Кіріспе

Ағылшын шахмат гроссмейстері (1955–2001)

Энтони Джон Майлз (23 сәуір 1955 – 12 қараша 2001) – ағылшын шахматшысы және гроссмейстер атағын алған алғашқы ағылшын.

Ерте және жеке өмір

Майлз жалғыз бала еді. Ол 1955 жылғы 23 сәуірде Бирмингемнің маңындағы Эджбастон қаласында дүниеге келді және Бирмингемдегі Король Эдвард мектебінде оқыды. Екі рет үйленген және ажырасқан, баласы болмаған. 1973 жылы Майлз Тиссайдте өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында күміс медальді жеңіп алды, бұл оның халықаралық жарыстардағы алғашқы маңызды қатысуы болды. Ол және отандасы Майкл Стин турнир жеңімпазы Александр Белявскийді жеңді, бірақ кеңес ойыншысының әлсіз қарсыластарын жеңудегі қатыгездігіне жете алмады. Майлз келесі жылы Манила қаласында, Шеффилд университетінің математика студенті болып осы беделді атақты жеңіп алды. Бұл рекорд 2009 жылға дейін сақталды. 1984 жылғы қаңтардағы Elo рейтингісінде ол әлемде 18-орында тұрды, рейтингі 2599 болды. Оның ең жақсы нәтижелерінің бірі 1984 жылы Тильбург турнирінде болды, онда ол күшті қатысушылардың арасында бір жарым ұпай айырмашылығымен жеңіске жетті. Келесі жылы ол сол турнирде Роберт Хюбнер және Виктор Корчноймен бірге бірінші орынды бөлісті. Нәтижесі дау тудырды, өйткені Майлздың көптеген қарсыластары ерекше жағдайлардың өзіне бөгет болғанын сезінді. Сәтті өнер көрсетулер сериясы 1986 жылғы қаңтардағы Elo рейтингісінде жақсы нәтижеге жеткізіп, әлемдегі 9-орынға (рейтингі 2610) көтерілді. Осы кезеңде Джон Наннмен Ұлыбританияның ең үздік ойыншысы үшін күрес болды, екеуі де әлемдік рейтингте жиі бір-бірінен озып түсті. Найджел Шорт және Джон Спильман да бәсекеге қосылды, ағылшын ұлттық құрамасы өзінің ең күшті кезеңіне енді. Майлз ешқашан аймақаралық кезеңдерден үміткерлер турниріне қатыса алмады, соның салдарынан 1985 жылы Шорт алғашқы британдық үміткер атанғанда, ол бұл мүмкіндікті жоғалтты. Дегенмен, ол 1984 және 1986 жылғы Салоники және Дубай Олимпиадаларында Англия құрамасының бірінші нөмірі болды, командаға әрқайсысында күміс медаль жеңіп беруге көмектесті. Гари Каспаровқа қарсы Майлзқа жеңіске жете алмады, оған қарсы бірде-бір ойын жеңіп алмады және 1986 жылы Базельде өткен матчта 5½–½ есебімен жеңіліске ұшырады. Осы кездесуден кейін Майлз: «Мен әлем чемпионымен ойнап тұрмын деп ойладым, мыңдаған көзі бар жәндікпен емес, бәрін көретін» деді (кейбір дереккөздерде Майлз Каспаровтың 22 немесе 27 көзі бар деген пікірде болғаны айтылады). 1987 жылдың соңында психикалық күйзеліске ұшырап ауруханаға жатқаннан кейін Майлз АҚШ-қа көшіп кетті. Ол 1988 жылғы АҚШ чемпионатында соңғы орынды иеленді, бірақ онда ойнауын жалғастырды және жақсы нәтижелерге қол жеткізді. 1991 жылы ол Австралия чемпионатында ойнады, бірақ кейін Англияға оралып, туған елінің атынан қайтадан өнер көрсетуге кірісті. 1994, 1995 және 1997 жылдары өте күшті Каппель-ла-Гранд ашық турнирінде бірінші орынды бөлісті, ал 1995 жылы Лондондағы PCA Intel Rapid Chess Grand Prix турнирінде бірінші раундта Владимир Крамник, екінші раундта Лоек ван Велиді жеңіп, сенсация тудырды. Жеңіске жету үміті жартылай финалда ағылшын командаласы Майкл Адамспен болған ойында тоқтатылды. Кубадағы Капабланка мемориалдық турнирінде төрт маңызды жеңіске жетті (1994, 1995, 1996 және 1999). Майлз сондай-ақ 1999 жылы Лос-Анджелесте өткен Континентальдық ашық турнирінде Александр Белявский, Любомир Фтачник және Суат Аталикпен бірге бірінші орынды бөлісті. Оның соңғы турнирлік жеңісі 2001 жылы Саквиллде (Нью-Брансуик) өткен Канаданың ашық шахмат чемпионатында болды. Майлз 2001 жылы Скарборо қаласындағы Британ чемпионатында қатысып, ойнады, бірақ соңғы турдан бұрын денсаулығының нашарлауына байланысты жарыстан шықты. Өлімі алдындағы соңғы екі ойыны Төрт ұлттың шахмат лигасындағы қысқа тең нәтижелермен аяқталды. Майлз өмірі бойында көптеген шахмат турнирлеріне қатысты, оның ішінде көптеген қиын демалыс күндері өткізілетін турнирлер де болды. Патшалық үнді қорғанысындағы Майлз вариациясы (1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nf3 b6 4. Bf4) оның құрметіне аталды.

Өлім

Майлз 2001 жылғы 12 қарашада жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның денесі Бірмингем қаласының Харборн ауданындағы үйінен табылды, себебі досы оны бридж клубына алып кету үшін келген еді.

Тұлға

Майлз көбінесе даулы тұлға ретінде танылды. Бірде, турнирдің соңғы турында (Лютон, Ұлыбритания, 1975), Майлз бірінші орын үшін тең нәтижеге мұқтаж болғанда, ал оның қарсыласы Стюарт Рубен жоғары орын үшін тең нәтижеге қол жеткізуді қалағанда, ешқандай қадам жасамай теңдікке келісті. Төреші бұл ойын үшін екі ойыншыға да ұпай бермеуді шешті; ойыншылар бұл «ойынның» жиі ойналатынын, яғни ойыншылар алдын ала келісіп тең нәтижеге қол жеткізгенін, ал 0-0 есебімен ұпай жинағандары – бұл жалғыз жағдай екенін, себебі олар мағынасыз қадамдар ойнағаннан гөрі осылай істеген. Бұл британдық шахмат журналдарында ұзақ хат алмасуға себеп болды. Майлз шахмат шенеуніктерімен және ағылшын ойыншыларымен, әсіресе Кин мен Шортпен келіспеді. Майлз Киннің 1985 жылы Тунисте өткен аймақаралық турнирде оның көмекшісі болғаны үшін Британдық шахмат федерациясынан алған төлемдері туралы айыптаулар жасады. Майлз бұл мәселеге қатты бейімделіп, соңында психикалық күйзеліске ұшырады. 1987 жылдың қыркүйегінде Даунинг-стритте тұтқындалды, ол сол кездегі премьер-министр Маргарет Тэтчермен осы мәселе туралы сөйлесуі керек деп ойлаған; кейін екі ай бойы ауруханада жатты. 2003 жылдың қараша айында «Дейли телеграф» газетінде жариялаған мақаласында Шорт: «Тони менің жетістіктерімді өте қызғанышпен қарады, және ол енді Ұлыбританияның бірінші нөмірі емес екенін қабылдай алмауы, егер тікелей себебі болмаса, ақымақтыққа құлауының белгісі болды» деді. Майлз өткір зейінділігімен де танымал болды; Генна Сосонконың айтуынша, ол «жағымсыз әзілдерді, сарказмды сөздерді шебер қолданатын, және ол сөз таппайтын жағдай болған емес». Ол шахмат тұлғаларын жарияланған мақалаларында жиі сынады. Ол «Карпов ақыл-есінен айырылып па?» деген мақаласында бұрынғы әлем чемпионы Анатолий Карповты сынады. Оның Эрик Шиллердің «Дәстүрден тыс шахмат ашылулары» (Cardoza Publishing, 1998) кітабына «Кингпин» журналында жарияланған шолуы тек екі сөзден тұрды: «Тотальдік қоқыс».

Ерекше ойындар

Карпов пен Майлз, Скара 1980 жыл. Сент-Джордж қорғанысы: 0–1. Карпов пен Майлз арасындағы партия, бастапқы ходы 1. e4 a6. Майлз vs Спаски, 1982 жыл. Королевалық үнділік дебюті: 1–0. Әлемнің ең күшті ойыншыларының бірі болған Спаскиге қарсы жасалған күшті құрбандық шабуылы. Карпов пен Майлз, Бат 1983, Каро-Канн: 0–1. Әлем чемпионы болған Карповқа қарсы тағы бір жеңіс, және тағы да қара түспен. Майлз Каро-Канн дебютінде аз танымал жүйені таңдайды және екі тараптың да жеңіске ұмтылуына мүмкіндік беретін теңгерімсіз партия құрастырады.