатын тіл буч пен фемениге қарағанда кеңінен танылмады, тіпті бисексуал қауымдастығының өкілдері арасында да оны қолдану шектеулі, және оффлайн режимінде осылай өзін анықтайтын бисексуалды табу қиын. Бұл жаңа сөздер онлайн-талқылауларда бисексуал қауымдастығының кейбір мүшелері, әсіресе түрлі-түсті және басқа да BIPOC әйелдері үшін тез арада сұраныстан қалды, себебі көптеген адамдар жануарларға негізделген терминдерді кемсіртуші, адамдық қадір-қасиетті жоққа шығарушы және тарихи тұрғыдан ауыр деп санады.
Лесбиянка әйелінің өшіруі
Қазіргі кездегі квирлік фемм тұжырымдамаларына лесбиянкалар қарсы шығып, олар бұл терминді бастапқы мағынасында қолдануын жалғастыруда. Лесби мәдениеті мен тарихының жойылуына қатысты алаңдаушылықпен, бұрыннан маргиналданған топтан термин алу – бұл лесбияндық жеке басын, тарихын және әйелдердің патриархалдық құрылымдардан тыс өздерін-өздері анықтау құқығын төмендететін, қанаушылыққа жататын меншікке салудың бір түрі деп саналады. Фемм теориясы бойынша зерттеуші Рия Хоскин өзінің "Фемм теориясы: қиылысқан көзқарасты қайта бағалау" атты мақаласында фемм теориясының қиылысқан аясын ұсынады және бұзушылық әйелдіктің мүмкіндіктерін қарастырады. Ол феммофобияға қатысты пікір-таластарды және бұл мәселені квир қауымдастығында, әсіресе академиялық феминистік квир кеңістіктерінде қысымның бір түрі ретінде жеңіл қабылдауын қарастыру үшін қиылысқан көзқарас қолданады.