Кіріспе

Жоғары қуыс вена (SVC) – екі қуыс венаның (venae cavae) бірі, жүйелік айналымнан оң жақ жүрекшеге оттегісіз қанды қайтаратын ірі веналық түбіршелердің жоғарғысы. Бұл диаметрі үлкен (24 мм) және қысқа вена, ол диафрагманың жоғары жағындағы дене бөлігінен қанды қабылдайды. Диафрагманың төменгі жағынан келетін қан төменгі қуыс вена арқылы жүзеге асырылады. SVC оң жақ жоғарғы медиастинумда орналасқан. Орталық веналық катетер немесе перифериялық енгізілген орталық катетер арқылы орталық венаға кірудің әдеттегі орны болып табылады. Егер "cava" деп айтылса, әдетте Жоғары қуыс вена (SVC) меңзілседі.

Құрылымы

Жоғары қуыс тамыр сол және оң қолтықбас тамырларынан құралады, олар жоғарғы шеңберлерден, бас пен мойыннан қанды бірінші оң қабырға шеміршегінің төменгі жиегінен кейін қабылдайды. Ол бірінші қабырғааралық кеңістіктің артынан тік төмен өтеді және оң қабырға екінші шеміршегінің қарсы жағындағы талшықты перикардты тесуден бұрын азигос тамырын қабылдайды, ал оның төменгі бөлігі перикардтың ішінде орналасқан. Содан кейін ол оң жақ жүрекшесінің sinus venarum-ының жоғарғы және артқы бөлігінде, жүректің оң жақ жоғарғы алдыңғы бөлігінде аяқталады. Басқа жануарларда ол бас қуыс тамыры деп те аталады. Жоғары қуыс тамырды оң жақ жүрекшеден бөлетін клапан жоқ. Жоғарғы қуыс тамыр ең ішкі эндотелиялық intima қабатынан басталатын үш қабаттан тұрады. Ортаңғы қабаты – тегіс бұлшықет тінінен құралған media қабаты, ал сыртқы және ең қалың қабаты – коллаген мен серпімді байланыстыру тінінен тұратын adventitia қабаты, ол икемділікке мүмкіндік береді. Adventitia қабаты үш аймақтан тұрады, олардың ортаңғы аймағында аздаған тегіс бұлшықет талшықтары болады; бұл төменгі қуыс тамырдың сол аймағында кездесетін тегіс бұлшықеттердің бойлық шоғырларынан ерекшеленеді.

Анатомиялық өзгерісі

Ең көп кездесетін анатомиялық өзгеріс – тұрақты сол жақ жоғарғы қуыс венасы. Тұрақты сол жақ жоғарғы қуыс венасы бар адамдарда оң жақ жоғарғы қуыс венасы қалыпты, кішкентай немесе болмауы мүмкін, сонымен қатар алдыңғы байланыстыратын тамыр болуы немесе болмауы да мүмкін. Бұл өзгеріс жалпы халықтың 0,5%-дан кемінде, бірақ туа пайда болған жүрек ауруы бар пациенттердің 10%-ға дейін кездеседі.

Клиникалық маңызы

Жоғары қуыс тамырының бітелуі – жоғары қуыс тамырының ішінара немесе толық түрде бітелуі, көбінесе өкпелік қатерлі ісік, метастаздық қатерлі ісік немесе лимфома сияқты қатерлі ісіктермен байланысты. Бұл бас және мойын веналарының кеңеюіне, сондай-ақ тынысқырудың қиындауына, жөтелге, кеудедегі ауырсынуға және жұту қиындықтарына алып келуі мүмкін. Пембертон белгісі оң болуы мүмкін. Бітелуге себеп болатын ісіктер олардың әсерін азайту үшін химиотерапиямен және/немесе сәулелік терапиямен емделуі мүмкін, сондай-ақ кортикостероидтар да қолданылуы мүмкін. Трикуспид клапанының жеткіліксіздігі кезінде бұл пульсациялар өте күшті болады. Жоғары қуыс тамыры мен оң жақ жүрекше арасында ешқандай клапан жоқ. Осының салдарынан (оң) жүрекше және (оң) қарыншаның жирылуы ішкі жақшығары венасына беріледі және стерноклеидомастоид бұлшығы арқылы жақшығары веналық қысым ретінде көрінуі мүмкін.