Кіріспе

Рим мен Македония арасындағы соғыс, б.з.д. 200–197 жж.

Екінші Македония соғысы (б.з.д. 200–197 жж.) Македонияның Филипп V басқаруымен және Пергам мен Родоспен одақтасқан Рим арасында өтті. Филип жеңіліске ұшырап, Оңтүстік Грекиядағы, Фракиядағы және Кіші Азиядағы барлық иеліктерінен бас салды. Олардың араласуы барысында римдіктер Македония патшалығының үстемдігіне қарсы "гректердің бостандығын" жариялағанмен, бұл соғыс Шығыс Жерорта теңізі істеріне Римнің араласуын күшейтудің маңызды кезеңі болды, соңынан бүкіл аймақты Римнің басып алуына әкелді.

Өмірбаян

Б.з.д. 204 жылы Мысыр патшасы Птолемей IV Филопатор қайтыс болды, тақты алты жасар ұлы Птолемей V-ге қалдырды. Македонияның Филипп V және Селевкид империясының Ұлы Антиох жас патшаның әлсіздігін пайдаланып, Птолемей аумағын өздеріне қаратуға бекінді және олар мүдделер аймағын белгілейтін құпия шартқа қол қойды, осылайша Бесінші Сирия соғысын бастарды. Филипп алдымен Тракиядағы және Дарданелл маңындағы тәуелсіз грек қала-мемлекеттеріне көңіл бөлді. Киос сияқты қалаларды жаулаудағы табысы Родос мемлекеті мен Пергамон патшасы Аттал I-ді алаңдатты, олардың да бұл аймақта мүдделері болған. Б.з.д. 201 жылы Филипп Кіші Азияға жорық жасап, Птолемейдің Самос қаласын қоршады және Милетті басып алды. Бұл Родосты қайтадан алаңдатты, ал Филипп Атталид жерін қиратты және Пергам қаласының қабырғасынан тыс жердегі храмдарды жойды. Содан кейін Филипп Карияға шабуыл жасады, бірақ Родос және Пергамдықтар оның флотын Баргилияда тоқтатып, оны қыстың суығында азық-түлігі аз елде өткізуге мәжбүр етті. Олар үстемдікке ие болғанмен, Родос пен Пергам Филипптен әлі де қатты қорқып, Римнің күшіне үміттенді, ол жақында Карфагенге қарсы Екінші Пуникалық соғысынан жеңіспен шықты. Римдіктер бұрын Филипп V-ке қарсы Іллирия үшін Бірінші Македония соғысын жүргізген, ол б.з.д. 205 жылы Феникс бейбіт шартымен аяқталды. Филипптің Тракия мен Кіші Азиядағы соңғы әрекеттері Рим Республикасына тікелей қатысы жоқ деуге болады. Сенат қолдау білдірді және Марк Валерий Левин тергеу үшін жіберілді. Б.з.д. 201 жылы Афинаның Филипппен қарым-қатынасы күрт нашарлады. Акарнаниялық екі адам Элевсин құпиясы кезінде Деметр храмына кірген, афиналықтар оларды өлімге кесті. Жауап ретінде Акарнания лигасы Филипп V-ден көмек алған македониялық әскерлермен Аттикаға шабуыл жасады. Одан кейін король Аттал I Родос елшілерімен бірге Афинаға келді және Кремонид соғысынан бері бейтараптықты сақтаған афиналықтарды Македонияға соғыс жариялауға көндірді. Аттал көптеген Киклад аралдарын өз жағына тартып, Аэтолия лигасына елшілерді жіберіп, оларды да соғысқа тартуға тырысты. Афиналықтардың соғыс жариялауына жауап ретінде Филипп Филокл басқаруымен 2000 жаяу әскер мен 200 атты әскерді Аттикаға басып кіруге және Афина қаласын қоршауға жіберді.

Рим соғысқа кіреді (б.з.д. 200 ж.)

200 жылдың 15 наурызында Римде жаңа консулдар Публий Сулпиций Галба мен Гай Аврелий Котта қызметке кірісті. Лавинус есімді адамнан және Пергам, Родос, Афина қалаларынан келген елшіліктерден түскен хабарларға орай, Македониядағы мәселелерді шешу міндеті Сулпицийге берілді. Ол соғыс жариялауға заңдық құқығы бар "Comitia centuriata" жиынын шақырды. Жиын оның ұсынған соғысын басым көпшілікпен қабылдамады, мұндай жағдай бұрын ешқашан болған емес және бұл соғысқа қанағатсыздықпен байланысты болды. Екінші мәжілісте Сулпиций жиынды соғысқа дауыс беруге көндірді. Сулпиций әскер жинап, күзде Брундизийге аттанды, онда ол Африкадан жаңа оралған Екінші Пуникалық соғысының қарт әскерлерін өз әскеріне қосты. Содан кейін ол Адриатика теңізінен өтіп, әскерін Аполлонияға түсірді және Коркираға әскери-теңіз күштерін орналастырды.

Абидостың қоршауы

Осы оқиғалар болып жатқанда, Филип V Дарданеллде тағы бір жорық жүргізді, маңызды Абидос қаласын қоршауға алудан бұрын бірден-бірге бірнеше Птолемей қалаларын жаулап алды. Полибий Абидосты қоршау кезінде Филипптің ашуланғанын және қоршауға алынғандарға қабырғаларға шабуыл жасалатынын, ал егер біреу өзін-өзі өлтіруге немесе бағынуға ниеттенсе, үш күн мерзім берілетінін хабарлағанын айтады. Қала тұрғындары дереу барлық әйелдері мен балаларын өлтіріп, бағалы заттарын теңізге тастап, соңғы адамға дейін күресті. 200 жылдың күзінде Абидосты қоршау кезінде Филипп Египеттен қайтып келе жатқан рим елшісі Марк Эмилий Лепидпен кездесті, ол оны ешқандай грек мемлекетіне шабуылдамауға, Птолемейге тиесілі ешқандай жерді басып алмауға және Родос және Пергамонмен төрелікке түсуге шақырды. Филипп Феникия бейбіт шартының ешбір тармағын бұзбағанын мәлімдеді, бірақ бұл бекер болды. Абидос түскеннен кейін Македонияға оралғанда, ол Сулпиций әскерінің Эпирге қонғанын естіді.

Центтің Халкиске шабуыл жасауы және Филиптің Аттикаға шабуыл жасауы

Македония әскерлері қоршауға алған афиналықтар Коркирадағы римдік әскерге көмек сұрады. Гай Клавдий Центон 20 кеме мен 1000 сарбазбен оларға жәрдемге жіберілді. Филокл әскерлерімен Атикадан Қорынттағы өзінің базасына қайтты. Халкидтен жер аударылғандардың өтінішіне жауап ретінде Клавдий Евбеядағы Халкид қаласына күтпеген шабуыл жасады, ол "Грекияның бұғауы" деп аталатын Антигонидтердің маңызды бекіністерінің бірі болатын, және ауыр зиян келтіріп, көптеген жандардың қаза табуына себеп болды. Филипп 5000 сарбазы мен 300 атты әскерімен Халкиске асықты. Клавдийдің кері шегінгенін білген соң, ол Афинаға қарай бет түзеді, онда Дипилон қақпасының сыртындағы шайқаста афиналықтар мен аталидтердің әскерлерін жеңіп, Киносаргада лагерь құрды. Қала қабырғасының сыртындағы қасиетті орындар мен қабірлерді өртеп жібергеннен кейін, Филипп Қорынтқа аттанды. Одан Филипп Ахай лигасының жиналысы өтіп жатқан Аргосқа барды, ол оларды Спартаның Набисімен болған соғыста қолдау көрсету шартымен өз жағына көндіруге тырысты, бірақ одан бас тартты. Өзінің қолбасшысы Филокл әкелген 2000 сарбазбен біріккен Филипп, Елеусис, Пирей және Афинаға үш рет сәттіліксіз шабуыл жасады және Афинаның жерін қиратты. Содан кейін ол Аттикадағы барлық қасиетті орындарды қиратты және Беотияға қайта шегінді. Аттиканың ауылдық және демелік қасиетті орындарына келтірілген зиян ауыр болды және олардың мәңгілік тоқтатылуын білдірді. Филипп қыстың қалған бөлігін римдік шабуылға дайындалумен өткізді. Ол өзінің жас ұлы Персейді римдіктер мен дардандардың Шар таулары арқылы Солтүстік Македонияға өтуіне кедері келтіру үшін әскермен бірге жіберді. Филипп Пепаретос және Скиатос аралдарындағы елді мекендерді жаудың оларды теңіз базасы ретінде пайдалануына жол бермеу үшін қиратты. Македония әскері Деметриаста жиналды.

Сулпицийдің Жоғарғы Македонияға басып кіруі

Сол кезде Сулпиций Иллириядағы Семан өзенінің жағасында берік база құрған болатын. Луций Апустий басқаратын әскер Македонияның батыс шекарасына шабуыл жасауға жіберілді, олар Антипатрея мен Кодрионды қоса алғанда, бірнеше қалаларды жаулап алды немесе қиратты. Бұл жорықтан кейін Сулпицийге Плевра III басқарған иллирийлер, Бато басқарған дарданиялықтар және Аминандр басқарған атаман тайпалары адалдық көрсете бастады. Филип, Сулпиций және афиналықтардың дипломатиялық күш-жігері Аэтолия лигасына бағытталды, ол римдіктерді қолдауға дайын болғандай көрінді, бірақ осы кезеңде бейтараптығын сақтады. Б.з.д. 199 жылдың көктемінде Сулпиций әскерін шығысқа қарай Дассаретийлер жері арқылы жетектеді, бұл тайпа батыс Македониямен шектесетін аймақты мекендеген. Филип 20 000 жаяу әскер мен 4 000 атты әскер жинады, солтүстікте Персеймен бірге орналасқан әскерін қайтарды және батысқа қарай жорыққа шықты. Ол Сулпицийдің лагеріне қарап тұратын Афакус төбесінде орналасты. Бірқатар шешімсіз шайқастардан кейін (олардың бірінде Филиптің тұтқындалуына жақын болды), дарданиялықтардың Солтүстік Македонияға шабуыл жасағаны туралы хабар келді, соның салдарынан македониялықтар түнде жасырын түрде шегінді. Бұл оқиғаны білген Сулпиций Пелагония арқылы Филиптің ізімен қуа жөнелді, ол Еордеяға апаратын жолды бұғаттап тұрғанын анықтады және оны күшпен ашты. Сулпиций Эордеяны, содан кейін оңтүстікке қарай Елимейяны талқандады, одан кейін Халиакмон өзенінің аңғары арқылы Орестиске жетті, онда ол Селетрум мен Пелионды бағындырып, өз базасына қайтып келді. Филип күштерін бөліп, Дарданиялықтардың шабуылын тоқтату үшін әскерінің бір бөлігін солтүстікке жіберді, ол сәтті орындалды, ал өзі оңтүстікке бет бұрды.

Римдік теңіз шабуылы мен Аэтолия шабуылы

Осы құрлықтағы жорық басталған кезде Рим флоты Коркирадан шығып, Луций Апостийдің басшылығымен Малеа мүйісін айналып өтіп, Гермиона жанында патша Атталмен кездесті. Біріккен флот Андрос аралындағы македониялық әскери базаға шабуыл жасап, оны Пергамон үшін басып алды. Флотқа Исса мен Родостан қосымша кемелер келді және солтүстікке қарай Халкидике түбегіне бет алды, онда Кассандреяға жасалған шабуыл толық сәтсіз аяқталды. Олар Евбеяның солтүстігіне шегініп, Македонияның тағы бір маңызды теңіз базасы Орейды қоршап алып, басып алды. Ол кезде күз болғандықтан, теңіз саяхаты маусымы аяқталып жатқан еді, сондықтан флоттың бөлімдері өздерінің портына тарап кетті. Осы жорықтар жүріп жатқанда, Этолия лигасының стратегі Дамокрит Рим жағынан соғысқа қосылуға уақыт келді деп шешті. Патша Аминандрмен бірге Магнезия мен Перребияға шабуыл жасап, содан кейін Фессалияны тонауды жалғастырды. Сол жерде Филип кенеттен пайда болып, олардың әскерін толық жеңіске ұшыратты. Ол біраз уақыт бойы Этолияның Таумаки қаласын қоршады, бірақ қыс жақындағанда қоршаудан бас тартып, шегінді. Ол қысты әскерін дайындаумен және дипломатиялық қатынастармен, әсіресе Ахай лигасымен айналысты.

Виллийдің жорығы

Римде жаңа консулдар б.з.д. 199 жылдың 15 наурызында қызметке кірді, және Публий Виллий Таппул Македонияны өзінің провинциясы ретінде алды. Ол Адриатика теңізінен өтіп Коркираға жетті, онда ол Сулпицийді әскер басшысы қызметінен ауыстырды. Ол келген кезде Виллий 2-ші Пуникалық соғысының қатысушылары болған 2000 сарбаздың бүлігіне тап болды, олар демобилизацияланғысы келді. Ол осы мәселені Сенатқа жіберіп шешті, бірақ науқан жүргізуге уақыты қалмады. Филип батысқа қарай жорықтап, Аоос өзенінің екі жағасына орналасты, өзеннің тар шатқалынан өтетін жерге лагерь құрды. Виллий онымен кездесуге шықты, бірақ оның орнын басатын Тит Квинтий Фламининий сайланғанын және Коркираға келіп, қолбасшылықты қабылдағанын естігенше, не істеу керектігін ойлап отырды. Кіші Азиядағы Пергам қаласына Селевкид патшасы Антиох III шабуыл жасады. Осының салдарынан Аттал Рим елшілігі Антиохты шегінуге мәжбүрлегенге дейін Эгей теңізіндегі теңіз соғысына көмектесе алмады.

Римдіктердің Фессалияға басып кіруі

Жаңа консулдар 198 жылдың 15 наурызында қызметке кірген кезде Сенат соғыс үшін 8000 жаңа жаяу әскер мен 800 атты әскерді жинауға бұйрық берді. Македониядағы басқару Фламининге берілді. Ол он жетіге жуық жаста, өзін гректердің жақтасы (филоэллин) деп жариялаған еді. Фламинин діни мәселелерге байланысты біраз уақыт кешікті, бірақ содан кейін жаңа күштерді жинап, Адриатика теңізін кесіп өтіп, Виллийді қызметтен босаты. Армия Аос өзенінің арғы бетіндегі аңғарда қырық күнге орналасты. Бейбітшілік конференциясында Фламинин римдіктердің жаңа бейбіт талаптарын жариялады. Осыған дейін римдіктер Филипке грек қалаларына шабуылдамауды ғана бұйырған еді. Енді Фламинин одан өзіне зиян келтірген барлық грек қалаларына өтемақы төлеуді және Македонияның шегінен тыс қалалардан, соның ішінде б.з.д. 353 жылдан бері Македония патшалығының құрамында болған Фессалиядан барлық гарнизондарын шығаруды талап етті. Филип ашуланып, кездесуден шығып кетті, ал Фламинин шабуыл жасауға шешім қабылдады. Келесі Аос шайқасында Фламинин македониялық әскерге қолайлы жағдай болғанына қарамастан жеңіске жетті, оған таулар арқылы өтетін жол көрсетілді, бұл оған македониялықтардың арт жағынан шабуыл жасау үшін күш жіберуге мүмкіндік берді. Македониялық әскер күйреп, қашқа жол тартты, 2000 сарбаз қаза тапты. Филип аман қалғандарды жинап, Фессалияға шегінді. Ол римдіктердің қолына тимейін деп Трикка қаласын қиратты және Темпеге қайта шегінді. Римдіктер жеңіске жеткеннен кейін, этолиялықтар Эйнис арқылы Долопияға жылдам шабуыл жасады, ал патша Аминандр Фессалияның оңтүстік-батыс бұрышындағы Гомфи қаласын шабуылдап, басып алды. Осы уақытта Фламинин Эпирге кірді, ол енді римдіктердің жағына қосылды. Аминандрмен бірге Фессалияға кірді. Әскер бастапқыда көп қарсылыққа ұшырамады, бірақ ол Атракс қаласының ұзақ қоршауына ілігіп қалды. Ақырында ол қоршаудан бас тартып, қысқы маусымға жабдықтау жолдарын және тұрақтарды қамтамасыз ету үшін Антикираны басып алу мақсатымен Фокиске оңтүстікке қарай жорық жасады. Содан кейін ол Элатеяны қоршап алып, басып алды.

Римдік теңіз шабуылы

Бұл шабуыл кезінде консулдың інісі, Луций Квинтий Фламининус, рим флотын басқарып, Афинаға бет алды. Ол Эвбея жанында Аталид және Родос флоттарымен кездесті. Күрес-жанжалдан кейін Эретрия жаулап алынды, ал Карист қарсылық көрсетпей берілді, осылайша Эвбея аралының барлығы римдіктердің бақылауына көшті. Флот Атика айналысымен Кенхреяға қайтып, Коринфті қоршауға алды. Сол жерден Луций, Аттал, родостықтар мен афиналықтар Ахей лигасына елшілер жіберіп, оларды римдіктердің жағына соғысқа шақыруға тырысты. Лига Сикионда жауап беру жолын шешу үшін құрылтай шақырып, ол өте шиеленісті болды. Бір жағынан, ахейліктер әлі де Спартамен соғысып жатқан және Македониямен одақтас болған, бірақ екінші жағынан, олардың жаңа басқарушысы Аристаен римдіктерді қолдады және римдіктер Лигаға Коринф қаласын беруге уәде берді. Филиппен тығыз байланыста болған Аргос, Мегалополис және Диме қалаларының өкілдері құрылтайдан шығып кетті. Қалғандары Македонияға қарсы одаққа қосылуға дауыс берді. Ахей армиясы Коринфті қоршауға алған басқа күштерге қосылды, бірақ қызу шайқастан кейін, Бойотиядан 1500 македониялық әскер Филокл басшылығымен келген соң, қоршаудан бас тартуға мәжбүр болды. Коринфтен Филоклді қаладағы македониялықтар Аргосқа басшылық етуге шақырды, ол қарсылықсыз келісті.

Қысқы келіссөздер

198/197 жылғы қыста Филипп бейбітшілік орнатуға дайын екенін жариялады. Екі тарап 198 жылдың қараша айында Локристегі Никеяда кездесті. Филип Деметриядан кемемен келді, бірақ ол жағаға түсіп, Фламинин мен оның одақтастарымен кездесуден бас тартты, сондықтан ол кемесінің мұңыннан сөйледі. Келіссөздерді ұзарту үшін Фламинин өзінің барлық одақтастарының қатысуын талап етті. Содан кейін ол Филиптен Грекия, Иллирия және Кіші Азиядағы барлық гарнизондарын шығарып алуын талап етті. Филип мұндай қадамға баруға дайын болмады және Рим Сенатына елшілік жіберуге көндірілді. Бұл елшілік Римге жеткенде, Сенат Филиптен «Грекияның шынжырларын», Деметрияны, Халкисті және Коринфті тапсыруды талап етті, бірақ Филиптің елшілері оларға мұндай келісімге келуге рұқсат жоқ екенін мәлімдеді, сондықтан соғыс жалғасты. Полибий мен Плутархтың айтуынша, бұл келіссөздер Фламининнің манипуляциясымен жүрді. Филиптің ұсыныстары Римде сайлау өтіп жатқан кезде жасалды. Фламинин соғысты аяқтағаны үшін мақтау алуға құштар болды, бірақ оның өкілеттігі ұзартылатынын әлі білмеді және егер солай болмаса, Филиппен жылдам бейбіт келісімге қол жеткізуді жоспарлаған. Сондықтан ол өкілеттігі ұзартылғанша келіссөздерді созды, содан кейін Римдегі достарына Сенаттағы кездесуді сәтсіз аяқтауға бұйырды. Бұл мәлім болғаннан кейін Филипп Аргос қаласын Спартаның Набисіне беру арқылы күштерін босатуға тырысты, бірақ Набис қалада төңкеріс ұйымдастырды және Фламинин, Аттал және ахейліктермен Микенде конференция өткізді, онда ол ахейліктерге шабуыл жасауды тоқтатуға және римдіктерге әскер жіберуге келісті.

Фламининнің екінші жорығы (б.з.д. 197 жыл)

Қыстың қалған бөлігінде Филипп өзінің патшалығының барлық адам күшін, соның ішінде қарт жауынгерлер мен кәмелетке толмаған ұлдарды жұмылдырды, олардың саны 18 000 адамды құрады. Оған қоса, Тракия мен Иллириядан 4000 пельтаст және 2500 жалдамалы әскер келді. Осы күштердің бәрі Дионда жиналды. Италиядан Фламининге 6000 жаяу әскер, 300 атты әскер және 3000 теңізші жіберілді. Көктемнің басында Фламининус пен Аттал Беотиялық одақты коалицияға қосу үшін Фиваға барды. Фламинин қалаға 2000 әскерін жасырын кіргізгендіктен, одақтың жиналысы Рим коалициясына қосылуға мәжбүр болды. Сол жиналыста Аттал патша сөз сөйлеп тұрғанда кенеттен инсульт алып, денесінің бір жағы сал болды. Кейін ол Пергамға көшірілді, сол жылы қайтыс болды. Б.з.д. 197 жылдың маусым айында Фламининус Элатеядан Термопила арқылы солтүстікке қарай жорық жасады. Жолда оған Аэтолия, Криттегі Гортин, Аполлония және Атаманиядан күштер қосылды. Филип оңтүстікке қарай Тессалияға аттанды, екі әскер Фера қаласының жанында бір-біріне қарсы орналасты. Екі әскер де Скотусса төбелеріне көшті. Қарсыластардың жасақтары Киносфала төбелерінде кездесіп, толыққанды шайқасқа ұласты. Бұл шайқас соғыстың шешуші кезеңі болды, онда Фламиниус әскері Филиптің македониялық фалангасын жеңді. Филип атпен қашып, аман қалғандарды жинап, Македонияға қайтып келді. Филип Рим шарттарымен бейбітшілік сұрауға мәжбүр болды.

Ахая, Акарнания және Кария

Осы шабуыл Тесалияда жүріп жатқанда, Ахая, Акарнания және Карияда тағы үш шайқас болды, олардың бәрінде македониялықтар жеңіліске ұшырады. Пелопоннес түбегінде Андростен 6000 сарбаздан тұратын македониялық әскермен Қорынт қаласынан Ахай лигасының билігіндегі жерлерге жорық жасап, Пеллен, Флиус, Клеоне және Сикцион аудандарын тонады. Ахай генералы Никострат 5000 сарбаз жинап, Қорынтқа қайту жолын кесіп, македониялықтарды жеңді. Акарнанияда Киноскефал шайқасынан бұрын римдік жаққа өтуге әрекеттер болған, бірақ Лига ассамблеясы этолдіктерге деген қарсылығы себепті соған келіспеді. Сондықтан Луций Фламининус Акарнанияның астанасы Левкаға кемемен жетіп, толыққанды шабуылға шықты, ол өте қиынға соқты. Қала ішіндегі сатқындардың көмегімен ол ақырында бағындырылды. Осыдан кейін көп ұзамай Киноскефал шайқасының жаңалықтары келді және Акарнанияның қалған бөлігі бас иді. Кіші Азияда родостықтар 4500 сарбаздан (көбінесе ахайлықтар) тұратын күшпен Родос Перясын қайтару үшін Карияға кірді. Алабандада македониялық әскерлермен шайқас болды, онда родостықтар жеңіске жетті. Родостықтар Перясын қайта басып алды, бірақ Стратоницеяны алуға қол жеткізе алмады.

Фламининнің тыныштығы

Соғыс бітісі жарияланды және Темпе аңғарында бейбіт келіссөздер өтті. Филип бүкіл Грекияны эвакуациялауға және Фракия мен Кіші Азиядағы басып алған жерлерін қайтаруға келісті. Филипп келісімге қол жеткізілгеннен кейін дереу Дардандардың Жоғарғы Македонияға шабуылдауына қарсы күресу үшін кетіп қалды. Шарт ратификация үшін Римге жіберілді. Консул сайланған Марк Клавдий Марцелдің соғысты ұзарту әрекеттеріне қарамастан, Рим тайпалық жиналысы бірауыздан бейбітшілік жасауға дауыс берді. Сенат соңғы бейбіт шарттар бойынша кеңес беру үшін он комиссар жіберді, олардың ішінде Публий Сулпиций Галба және Публий Виллий Таппул болды. Осы комиссарлардың кеңесімен Филиппен б.з.д. 196 жылы көктемде бейбітшілік шарт жасалды. Филипп Еуропа мен Азиядағы грек қалаларындағы барлық гарнизондарын алып тастауға міндетті болды, олар еркін және тәуелсіз болуы керек еді. Филипп 1000 таланттық соғыс өтемақысын төлеуге міндетті болды – жартысы дереу, ал қалғаны 10 жылдық мерзімде әр жылы 50 таланттан төленді. Ол өзінің флагманынан басқа барлық флотты тапсыруға міндетті болды, ал оның әскерінің саны 5000 адамнан аспауы керек еді, құрамында пілдер болмауы керек еді және Рим Сенатының рұқсатысыз оның шекарасынан тысқары жерге шығарылмауы керек еді.

Боеотиялық жорық

197/196 ж. б.з.д. қысында бітім келіссөздері жалғасып жатқанда, Беотияда қақтығыс шықты, нәтижесінде Македонияны қолдаған Беотарх Брахилл Зексипп пен Пейсистрат атты Рим басшыларының қолынан қаза тапты. Бұл оқиға халық арасында күшті наразылық тудырды, соның салдарынан Беотияда орналасқан шамамен 500 рим әскері өлтірілді. Рим әскерлері Беотияға шабуыл жасады, бірақ афиналықтар мен ахайлар тараптарды келісімге келтіре алды.

Аэтолиялықтардың бейбітшілікке берген жауабы

Бастапқы бейбіт келіссөздерде Фламининус пен этолиялықтар арасында келіспеушілік туды, себебі соңғылары Филипке Фламиниус қабылдағысы келмейтіннен әлдеқайда қатаң бейбіт талаптарын қойды және Тесалияда бұрын бақылаған бірнеше қаланың қайтарылуын талап етті, бірақ Фламиниус оларды қолдаудан бас тартты. Этолиялықтар римдіктердің "Грекияның тізгінінде" гарнизондарды сақтап, македониялықтарды Грекияның үстемдігінен ығыстыруды жоспарлап отырғанын айта бастады. Римдіктерге қарсы этолиялықтардың өршіген антагонизмі б.з.б. 196 жылы Дельфий амфиктиониінің мәжілісінде Римнің он комиссарының біріне ашық білдірілді. Бұл жанжал ақырында б.з.б. 191 жылы Этолия соғысына әкеп соқты.

Гректердің азаттығы

196 жылғы мамырдағы Истмия ойындарында Фламинин «Гректердің бостандығы» деп жариялады, бұл жарысқа келгендердің арасында жалпы қуанышпен қарсы алынды. Жарияламада бос қауымдастықтар келесідей тізімделді: Дегенмен, римдіктер бұрын Македонияға тиесілі болған Коринф, Халкис және Деметрия сияқты стратегиялық маңызды қалаларда гарнизон сақтап, 194 жылға дейін легиондарды толығымен шығармады. Осы бостандықтың шегі толыққанды анық болған жоқ. Фламининнің жарияламасы бұрын Филиптің билігінде болған қауымдастықтардың тізімін қамтығанмен, римдіктер грек бостандығын жалпы қорғаушы рөлін тез қабылдады (немесе оған мәжбүр болды). Грек бостандығы туралы сөздер римдіктер мен олардың одақтастары басқа жерлердегі дипломатиялық және әскери әрекеттерді ақтау үшін дерлік бірден қолданылды, мысалы, Спартаның Набисіне қарсы 195 жылы жүргізілген соғыс, формальды түрде Аргос қаласының бостандығы үшін болды.

Селевкидтердің Кіші Азияны жаулап алуы

Бүкіл соғыстың бастапқы себебі Антиох III пен Филипп V-тің Птолемей V-ке қарсы одағы болды. Грецияда соғыс жүріп жатқанда Антиох III Сириядағы Птолемей әскерлерін Паниум шайқасында толығымен жеңді. Филип Кіші Азиядағы бұрын Птолемей билігінде болған қалаларды өз талабынан бас тартып, Антиох III енді оларды өзіне қарату үшін Кіші Азияға жорық жасады. Осыдан туған жанжалдар б.з.д. 192 жылы Рим-Селевкид соғысының басталуына әкелді.

Екіншілік

Уилл, Эдуард, Эллинистік әлемнің саяси тарихы (Editions du Seuil, 2003 ж.), ІІ том, 121–178 бб. Грин, Питер, Александрдан Актиумға дейін, Эллинистік дәуірдің тарихи эволюциясы, 1993, 305–311 бб. Клеу, Майкл, Филипп V Македонскийдің теңіз саясаты, Бохум, Verlag Dr. Dieter Winkler, 2015.