Кіріспе
1892 жылы Джордж және Уидон Гроссмит жазған «Ешкімнің күнделігі» – ағайынды Джордж және Уидон Гроссмиттың, соңғысының суреттерімен бірге жазылған ағылшын комиксі. Бұл туынды алғаш рет 1888–89 жылдары «Панч» журналында эпизодтар түрінде жарияланып, 1892 жылы кеңейтілген мәтінмен және қосымша суреттермен кітап ретінде жарық көрді. «Ешкімнің күнделігі» лондондық кеңсе қызметкері Чарльз Путер, оның әйелі Кэрри, ұлы Уильям Люпин және көптеген достары мен таныстарының 15 ай ішіндегі күнделікті оқиғаларын баяндайды. Ағайындылар бұл туындыға бірге кіріспес бұрын, әрқайсысы сахнада жемісті мансапқа қол жеткізген. Джордж 1877 жылдан 1889 жылға дейін 12 жыл бойы Гилберт пен Салливан операларында негізгі 9 комедиялық рөлді сомдады. Ол сонымен қатар пианинода орындалатын эскиздермен ұлттық деңгейде танылып, көптеген әндер мен комикстік шығармалар жазды. Уидон сахналық мансабын бастамас бұрын суретші және иллюстратор болып жұмыс істеген. «Ешкімнің күнделігі» – ағайындылардың ересектерге арналған жалғыз туындысы. Оның юморының көп бөлігі Чарльз Путердің өзінің маңыздылығын қате бағалауынан және осы қателіктердің әртүрлі келеке-құлықтар мен қоғамдық ұяттар арқылы әшкереленуінен туындайды. Төменгі орта таптың өркендеуі кезінде күнделікті өмір мен қарапайым мақсаттар туралы сипаттамалар замандас оқырмандар тарапынан тез мойындалды және кейінгі ұрпақтарға өткенге бір көзқарас ұсынды, ол сәнге айналды. Алғашқы қабылдауы шамалы болғанымен, «Ешкімнің күнделігі» сыншылар тарапынан юмордың классикалық туындысы ретінде танылды және қазірге дейін басылымнан шыққан емес. Ол төменгі немесе төменгі орта таптың мұратына негізделген күлкілі көркем әдебиет жанрын қалыптастыруға көмектесті және 20 ғасырдың соңында көптеген ойдан шығарылған күнделік романдарының алға басушысы болды. «Ешкімнің күнделігі» негізінде бірнеше сахналық және экрандық бейімделулер жасалды, оның ішінде Кен Расселдің 1964 жылғы «немесіз фильм» нұсқасы, 2007 жылы Эндрю Дэвис жазған төрт бөлімді телефильм және 2011 жылы үш ер адамнан тұратын актерлік құрам барлық рөлдерді сомдаған жоғары бағаланған сахналық қойылым бар.
The Diary of a Nobody is an English comic novel written by the brothers George and Weedon Grossmith, with illustrations by the latter. It originated as an intermittent serial in Punch magazine in 1888–89 and first appeared in book form, with extended text and added illustrations, in 1892. The Diary records the daily events in the lives of a London clerk, Charles Pooter, his wife Carrie, his son William Lupin, and numerous friends and acquaintances over a period of 15 months. Before their collaboration on the Diary, the brothers each pursued successful careers on the stage. George originated nine of the principal comedian roles in Gilbert and Sullivan operas over 12 years from 1877 to 1889. He also established a national reputation as a piano sketch entertainer and wrote a large number of songs and comic pieces. Before embarking on his stage career, Weedon had worked as an artist and illustrator. The Diary was the brothers' only mature collaboration. Most of its humour derives from Charles Pooter's unconscious and unwarranted sense of his own importance, and the frequency with which this delusion is punctured by gaffes and minor social humiliations. In an era of rising expectations within the lower middle classes, the daily routines and modest ambitions described in the Diary were instantly recognised by its contemporary readers, and provided later generations with a glimpse of the past that it became fashionable to imitate. Although its initial public reception was muted, the Diary came to be recognised by critics as a classic work of humour, and it has never been out of print. It helped to establish a genre of humorous popular fiction based on lower or lower middle class aspirations, and was the forerunner of numerous fictitious diary novels in the later 20th century. The Diary has been the subject of several stage and screen adaptations, including Ken Russell's "silent film" treatment of 1964, a four part TV film scripted by Andrew Davies in 2007, and a widely praised stage version in 2011, in which an all male cast of three played all the parts.
Авторлығы мен шығу тегі
"Ешкімнің күнделігі" Джордж Гроссмит пен оның інісі Уидон Гроссмиттың туындысы, сот хабаршысы және толық емес уақытта сахнада өнер көрсететін адамның ұлдары, есімдері де Джордж болатын. Кіші Джордж әкесінің қадамын басып, алдымен хабаршы, кейін сахнада өнер көрсетті; кішісі Уидон 7 жылдан кейін Батыс Лондон өнер мектебінде оқыды және комик актер болғанға дейін портрет суретшісі ретінде белгілі бір жетістікке жетті. 1877 жылы кіші Джордж Гроссмит провинциялық институттар мен әдеби қоғамдарда әзіл-қалжың пианино эскиздерін орындаушы ретінде танылды. Сол жылы оны Артур Салливан және жеке-жеке В. С. Гилберт бір актілік "Төрелік" комикалық операсының қойылымында көрді. Олар оның талантына әсерленіп, жаңа, толық көлемді "Солдат" операсындағы комик рөлін ойнауға шақырып алды. Содан кейін Гроссмит Гилберт пен Салливанның көп жылдар бойы қойылған комикалық операларындағы басты комик рөлдерін сомдады, "Гвардияның жас жігіттері" 1889 жылы жабылатынша. Ол көптеген оперетталар, шамамен 100 пианино эскизі, 600-ға жуық ән мен қысқа пианинолық пьесалар және үш кітап жазды. 1884 жылы "Punch" журналы үшін Боу-стрит магистраттық сотындағы сот хабаршысы ретіндегі тәжірибесіне негізделген қысқа эскиздер сериясын ұсынды. Бұл туындыдағы көптеген оқиғалар ағайындылардың үй шаруасындағы оқиғалардан алынғаны айтылады, ал Уидон, "өте жақсы мінезді інісімен салыстырғанда, тәртіпсіздікке бейім" болған, Люпин рөлінің прототипі болды. Күнделіктің жазбалары "Punch" журналында жарияланған күндерден бірнеше аптаға қалып қойған. "Punch" журналындағы серия 1889 жылғы мамыр айында 21 наурыздағы күнделікті жазбамен аяқталды, онда Путтерлер мен олардың достары Люпиннің Перкупп кеңсесінде қызметкер болып тағайындалуының шағын жеңісін тойлап жатыр. Бұл күнделіктің жоспарланған соңы болды; алайда, жазушылар қолжазбаны кітап ретінде басып шығаруға дайындалғанда, мәтінге тағы төрт айлық жазбаларды қосты және Уидон Гроссмит салған 26 суретті қосты. Жазушы Роберт МакКрам "The Observer" газетінде жарияланған "Барлық уақыттардағы ең ұлы 100 роман" жеке тізімінде осы күнделікті 35-орынға қойды.
Ертедегі бей-жайлық
The Punch сериалы аз сын пікірлерін тартты; The Athenaeum әдеби сыншысы серияның "жақсы әзілдердің арасында көзден жасырынып қалуы мүмкін" деп ойлады. Дегенмен, The Saturday Review басылымындағы жылы мақтаудан басқа, кітаптың алғашқы сын-пікірлері жылы болған жоқ. "Рецензиялар" сыншысы кітапты "тамаша деп тапты, және кейбір тұстарында гениальдыққа жақын", табиғи және тартымды үндеумен: "Күнделік мұқабасынан мұқабасына дейін бізді қызықтырды". Бұл The Athenaeum журналының теріс бағасына қайшы келді, ол "кітаптың үмітсіз жамандықтарын өтеуге лайық ешқандай артықшылығы жоқ, тіпті көңіл көтеруге де" деп мәлімдеді. Ол жалақысы аз қалалық кеңсе қызметкерлерінің кедейлігіне бағытталған әзілдердің талғампаздығына күмән келтірді және: "Соған қоса, бәрі де өте жалықтырады". The Speakers сыншысы кітапты "жамандықтарды зерттеу" деп санады, ал The New York Times американдық алғашқы басылымын қарап шығып, туындыны көбінесе түсініксіз деп тапты: "Онда тыныш, қарапайым, күнделікті әзіл-қалжыңдар бар, біздің теңдестерімізге өте ұнайтын болар деп есептейміз. Біздің көңіл көтеру әдісіміз басқаша". Сату көрсеткіштері туралы мәліметтер келтірілмегенімен, Arrowsmiths кейіннен кітаптың алғашқы басылымдарының кең жұртшылыққа үлкен әсер етпегенін мойындады.
Абыройдың өсуі
1910 жылға қарай «Күнделік» Лондонның әдеби және саяси айналымдарында жақсы таныла бастады. Сол жылдың басында жарық көрген «Кітаптардағы адамдар туралы» деген эссесінде жазушы және юморист Илаир Беллок «Күнделікті» «біздің заманымыздың жарты ондай мәңгілік жетістіктерінің бірі – бәрімізге арналған мәртебе» деп мақтап айтты. Бұрынғы премьер-министр лорд Розбери де осы туындыны жоғары бағалап, «Менің ойымша, осы кітапты сатып алып, таратқан адамдардың саны ең көп. Мен кез келген жатын бөлмені осы кітапсыз толыққанды деп санамаймын» деді. Тағы бір эссеші және саясаткер, 1910 жылы Ирландияның бас хатшысы лауазымын атқарған Августин Биррелл де құрметін білдірді. Биррелл Чарльз Путтерді Дон Кихотпен бірдей комикалық әдеби тұлға ретінде бағалап, кітаптағы кейіпкерлердің бірі – «әрине, сауатсыз шаруа әйел» – оның атын тасығандығына жеке мақтаныш сезінді. Arrowsmiths осы пікірлерді 1910 және одан кейінгі басылымдарда алғысөз ретінде жариялады. 1910 жылғы басылым оқырмандардың арасында бірден танымал болды және көптеген қайта басылымдарға ие болды. 1919 жылғы басылым үшінші (1910) және төртінші (1919) басылымдар арасында тоғыз қайта басылым тізілген. Питер Мортон «Күнделіктің алғашқы кітап басылымдарының тарихы баспагердің басылым мен таралымды ажыратуға құштар болмауына байланысты күрделі» екенін атап өтті. Бұл кейінгі басылымдардың нөмірленуінде дәйектіліксіздіктер тудырды. 1919 жылы жарық көрген кітаптың төртінші басылымын қарастырған The Bookman журналы кітаптың қазір көпшілік арасында сүйікті екенін байқады. «Оның көптеген ізбасарлары болды, бірақ олардың ешқайсысы түпнұсқаға жете алмады және барлығы да жоғалып кетті». Рецензент кітаптың «ерекше әзіл-қалжыңын, ойшарпылық сатирасын және керемет тыныш ирониясын» жоғары бағалады. Канадада Queen's Quarterly журналының кітапқа жылы қабылдауы шамамен 30 жыл бұрынғы The New York Times газетінің пікірінен мүлдем өзгеше болды. Ол Путтердің қарапайым, бірақ сүйкімді өзіндік бейнесін мақтап, «Екінші немесе үшінші оқылымнан ғана – және сіз міндетті түрде оны қайта оқуға тиіссіз – осы сырттай қарағанда қарапайым кітаптың шынайы шеберлігі көрінеді» деп қосты. Әдеби сыншы Д. Б. Уиндэм Льюис Путтерлерді «жылу, тірі, тыныс алатын, бекер, жартылай пісірілген, керемет тірі және сүйкімді ақымақтар» деп сипаттады.
Жақсылық
Романшы Эвелин Во бала кезінен бастап күнделікпен таныс болған. Ол ата-анасының сүйікті кітабы болды. Артур Во отбасына үзінділерді оқып беретін, ал Эвелиннің өмірбаяуын жазған Селина Гастингс Во үйіндегі Путтерге тән элементтерге назар аударды. Эвелин Во бастапқыда кітапқа теріс қарады, бірақ оған қызығушылық танытып, 1930 жылғы «Өлімсіздікке бір жол» атты эссесінде оны «әлемдегі ең күлкілі кітап» деп атады. Ол былай деп қосты: «Ешкімнің басқа адамдардың өмір, дін және саясат туралы ойларын оқуға құлқысы жоқ, бірақ олардың күнделікті өмірін дұрыс жазса, ол әрқашан қызықты болады және жылдар өте келе жағдайлар өзгерген сайын одан да қызықтырақ болады». Мортон Воның алғашқы романдарының кейбір басты кейіпкерлері, әлеуметтік жағынан Путерлерден қашықтаса да, Чарльз бен Кэрридің өзгеретін әлемнің мәселелеріне ұқсас қыңырлық танытатынын айтады. 1945 жылы жазған «Брайдсхедке қайта оралу» романында Во леди Марчмейнді «әдемі дауысымен және үлкен әзіл-қалжыңмен» күнделіктен үзінділер оқып, отбасын жұбатады. Мортон бұл туындының Во үшін қызықты болу себебі оның Люпинмен жеке байланыс сезімі және өзін сынға ұшыраған ұл ретінде (Во өзін солай сезінген) жағымсыз жағдайларды өзінің пайдасына айналдыра білуі болды деп болжайды. 1943 жылғы эссесінде Джордж Оруэлл бұл кітапты 1880 жылдардағы ағылшын өмірінің дәл бейнесі деп санады. Путтерді сипаттағанда ол Дон Кихот аналогиясын қайта жаңғыртты, бірақ бұл ағылшын нұсқасын түпнұсқаның сезімталдығы жоқ, өзінің ақымақтығынан туындаған апаттарға ұдайы тап болатын нұсқасы ретінде қарастырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары кітаптың құндылығы жоғары болды; Осберт Ланкастер оны «үлкен өнер туындысы» деп атады, ал жаңа буын жазушылар мен тарихшылар да осындай құлшыныс білдірді. 1970 жылы жазған Гиллиан Тиндалл Күнделікті «тілдегі ең жақсы комедиялық роман» деп санады және Путтерді өз дәуірінің «басты бейнесі» деп мақтады. Бұл мақтауды кейінгі ұрпақтан А. Н. Уилсон да қайталады. Ол Виктория дәуірін зерттеуде: «[1890-шы жылдар] үшін Оскар Уайльд пен Обри Бирдсли төменгі орта тапқа жататын Чарльз бен Кэрри Путтерден гөрі көбірек бейнелей ала ма?» - деп сұрақ қойды. Сондай-ақ, Уилсон Путтерлердің «керемет талғамның төрешілері» ретінде таныла бастағанын байқады, өйткені 20-шы ғасырдың соңындағы ағылшын орта таптары өздерінің мұқият жасалған «дәуірлік» үйлерінде Виктория дәуірінің шынайы ерекшеліктерін алуға немесе сақтауға тырысты. 2008 жылғы Spectator журналындағы мақалада 1890 жылдардағы қалалық кеңсе қызметкерлерінің қарапайым үйлері, мысалы, «Лаур» сияқты үйлер 21-шы ғасырда «банкерлер мекені» деп аталатын 1 миллион фунт стерлингтен аспайтын үйлерге айналғаны айтылды.
Әдеби және мәдени ықпал
Питер Бейли өзінің "Ақ жағалылар, сұр өмірлер" (1999) зерттемесінде төменгі орта тапқа деген әдеби қызығушылықтың бастауын 19-ғасырдың соңғы тоқсанында викториялық жазушылар кездескен "жаңа шағын буржуазиялық дүкеншілер мен кеңсе қызметкерлерінің алаңдатарлықтай жаңаруына" байланыстырады. Гросмиттердің күнделігі сол заманның типикалық сатирасы болды; ол Путтерлердің төменгі орта таптық өмірін зерттеп, олардың мақтанғаны мен ұсақ-түйек мәселелерін әжуалады. Тони Джозеф бұл күнделікті "әлеуметтік қауіпсіздіктің өткір талдауы" деп атайды. Алайда, "Ешкімнің күнделігі" жарық көргеннен кейінгі жиырма бес жыл ішінде мазақ пен көңіл жағудың, тіпті бекінудің араласуына бейімділік байқалды. Джордж Гиссинг, Х.Г. Уэллс, Арнольд Беннетт және Э.М. Форстер сияқты жазушылардың туындыларында, өмірлерінің Путтерлік ерекшеліктеріне қарамастан, толығымен абсурд емес кейіпкерлер пайда болды. Беннетт пен Уэллс "Денри Мачин", "Мырза Поли" немесе "Мырза Левишам" сияқты тұлғаларды әжуалай алатын, сонымен бірге олардың қайраткерлігін, күш-қуатын және жақсырақ өмірді іздеуге деген ұмтылысын атап өтетін. Бейлидің айтуынша, мұндай жағдайларда "ауыздықтау құрметке айналып, ұлттық өзін-өзі тануға ұласады, өйткені Кішкентай Адам Ыңғайлы Адамға айналды, дағдарыс кезіндегі шаттық пен төзімділіктің үлгісі". Соңғы ғасыр ішінде, ойдан шығарылған күнделік комедиялық өрнек құралы ретінде қабылданып, қалыптасты; Мортонның айтуынша, түпнұсқа "көптеген тұқымдарды өсірген құнарлы топырақ болды". Күнделік жанры 20-ғасырдың соңында айтарлықтай танымал болды. 1978–81 жылдары Кристофер Мэтью "Симон Крисптің" күнделікті өмірін баяндайтын үш томдық күнделік шығарды, ол сол дәуірдің бос уақытында көңіл көшіруге құштар еркек болды. Бірінші томның атауы "Біреудің күнделігі" Гросмиттердің түпнұсқасына тікелей сілтеме жасайды. "The Spectator" журналында бұл томды қарастырған Бенни Грин кейіпкер мен оқиға жағынан түпнұсқамен бірнеше ұқсастықтарды атап өтті. Гриннің айтуынша, Мэтьюдің кітабы көңілді, бірақ Гросмиттердің кітабы одан да жақсы; ол "Мэтьюдің пародиісінде жоқ әсерлі және көңілді". 1982 жылы Сью Таунсендтің жасөспірім туындысы Адриан Моль алғаш рет пайда болды, оның жас шағы мен ерте орта жасқа қадам басуы ұзақ сериядағы күнделіктерде баяндалған. Мортонның айтуынша, ол орта жасқа келген сайын, Путтерге көбірек ұқсайды. Кит Уотерхаустың 1983 жылғы "Миссис Путтердің күнделігі" Гросмиттердің түпнұсқасының адаптациясы болып табылады, ол баяндаушы дауысын Кэрри Путтерге ауыстырады. 1996 жылы Хелен Филдинг Bridget Jones's Diary үшін ойдан шығарылған күнделік форматын пайдаланды, онда жалғыз әйелдің күнделікті өмірі жазылған. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл туындыны "қазіргі заманғы әйелдердің "Мен әйелмін" деген тәуелсіздігі мен барлық еркектерге барлық нәрсе болуға деген аянышты қыздар тілегі арасындағы тепе-тәуелсіздікті жақсы бейнелейді" деп жазды. Бұл күнделік "The Independent" газетінде апталық баған ретінде басталды. 1990 жылдары сатирикалық журнал "Private Eye" Джон Мейорды, 1990–97 жылдары Ұлыбритания премьер-министрін "Джон Мейордың 473/4 жасындағы құпия күнделігі" деп атады, бұл Адриан Мольдің күнделіктерімен және "Ешкімнің күнделігімен" үйлесімді, Мейордың төменгі орта таптық тегін әжуалады. Әлеуметтік тарихшы Джеймс Хаммертон "путеризмді" "жұмыс орнында қалыптасқан, бірақ үйде де дәл сондай күшпен көрініс табатын ақ жағалы қызметкерлердің тәуелді әлсіздігі және үрленген әлеуметтік талапкерлігі" деп анықтайды. "The Guardian" газетінің Jon Wilde журналы осы сипаттаманы 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басындағы британдық теледидарлық комедиялық туындыларында байқады: Капитан Мейнваринг, Виктор Мелдрю және Peep Show-дың Марк Корриган – бәрі де "өздеріне деген көзқарастары әлемге қалай көрінетінімен қатысты қайшылыққа толы кейіпкерлер". Хаммертон Гросмиттердің "олар осы қатал түрде мазақтаған төменгі орта таптың өмір салтын 20-ғасырдың отбасылық өмірінің жалпы үлгісіне айналғанын көріп, иронияны бағалайтынын көретініне сенеді". Бейли ақын Джон Бетджеман Путтерлерді "күлкіге ұшырату емес, қызғану, ыстық және қауіпсіз шағын үйлерінде" қалай бейнелегенін айтады.
Бейімделулер
1954 жылдың қыркүйегінде Бейзил Дин мен Ричард Блейктің "Күнделік" шығармасының сахналық нұсқасы Лондонның "Артс" театрында Джордж Бенсон мен Дулси Грейді Путерлер рөлінде, ал Лесли Филлипсті Люпин рөлінде алған актерлік құраммен қойылды. Энтони Хартли "The Spectator" журналында бұл қойылымды "орташа деңгейде" бағалап, басты рөлдерді сомдаған актерлердің жанындағы өнер танытқан: "[О]йынның алғы шарты – осы ойынға қатысқандардың барлығының жүрегі алтыннан жасалған болуы керек: мырза Путердің жұмыс берушісі, мырза Перкупптың жағдайында ғана біз металлдың қыңылдағанын естиміз". 1986 жылы Уотерхаус Гаррик театрында Джуди Денч пен Майкл Уильямс қатысқан "Миссис Путер" мәтінінің бейімделуін ұсынды. Бұл нұсқа 1993 жылы Гринвич театрында Мэтью Фрэнсис қойылымында қайта жаңғыртылды. Клайв Свифт пен Патрисия Рутледж Чарльз бен Кэрри рөлін сомдады, ал Пол Тейлор "The Independent" басылымында бұл қойылымды "негізінен екі адамдық қойылым, онда басқа барлық адамдар (Лупин Путер, мақтаншы, алаңдаушыл ұлы сияқты) ойдағы кейіпкерлер немесе кейде Путерлердің өзінің рөлін сомдайды" деп сипаттады. 2011 жылдың наурыз айында "Күнделік" Нортгемптондағы Корольдік және Дернгейт театрында одан да дәстүрсіз қойылымның тақырыбы болды. Хью Осборнның бейімдеуінде Роберт Доус басшылық еткен, барлық актерлер ер адамдардан құралған топ Путердің күнделіктерін әуесқой актерлер ойнауы үшін ұйымдастырғанын көрсетеді. Лин Гарднер "The Guardian" газетінде бұл "шармасы бар қойылым, бірақ Путер сияқты, өзінің жетістіктерімен мақтанғанына лайық емес" деп жазды. 2014 жылы "Күнделік" қойылымы Лондонның "Ақ аю" театрында "Раф-Хэрид Пойнтер" тобының қойылымымен сахналанды, кейін "Кингс-Хед" театрына көшірілді. Бұл қойылым 2017 жылы Корольдік театрда қайта жаңғыртылды; "Time Out" бұл туралы: "Ол түпнұсқаның өткір мәтінін, жеңіл әзілін және терең ирониясын жеткізеді, сонымен қатар өте әзілді" деп жазды. Экрандағы алғашқы бейімдеу Кен Расселдің 1964 жылы BBC кино бөлімі үшін түсірген қысқа (40 минуттық) фильмі болды. Рассел бұл фильмін Бастер Китон мен Чарли Чаплиннің үнсіз фильмдер стилінде түсірді, ал мәтін дауыстық баяндамамен берілді. BBC кейіннен екі бейімдеуді көрсетті: 1979 жылы Базил Бутройдтың драматургиялық нұсқасы, ал 2007 жылы Сюзанна Уайт режиссерлік еткен Эндрю Дэвис жасаған төрт бөлімді драмалық нұсқасы, алғаш рет BBC Four арнасында Эдуард дәуіріне арналған маусым аясында көрсетілді. "The Guardian" газетінің сыншысы соңғысы туралы Хью Бонневиллдің "көзге түспейтін, алаңдаған [Путер] рөлін тамаша орындағанын" жазды. BBC Radio 4 радиосы "Күнделік" драмасының бірнеше нұсқасын көрсетті. Олардың ішінде Стивен Томпкинсон мен Аннет Бадландтың 2004 жылғы Келвин Сеггердің бейімдеуіндегі және Джонни Вегас пен Кэтрин Паркинсонның 2012 жылғы Эндрю Линчтің бейімдеуіндегі рөлдері бар. 1990 жылдың мамырында BBC World Service 1986 жылғы Кит Уотерхаус бейімдеуінің радио нұсқасын, Джуди Денч пен Майкл Уильямс басты рөлдерде көрсетті; бұл қойылым кейін 1991 жылдың 24 желтоқсанында BBC Radio 4 арнасында қайтадан көрсетілді.