Кіріспе

Көбінесе екі рет қиылысатын түзу секант тригонометриялық функциясы. Геометрияда секант – кем дегенде екі бөлек нүктеде қиылысатын түзу. "Секант" сөзі "кесу" деген мағына беретін латын сөзінен шыққан. Шеңбер жағдайында секант шеңберді нақты екі нүктеде қиып өтеді. Хорда – осы екі нүктенің арасындағы секанттың бөлігі, яғни екі нүктесімен шектелетін сызық сегменті.

Дөңгелектер

Тікелей сызық шеңберді нөл, бір немесе екі нүктеде қиып өтуі мүмкін. Екі нүктеде қиылысатын сызық секант сызық деп аталады, бір нүктеде – жанама сызық, ал ешқандай нүктеде – сыртқы сызық деп аталады. Хорда – шеңбердің екі әртүрлі нүктесін қосатын сызық сегменті. Сондықтан, хорда бірегей секант сызықта орналасады және әрбір секант сызық бірегей хорданы анықтайды. Жазық геометрияның қатаң қазіргі заманғы қарастыруларында, Евклид өзінің еңбектерінде анық деп есептеген және айтпаған нәтижелер әдетте дәлелденеді. Мысалы, Теорема (Элементарлық шеңберлік үзділіктік): Егер шеңбер болса және сызық шеңбердің ішінде А нүктесі мен сыртында В нүктесін қамтитын болса, онда ол секант сызық болады. Кейбір жағдайларда, нәтижелерді хордалардың орнына секант сызықтар арқылы беру мәлімдемелерді біріктіруге көмектеседі. Мұның мысалы ретінде келесі нәтижені қарастырайық: Егер екі секант сызық шеңбердегі және хордаларын қамтитын болса және олар шеңберде жатпайтын Р нүктесінде қиылысса, онда сызық сегменттерінің ұзындықтары 1=AP⋅PB = CP⋅PD теңдігін қанағаттандырады. Егер Р нүктесі шеңбердің ішінде жатса, онда бұл Евклид III.35, ал егер нүкте шеңбердің сыртында болса, онда нәтиже «Элементтерде» кездеспейді. Алайда, Кристофер Клавтиус ізімен Роберт Симсон бұл нәтижені, кейде «қиылысқан секанттар теоремасы» деп аталатын, Евклидке түсіндірмелерінде көрсетті.

Иілгіштері

Қарапайым шеңберлерден артық күрделі қисықтар үшін, бір сызық қисықты екі бөлек нүктеден көп нүктеде кесіп өту мүмкіндігі туындайды. Кейбір авторлар қисыққа қатысты секунты сызық деп, қисықты екі бөлек нүктеде кесіп өтетін сызықты анықтайды. Бұл анықтама сызықтың қисықпен басқа да нүктелерде қиылысуы мүмкін екендігін қарастырады. Осылай формулировкаланғанда, шеңберлер мен қисықтар үшін секунты сызықтың анықтамасы бірдей болады, ал шеңбер үшін қосымша қиылысу нүктелері болуы мүмкін емес.

Секанттар мен тангенстер

Егер P нүктесі болса, секанттарды қисық сызықтың тангенсін жуықтау үшін қолдануға болады. Қисық сызықтың секанты екі нүктемен, P және Q арқылы анықталады, мұнда P тұрақты, ал Q өзгермелі. Q нүктесі қисық бойымен P нүктесіне жақындағанда, егер секанттың бұрыштық коэффициенті белгілі бір шекке жақындасса, онда бұл шек P нүктесіндегі тангенс сызығының бұрыштық коэффициентін анықтайды. Мысалы, егер K – Евклид жазықтығындағы шеңберде орналасқан 50 нүктеден тұратын жиын болса, олардың екеуін қосатын түзу 2 секант (немесе бисекант) болады, ал олардың тек біреуінен өтетін түзу 1 секант (немесе унисекант) болады. Бұл мысалдағы унисекант міндетті түрде шеңберге жанасқан түзу болуы керек емес. Бұл терминология көбінесе инциденттік геометрияда және дискреттік геометрияда қолданылады. Мысалы, инциденттік геометрияның Сильвестр-Галлай теоремасы бойынша, егер Евклид геометриясының n нүктесі бір түзудің бойында жатпаса, онда олардың арасынан 2 секант өтуі керек. Ал дискреттік геометрияның түпнұсқалық жеміс бағын отырғызу мәселесі, нүктелер жиынының 3 секантының санына шек қоюды талап етеді. Нүктелер жиынының шектілігі осы анықтама үшін маңызды емес, егер әрбір түзу жиынмен тек шекті сандағы нүктелерде қиылысса ғана.