Кіріспе

Адамның ерікті бірлестігінің барлық түрлерін қолдайтын философия. Еріктілік (/UK/'/v//ɒ//l//ən//t//ər//i//ɪ//z//əm/, /US// //t//ɛr// /; '/v//ɒ//l//ən//t//ər//ɪ//z//əm/) – Обертон Герберттің философиясын, сондай-ақ кейіннен "Еріктілік" журналының авторлары мен жақтастарының көзқарастарын сипаттау үшін қолданылады. Бұл философия ерікті қаржыландырылатын мемлекетті (яғни "Ерікті мемлекетті") қолдайды, яғни салық салу сияқты мәселелерде мәжбүрлеу мен күш қолданылмауы керек. Мұндай принциптер әдетте пацифизмді, азаматтық құқықтарды және жеке адамдар арасындағы төрелік немесе өзара келісіммен құрылған сот жүйесін қатаң сақтау арқылы іске асырылады. "Еріктілік" терминін 19 ғасырда Обертон Герберт енгізген, ал 20 ғасырдың соңынан бері, әсіресе АҚШ-тағы либертариандық қозғалыста қайтадан қолданысқа түсті. Еріктіліктің негізгі ұстанымдары – табиғи құқықтар, теңдік, мәжбүрлеусіздік және агрессиясыздық идеяларына негізделген. Герберт 20 ғасырдың анархо-капиталистерімен байланысты болғанымен, анархия идеясын қабылдамады, сондықтан мемлекеттің заңдылықты сақтауын қолдады. Нивельдерлер діни догмаларға бағынбаған және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жақтаған. Олардың пікірінше, шіркеу – тең құқылы адамдардың ерікті бірлестігі және азаматтық мемлекеттің теориялық және практикалық моделін ұсынды. Егер олардың шіркеу қауымдарының құрылуы келісімге негізделсе, онда осы келісім принципін оның секулярлық аналогына да қолдану дұрыс. Мысалы, 1647 жылғы Нивельдерлердің "Ұлы" петициясында "тифтер мен барлық басқа да мәжбүрлі түрде жиналатын ақылар мәңгілікке жойылып, олардың орнына ештеңе қойылмауы, ал барлық дін қызметкерлеріне тек оларды ерікті түрде таңдаған және олардың еңбегі үшін келісімшарт жасасқан адамдар ғана жалақы төлеуі керек" деген ұсыныс болған. Қауымдық білім беру кеңесі мен баптистік ерікті білім беру қоғамы еріктілік идеологиясын ұстанатындар арасында ерекше құрметке ие. Оңтүстік Африкада діни мәселелердегі еріктілік 19 ғасырдың ортасындағы либералды "Жауапты үкімет" қозғалысының маңызды бөлігі болды, сонымен қатар көпұлтты демократияны қолдау және британдық империялық үстемдікке қарсылық танытуды қамтыды. Бұл қозғалысты Саул Соломон және Джон Молтено сияқты беделді жергілікті көшбасшылар басқарды. Қозғалыс қысқа ғана уақытқа билікке ие болғаннан кейін 1875 жылы мемлекеттік қолдауындағы шіркеулерді таратып жіберді.

АҚШ-та

19-ғасырдың ортасында еріктілік идеяларын қолдаған кем дегенде екі танымал америкалық болды. Генри Дэвид Тороның заңмен алғашқы қақтығысы оның туған штаты Массачусетс штатында 1838 жылы, жиырма бір жасқа толғанда болды. Штат одан "әкем дін қызметкерінің уағыздарын тыңсаған, бірақ мен ешқашан тыңдамаған" дін қызметкерін қолдау үшін бір долларлық салық төлеуін талап етті. Торо салық төлеуден бас тартқанда, оны оның бір әпкесі төлеген болуы мүмкін. Болашақта дін қызметкеріне төленетін салықтан аулақ болу үшін, Торо шіркеу мүшесі емес екенін куәландыратын ант беруге мәжбүр болды. Тороның Конкорд қаласына тағы бір муниципалды салықты, яғни жеке салықты төлемегені үшін бір түн түрмеде отыруы оның 1849 жылы жарық көрген "Азаматтық басқаруға қарсылық" атты эссесінде баяндалған. Ол көбінесе "Азаматтық мойынсұнбау міндеті" деп аталады, себебі ол үкіметтің азаматтардың ынтымақтастығына тәуелді екенін тұжырымдады. Торо толыққанды еріктілік принципін ұстанбаса да, ол ешқашан "мемлекеттің қорғауына сенегісі келмейтінін" және мемлекет құлдықты қолдағанша оған адалдық көрсете бермейтінін жазды. Ол өзін "өзін үкіметсіздер деп атайтындардан" ажырата келіп, "Мен бірден үкіметсіздік емес, бірден жақсы үкіметті қалаймын" деді. Бұл, оның эссесін "үкіметтің мүлдем билік етпеуі – ең жақсы үкімет" деген сеніммен бастауымен байланысты, біртіндеп дамуға бағытталған ұстаным ретінде түсіндірілді, бұл барлық еріктілер шын жүректен қабылдайтын принцип.

Қазіргі еріктілер

Ауберон Герберт 1906 жылы қайтыс болғаннан кейін «еріктік» (voluntaryist) атауының қолданылуы азайды, бірақ 1982 жылы Джордж Х. Смит, Венди МакЭлрой және Карл Уотнер «Еріктік» журналын жариялай бастағанда ол қайта қолданысқа енді. Смит осы терминді саяси әрекеттер мен саяси партиялардың (әсіресе Либертариандық партияның) өз идеяларына қайшы екеніне сенетін либертариандарды анықтау үшін пайдалануды ұсынды. «Оқ та, бюллетень де емес: Еріктілік туралы эсселер» (1983) кітабындағы «Мақсат туралы мәлімдемесінде» Уотнер, Смит және МакЭлрой еріктілердің еркін қоғамға жету үшін саяси емес стратегияларды қолдайтынын түсіндірді және оң либертариандық идеология атынан осы терминді тиімді пайдаланды. Олар сайлау саясатын «теория және практикада либертариандық мақсаттармен үйлеспейтін» деп қарастырды және саяси әдістердің мәжбүрлеуші үкіметтердің заңдылығын күшейтетінін айтты. «Мақсат туралы мәлімдемесінің» соңында олар былай деп жазды: «Еріктік жақтастары мемлекеттің заңдылығын білім беру арқылы жоюға тырысады және мемлекеттік биліктің негізгі тірегі болып табылатын ынтымақтастық пен келісімді тоқтатуға шақырады».