Кіріспе
Жаңа Зеландия сарбазы және вице-королі (1889–1963)
Генерал-лейтенант Бернард Сирил Фрейберг, 1-ші барон Фрейберг (21 наурыз 1889 – 4 шілде 1963) – Ұлыбританияда туған Жаңа Зеландия сарбазы және Виктория кресінің иегері, 1946 жылдан 1952 жылға дейін Жаңа Зеландияның 7-ші генерал-губернаторы қызметін атқарды. Фрейберг Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания армиясында офицер болып қызмет етті. Ол Галлиполи шайқасы кезінде жағажайға түсуге қатысты және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания армиясының ең жас генералы болды, кейін Батыс майданында қызмет етті, онда Виктория кресімен және үш Ерекше қызмет орденімен марапатталды, осылайша Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең көп марапатталған Британ империясының сарбаздарының бірі атанды. Ол қиын жағдайдың ортасында болуды ұнататын: Уинстон Черчилль оны "Саламандр" деп атады, өйткені ол өрттен зардап шекпей өте алатын еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Крит шайқасында, Солтүстік Африка кампаниясында және Италия кампаниясында Жаңа Зеландия экспедициялық корпусына басшылық етті. Фрейберг Грекия шайқасында одақтастардың жеңілісіне қатысты, Крит шайқасында одақтастардың қолбасшысы ретінде тағы жеңілді, ал Солтүстік Африкадағы шайқаста 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясына басшылық етті, соның ішінде Эль-Аламейннің екінші шайқасында және одан кейінгі Тунис кампаниясында. Италияда ол Кассиноның екінші шайқасында корпус командирі ретінде тағы жеңілді, бірақ кейін Падуа мен Венецияны азат етті және Триестке бірінші болып кірді, онда ол Иосип Броз Титоның югослав партизандарымен бетпе-бет келді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Фрейберг он жарым жыл бойы немістермен соғысқан еді.
Ерте өмір
Бес баланың ең кішісі, барлығы ұлдар, Фрейберг 8 Dynevor Road, Richmond, Surrey мекенжайында Джеймс Фрейберг пен оның екінші әйелі Джулия (туған есімі Гамильтон) отбасында дүниеге келді, Джулияның тегі жартылай австриялық-неміс еді. Ол екі жасында ата-анасымен Жаңа Зеландияға көшіп келді. 1897-1904 жылдары Веллингтон колледжінде оқыды. Күшті жүзуші болғандықтан, 1906 және 1910 жылдары Жаңа Зеландияның 100 метрлік жүзу чемпионатында жеңіске жетті. 1911 жылдың 22 мамырында Фрейберг стоматолог ретінде ресми тіркелді. Морринсвиллде тіс дәрігерінің көмекшісі болып жұмыс істеді, кейін Гамильтон және Левин қалаларында тәжірибе жинады. Морринсвиллде ол жергілікті аумақтық армия бөлімінде субальтерлік лауазымға шақырылды, бірақ корольдік комиссия алуға қол жеткізе алмады. Фрейберг 1914 жылдың наурыз айында Жаңа Зеландиядан кетіп қалды. 1942 жылғы Life журналындағы мақалаға сәйкес, Фрейберг сол кезде Сан-Франциско мен Мексикаға барып, Мексика революциясы кезінде Панчо Вилланың капитаны болған. 1914 жылдың тамызында Еуропада соғыс басталғанын естіген соң, ол АҚШ пен Атлантиканы кесіп өту үшін ақша табу мақсатымен Лос-Анджелес (онда жүзу жарысын ұтқан) және Нью-Йорк (онда жүлделі жұдырықшайыын жеңіп алған) арқылы Ұлыбританияға сапар шекті.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғалы Фрейберг Англияға барып, әскери қызметке ерікті түрде жазылды. Г. С. Ричардсон оны Корольдік теңіз бригадасының 7-ші "Худ" батальонына қосылуын ұйымдастырды, және ол 1914 жылдың қыркүйегінде Бельгия майданында болды. 1914 жылдың соңында Фрейберг Уинстон Черчилльпен кездесті, ол сол кезде Әскери-теңіз министрі болды, және оны жаңадан құрылған Корольдік теңіз дивизиясының 2-ші (Корольдік теңіз) бригадасының бөлігі "Худ" батальонында Корольдік теңіз ерікті резервінің офицерлік құрамына тағайындауға көндірді. 1915 жылдың сәуірінде Фрейберг Дарданелл операциясына қатысты. 24 сәуір түні, одақтас әскерлердің теңізден өту әрекеті сәтсіз аяқталып, алғашқы шабуыл кезінде Фрейберг өз еркімен Сарос шығанағына жүзіп өтті. Жағаға жеткеннен кейін, ол Галлиполидегі нағыз шабуылдан қорғаныс күштерінің назарын аудару үшін ракеталар атқылай бастады. Ауыр түрік оқтарына түскенімен, ол қауіпсіз оралды және "Еңбегі үшін орден" (DSO) алды. Ол бірнеше рет ауыр жарақат алды және 1916 жылдың қаңтар айында дивизиясы эвакуацияланғанда түбекті тастап кетті. Алайда, ол "Худ" батальонында Бокур-сюр-Анкреде уақытша майор ретінде қалды. Фрейберг батальоны жаудың алдыңғы қатардағы бекіністері арқылы алғашқы шабуылды жасағаннан кейін, ол өзінің дезорганизацияланған әскерлерін қайта жинап, оларды екінші мақсатқа сәтті шабуылға бастады, сол шабуыл кезінде екі жарақат алды, бірақ командалық лауазымын сақтап, күні бойы және келесі түнде өз орнын ұстады. Келесі күні таңертең күш-қуатын жинап, 500 тұтқынға алып, мықты бекітілген ауылды басып алды. Фрейберг тағы екі рет жараланғанмен, екіншісі ауыр болды, бірақ соңғы тапсырмаларын беруге дейін позициясын тастағысы келмеді. 1916 жылдың желтоқсанында "Лондон газетінде" жарияланған марапаттау туралы толық мәлімет.
Батыл басшылығының құны болды: Фрейберг Франциядағы қызметі кезінде тоғыз жарақат алды, ал кейінірек онымен бірге қызмет еткендер оның денесінің бір бөлігінде де жарақат іздері болғанын айтты. Фрейберг уақытша бригадир-генерал шеніне көтерілді (бірақ ол капитан шенінен жоғары көтеріле алмады) және 1917 жылдың сәуірінде 58-ші (2/1 Лондон) дивизиясының 173-ші (3/1 Лондон) бригадасына басшылық етті, бұл оны Британ армиясының ең жас генерал-офицері етті. Сол жылы ол Святого Михаила и Святого Георгия орденінің серігі атағын алды. Қыркүйек айында оның аяғының астында жарылған снаряд оның көптеген жарақаттарының ең ауырына себеп болды. 1918 жылдың қаңтар айында ол 29-шы дивизияның 88-ші бригадасына басшылық етті. Соғыс аяқталған кезде Фрейберг француздық "Круа-де-Герр" орденін алды, сондай-ақ Сарос шабуылынан кейін бес рет мақтауға ие болды. Оның "Виктория кресі" және үш "Еңбегі үшін ордені" болғандықтан, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Британ империясының ең көп марапатталған әскерлерінің қатарында болды.
Жақсылық аралығы
1919 жылдың басында Фрейбергке Гренадерлік гвардияда тұрақты армия комиссиясы берілді және бейбіт уақыттағы әскери қызметпен айналысып, сонымен қатар Англия арнасын жүзуге тырысты. 1920-1921 жылдары Камберлидегі штаб колледжінде оқыды. 1921-1925 жылдары 44-ші (Отандық округтер) дивизиясы штабында штаб офицері болды. 1928-1930 жылдары Халықаралық Олимпиада комитетінде Жаңа Зеландияны өкілдік етті. 1927 жылы майор шеніне көтерілді (1916 жылдан бері капитан болған), 1929 жылдың ақпанына дейін Шығыс командасы штабында GSO2 қызметін атқарды, содан кейін Манчестер полкіне ауысты. 1931 жылдың наурыз айында полковник шеніне (1922 жылдан бастап ағаштандырылған) көтеріліп, Оңтүстік командасының генерал-квартирмейстерінің көмекшісі болып тағайындалды. 1940 жылы екінші басылым жарық көрді. 1933 жылдың қыркүйегінде ол 1934 жылдың шілдесінде генерал-майор болып тағайындалғанға дейін Соғыс кеңсесінде GSO1 лауазымына ауысты. 45 жасында армияның жоғары шендеріне көтерілуге жақын болды. Алайда, Үндістанға жіберілгенге дейін медициналық тексерулер жүрек ауруын анықтады. Осыны жеңуге жасаған күшті күш-жігерге қарамастан, 1936 жылы Бат орденінің серігі атанған Фрейберг 1937 жылдың 16 қазанында зейнетке шығуға мәжбүр болды. Жаңа Зеландия үкіметімен байланысқа түскен Фрейберг, сол кезде Ұлыбританиядағы Солсбери жазығының аймағын басқарған, өзінің қызметін ұсынды және 2-ші Жаңа Зеландия экспедициялық корпусының және 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясының командирі болып тағайындалды. Фрейбергтің жарғысы бойынша ол Жаңа Зеландия үкіметіне ғана жауапты болды және осылайша оның қол астындағы жаңа зеландиялықтарды қорғау үшін шешімдер қабылдауға құқылы болды. Бұл оған кейде өзінен жоғары тұрған қолбасшыларды айналып өтіп, белгілі бір мәселелер бойынша Жаңа Зеландияның премьер-министрі Питер Фрейзермен тікелей кеңесуге мүмкіндік берді. Ол өзінің дивизиясы толық құрама ретінде соғысатынын, бригадалық топтарға бөлінбейтінін талап етті. Бұл оны соғыстың алғашқы жылдарында жоғары тұрған қолбасшыларымен, әсіресе 1940 жылдың басында елден шыға бастаған дивизияның шоғырланған Таяу Шығыстағы бас қолбасшысы генерал сэр Арчибальд Уэвеллмен қақтығысқа түсірді. 1941 жылы Грекия шайқасынан кері шегіну кезінде Черчилль Фрейбергке Крит шайқасы кезінде одақтас күштерге басшылық етуді тапсырды. Әуе шабуылын болдырмау туралы нұсқау алғанмен, ол теңіз десанты мүмкіндігіне бейімделді және өзінің тактикасын осыған негіздеді, Малемедегі әуежайды тиісінше қорғауға көңіл бөлмеді, ULTRA барлау хабарламаларын елемеді, ол шабуыл әуе арқылы болатынын көрсетті. Алайда, көптеген дереккөздер Фрейбергке берілген барлау ақпараты тұйық және жеткіліксіз болды деп санайды және теңіз десантының мүмкіндігін де көрсетті; бұл оның шабуылға дұрыс жауап беру қабілетін шектеді. 1942 жылдың наурыз айында генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1942 жылдың маусым айында Мерса-Матрух шайқасында жарылған неміс снаряды Фрейбергті жарақаттады, бірақ ол көп ұзамай майданға оралды. Фрейберг өзінің жоғары тұрған, Сегізінші армияның қолбасшысы генерал Клод Аучинлекпен келіспей, егер бұл бұйрықтар Жаңа Зеландияның ұлттық мүддесіне қайшы келсе, ұлттық контингенттің қолбасшысы ретінде бұйрықтардан бас тартуға құқылы екенін мәлімдеді. Фрейберг 1942 жылдың тамызынан бастап Сегізінші армияның қолбасшысы генерал Бернард Монтгомеримен жақсы қарым-қатынаста болды, ол тәжірибелі Жаңа Зеландия қолбасшысын жоғары бағалады. Эль-Аламейннің екінші шайқасында (1942 жылдың қазан-қарашасы) 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы Сегізінші армияның алға жылжуында маңызды рөл атқарды; оның басшылығы үшін Фрейберг дереу Бат орденінің рыцары атанды. Туниске қарай Осі күштерін қуу кезінде, олар 1943 жылдың мамыр айында капитуляциялады, ол Жаңа Зеландиялықтарды Осі қорғаныс желілерін айналып өту үшін жақсы орындалған сол жақтан шабуылдар сериясымен басқарды. 1943 жылдың сәуір және мамыр айларында Фрейберг қысқа уақытқа X корпусына басшылық етті. Фрейберг 1944 жылдың қыркүйегінде әуе апатынан жарақат алды. Алты апта ауруханада болғаннан кейін ол Жаңа Зеландия дивизиясын Италиядағы 1945 жылдың көктемгі шабуылында, үш апта ішінде бірнеше өзеннен өтуді және 250 миль (402 км) алға жылжуды қамтыған соңғы операцияларында басқарды. Неміс күштері капитуляциялаған кезде Жаңа Зеландиялықтар Триестке жетіп, Падуа мен Венецияны азат етті, онда югослав партизандарымен қысқаша қақтығыс болды. Бұл жетістік оған 1945 жылдың шілдесінде DSO орденіне үшінші табанды сыйлады және ол АҚШ-тың Еңбегі үшін орденінің командирі атанды. Фрейбергтің Эль-Аламейндегі «Суперзаряд» операциясы, Тебага аңғарындағы «Суперзаряд II» операциясы және 1945 жылы Сенио желісіне шабуыл жасаған сияқты жоспарланған шабуылдарды ұйымдастырудағы шеберлігі айқын болды. Фрейбергтің корпустың деңгейінде басқарған екі жағдайы – Критте және Монте-Кассинода – сәтті болмады. Соғыс бойы ол қауіпке немқұрайлы қарады. Ол өзінің әскерлерінің әл-ауқаты туралы айрықша көңіл бөлді, тәртіпке ортақ тәсіл қолданды және өзінің адамы үшін әлеуметтік жағдайлардың құрылуын қамтамасыз етті. 1945 жылы ол қолбасшылықтан кеткен кезде Жаңа Зеландия әскерлерімен, сондай-ақ халық пен үкіметпен өте танымал болды. Фрейберг 1944 жылдың ақпанында ежелгі Монте-Кассино монастырын бомбалау туралы даулы шешіммен тығыз байланысты. Фрейберг, кейін екінші және үшінші Монте-Кассино шайқастарында шайқасқан әскерге басшылық етіп, 529 жылы құрылған аббаттың әскери бекініс ретінде пайдаланылып жатқанына көз жеткізді. Оның дивизиялық командирлерінің бірі, генерал-майор Фрэнсис Тукердің 4-ші Үндістандық жәйтөбе дивизиясынан берген ескертпесінде, монастырь немістермен басылып алынбаса да, оны басып алуға жол бермеу үшін қирату керек екені айтылды. Ол 150 фут (46 м) биіктігіндегі қабырғалары кемінде 10 фут (3 м) қалыңдықпен салынғандықтан, инженерлердің бұзуы мүмкін емес екенін және «жарылыс» бомбаларымен бомбалау ғана шешім болатынын, себебі бомбалар «мүлдем пайдасыз» болар еді деп көрсетті. 15-ші армия тобының (кейін Италиядағы одақтас әскерлері) қолбасшысы генерал сэр Гарольд Александер бомбалауға келісті (жарылыс бомбалары қолданылмады). Монастырь қиратылғаннан кейін, қирандылар неміс күштері басып алды, олар 18 мамырға дейін осы позицияны ұстап тұрды. Соғыстан кейін монастырьдың аббаты және басқа монахтар неміс әскерлері аббаттың ішін басып алмағанын және оны әскери мақсаттар үшін пайдаланбағанын мәлімдеді.
In March 1931 he was promoted colonel (with seniority backdated to 1922) and was appointed Assistant Quartermaster General of Southern Command. it went into a second edition in 1940. In September 1933 he moved to a GSO1 posting at the War Office before being promoted major general in July 1934. With this promotion, at age 45, he seemed headed for the highest echelons of the army. However, medical examinations prior to a posting in India revealed a heart problem. Despite strenuous efforts to surmount this, Freyberg, who was made a Companion of the Order of the Bath in 1936, was obliged to retire on 16 October 1937. On being approached by the New Zealand Government, Freyberg, by then commanding the Salisbury Plain Area in the United Kingdom, offered his services and was appointed commander of the 2nd New Zealand Expeditionary Force and of the 2nd New Zealand Division. Under Freyberg's charter he was ultimately responsible only to the Government of New Zealand and as such was allowed to make decisions to protect the New Zealanders under his command. This enabled him to, at times, bypass his superior commanders and confer directly with Peter Fraser, the Prime Minister of New Zealand, on certain issues. He was also insistent that his division would fight as a complete formation and not be split up into brigade groups or smaller. This brought him into conflict with his senior commanders in the war's early years, most notably with General Sir Archibald Wavell, then the Commander in Chief in the Middle East, where the division, which began to leave home in early 1940, began to concentrate. In the chaos of the retreat from the Battle of Greece in 1941, Churchill gave Freyberg command of the Allied forces during the Battle of Crete. Although instructed to prevent an assault from the air, he remained obsessed with the possibility of a naval landing and based his tactics on it, neglecting adequately to defend the airfield at Maleme, ignoring ULTRA intelligence messages, which showed that the assault was coming by air. However, many sources consider that the intelligence given to Freyberg was vague and inadequate, and did indicate the possibility of a naval landing; this compromised his ability to respond correctly to the invasion. Promoted to lieutenant general in March 1942, An exploding German shell wounded Freyberg at the Battle of Mersa Matruh in June 1942 but he soon returned to the battlefield. Freyberg disagreed strongly with his superior, General Claude Auchinleck, the Eighth Army commander and insisted that as a commander of a national contingent he had the right to refuse orders if those orders ran counter to the New Zealand national interest. Freyberg enjoyed a good relationship with General Bernard Montgomery, the Eighth Army commander from August 1942, who thought highly of the experienced New Zealand commander. In the climactic Second Battle of El Alamein (October–November 1942) the 2nd New Zealand Division played a vital part in the breakthrough by the Eighth Army; for his leadership, Freyberg was immediately promoted to Knight Commander of the Order of the Bath. During the pursuit of the Axis forces to Tunisia, where they surrendered in May 1943, he led the New Zealanders on a series of well executed left hooks to outflank Axis defence lines. In April and May 1943 Freyberg briefly commanded X Corps. Freyberg was injured in an aircraft accident in September 1944. After six weeks in hospital he returned to command the New Zealand Division in its final operations, the Spring 1945 offensive in Italy, which involved a series of river crossings and an advance of 250 mile (402 km) in three weeks. By the time of the German surrender, the New Zealanders had reached Trieste, having liberated both Padua and Venice, where there was a brief standoff with Yugoslav partisans. This success earned him a third bar to his DSO in July 1945 and he was made a Commander of the United States Legion of Merit. Freyberg had excelled in planning set piece attacks, such as at Operation Supercharge at Alamein, Operation Supercharge II at Tebaga Gap, and in the storming of the Senio line in 1945. The two occasions that Freyberg commanded at Corps level—at Crete and Monte Cassino—were less successful. Throughout the war he showed a disdain for danger. He showed notable concern for the welfare of his soldiers, taking a common sense attitude to discipline and ensuring the establishment of social facilities for his men. He had become a very popular commander with the New Zealand troops, along with the people and government, by the time he left his command in 1945. Freyberg is closely associated with the controversial decision to bomb the ancient monastery at Monte Cassino in February 1944. Freyberg, commanding the troops which fought what later became known as the Second and Third Battles of Monte Cassino, became convinced the abbey, founded in 529 AD, was being used as a military stronghold. The analysis of one of Freyberg's divisional commanders, Major General Francis Tuker of the 4th Indian Infantry Division, concluded in a memo to Freyberg that, regardless of whether the monastery was occupied by the Germans, it should be demolished to prevent its occupation. He pointed out that with 150 feet (46 m) high walls made of masonry at least 10 feet (3 m) thick, it was impossible for engineers to break in and that bombing with "blockbuster" bombs would be the only solution since bombs would be "next to useless". General Sir Harold Alexander, commander of the 15th Army Group (later the Allied Armies in Italy), agreed to the bombing (which did not employ blockbuster bombs). After the monastery's destruction, the ruins were occupied by German forces, which held the position until 18 May. Following the war, the abbot of the monastery and other monks said that German troops had not occupied the inside of the abbey and it was not being used for military purposes.
Соғыстан кейінгі
Фрейберг 1945 жылғы 22 қарашада Жаңа Зеландия дивизиясының қолбасшылығынан бас тартып, Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы болуға шақыруды қабылдады – Жаңа Зеландияда өскен алғашқы генерал-губернатор. Ол 1946 жылғы 3 мамырда Лондоннан жаңа лауазымына аттанды, бұрын Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің Ұлы крестімен марапатталғаннан кейін. 1946 жылғы 10 қыркүйекте ол әскерден кетті. Фрейберг 1946 жылдан 1952 жылға дейін Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы қызметін атқарды. Ол осы лауазымда өте белсенді рөл атқарды, Жаңа Зеландияның барлық аймақтары мен оның тәуелділіктеріне сапар шекті. 1946 жылғы 1 қаңтарда Фрейберг Сент-Джон орденінің рыцары болып тағайындалды, ал оның әйелі Барбара да сол күні орденнің ханымы болды. 1951 жылы король Георг VI Фрейбергті Жаңа Зеландиядағы Веллингтон және Суррей графтығындағы Мунстед бароны Фрейберг ретінде асылдандырды. Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы қызметі аяқталғаннан кейін Фрейберг Англияға оралды, онда ол жиі Лордтар палатасында отырды. 1953 жылғы 1 наурызда ол Виндзор замкісінің бас констеблінің орынбасары және лейтенант-губернаторы болды, ал келесі жылы Норман қақпасында тұрақтап қалды. Фрейберг 1963 жылғы 4 шілдеде Виндзорда қайтыс болды, соғыста алған жараларының бірі жарылып, Гилдфорд, Суррей маңындағы Таудағы Сент-Марта шіркеуінің қорымына жерленді. Оның әйелі оның қасында, ал ұлы, MC орденімен марапатталған, олардың қабірлерінің басында жатыр.
Құрметтеулер
Спортшы және солдат ретінде ол Қорғаныс министрлігі штаб-пәтерінің атында, Оклендтегі стадионда және Веллингтондағы бассейнінде, оның алғашқы жеңістеріне куә болған жерде есте қалды. Оның құрметіне бірнеше көше аталды, оның ішінде Оклендтің орталығындағы Метрополис мұнарасының алдындағы Фрейберг алаңында оның мүсіні орнатылған. Оклендтегі Фрейберг алаңы (сондай-ақ Фрейберг сквері деп те аталады) 1946 жылы, Веллингтондағы Фрейберг бассейні Ориентал шығанағында 1963 жылы, ал Оклендтегі Фрейберг алаңы 1965 жылы ашылды. Веллингтонның Торндон ауданындағы 15 қабатты Фрейберг ғимараты 1979 жылы салынды. Шамамен 2007 жылы салынған Фрейберг үйі 2016 жылғы Кайкура жер сілкінісінен зардап шеккеннен кейін 2018 жылы бұзылды. Палмерстон-Норттегі Фрейберг орта мектебі 1955 жылы есігін ашты. Сэр Бернард Фрейберг кубогы Жаңа Зеландия чемпионатындағы жеке каноэ есуден жеңіске жеткенге табыс етіледі. 2016 жылдың қараша айында Ричмондтағы Дайневор көшесінің 8 нөмірінде, оның туған жерінде көк тақта ашылды, ал Ричмонд станциясының сыртында Ричмонд мэрі мен қазіргі Лорд Фрейберг оған Виктория кресінің ескерткіш тасын ашты.