Кіріспе
536 жылғы вулкандық қыс Солтүстік жарты шарда соңғы 2000 жылдағы ең ауыр және ұзаққа созылған климаттық салқындату кезеңі болды. Бұл қыстың себебі, әлдебір жерден бір мезгілде болған кем дегенде үш жанартаудың атқылауы болды, оның нақты орны әртүрлі континенттерде болуы мүмкін. Вулкандық қыс туралы заманауи мәліметтердің көп бөлігі Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі авторлардан алынған, бірақ салқындаудың әсері Еуропадан тысқары да тарады. Қазіргі заманғы зерттеулер 536 жылдың басында (немесе мүмкін 535 жылдың соңында) жанартаудың атқылауы нәтижесінде атмосфераға үлкен мөлшерде күкіртті аэрозольдер шығарылғанын көрсетті, бұл Жер бетіне жететін күн сәулесін азайтып, атмосфераны бірнеше жыл бойы салқындатты. 536 жылдың наурыз айында Константинопольде аспан қараңғырланып, температура төмендеді. 536 жылы Еуропадағы жазғы температура қалыпты көрсеткіштен төмен болды. 536 жылғы вулкандық қыстың салдары 539-540 жылдары күшейді, осы кезде тағы бір жанартаудың атқылауы салдарынан Еуропадағы жазғы температура қалыпты деңгейден төмендеді. 547 жылы тағы бір жанартаудың атқылауына куәліктер бар, бұл салқын кезеңді ұзартқан болуы мүмкін. Жанартаудың атқылауы егіншілік дақылдарының нашарлауына әкеп соқты, сонымен қатар Юстиниан обасы, ашаршылық және миллиондаған адамның өліміне себеп болды, бұл 536 жылдан 560 жылға дейін созылған Кіші мұз дәуірін бастады. Орта ғасырлар зерттеушісі Майкл Маккормик 536 жылды "өмір сүру үшін ең қиын кезеңдердің бірі, тіпті ең жаман жыл" деп сипаттады.
The volcanic winter of 536 was the most severe and protracted episode of climatic cooling in the Northern Hemisphere in the last 2,000 years. The volcanic winter was caused by at least three simultaneous eruptions of uncertain origin, with several possible locations proposed in various continents. Most contemporary accounts of the volcanic winter are from authors in Constantinople, the capital of the Eastern Roman Empire, although the impact of the cooler temperatures extended beyond Europe. Modern scholarship has determined that in early AD 536 (or possibly late 535), an eruption ejected massive amounts of sulfate aerosols into the atmosphere, which reduced the solar radiation reaching the Earth's surface and cooled the atmosphere for several years. In March 536, Constantinople began experiencing darkened skies and lower temperatures. Summer temperatures in 536 fell by as much as below normal in Europe. The lingering impact of the volcanic winter of 536 was augmented in 539–540, when another volcanic eruption caused summer temperatures to decline as much as below normal in Europe. There is evidence of still another volcanic eruption in 547 which would have extended the cool period. The volcanic eruptions caused crop failures, and were accompanied by the Plague of Justinian, famine, and millions of deaths and initiated the Late Antique Little Ice Age, which lasted from 536 to 560. The medieval scholar Michael McCormick wrote that 536 "was the beginning of one of the worst periods to be alive, if not the worst year."
Ғылыми дәлелдер
Белфаст Король университетінің дендрохронологы Майк Бейлидің ағаш сақиналарын талдауы, 536 жылы ирландтық еменнің өте аз өскенін, ал ішінара қалпына келгеннен кейін 542 жылы қайтадан күрт төмендегенін көрсетеді. Гренландия мен Антарктидадан алынған мұз түйіршіктерінде шамамен 534 ± 2 жылдары сульфаттың көп мөлшерде жинақталғаны анықталды, бұл кең ауқымды қышқыл шаң бұлтының болуын көрсетеді.
Тарихи салдарлар
536 жылғы оқиға және одан кейінгі ашаршылық Скандинавия элитасының Ұлы көші-қон кезеңінің соңында алтын қорларын сақтауына түсіндірме ретінде ұсынылған. Алтын, мүмкін, құдайларды ынаятқа алу үшін, күн сәулесін қайтару мақсатымен құрбандыққа шалынған. Фимбульвинтер және Рагнарёк сияқты мифологиялық оқиғалар оқиғаның мәдени естелігіне негізделген болуы мүмкін. Дэвид Киз жазған кітапта климаттың өзгеруі Юстиниан обасының (541–549) пайда болуы, аварлардың құлдырауы, моңғол тайпаларының батысқа қарай жылжуы, Сасанидтер империясының құлауы, Гупта империясының құлдырауы, Исламның қалыптасуы, түркі тайпаларының кеңеюі және Теотиуакан қаласының құлауы сияқты түрлі құбылыстарға әсер еткендігі айтылады. Алайда, Киз бен Волетцтің идеялары кеңінен қабылдауға ие емес. Британдық археолог Кен Дарк Киздің кітабына шолу жасап, былай деді: «Кітапта ұсынылған көптеген дәлелдер күмәнді, олар нашар дереккөздерге негізделген немесе тікелей қате. [ ] Дегенмен, кітаптың ауқымы және 6-шы ғасырдағы кең ауқымды өзгерістерге назар аударуы ерекше, сондай-ақ көптеген адамдар үшін жаңа боларлықтай сирек ақпараттарды қамтиды. Бірақ кітап өзінің негізгі тезисін дәлелдей алмайды және талқыланған көптеген өзгерістерге нақты түсіндірме бере алмайды». Филолог Эндрю Бриз жақында жарық көрген (2020) кітабында кейбір Артур патша туралы оқиғалар, соның ішінде Камлан шайқасы тарихи оқиғалар екенін, өткен жылғы климаттың өзгеруінен туындаған ашаршылықтың салдарынан 537 жылы болғанын айтады. Тарихшы Роберт Брутон бұл апаттың Рим империясының құлдырауына ықпал еткенін мәлімдейді.