Кіріспе

536 жылғы вулкандық қыс Солтүстік жарты шарда соңғы 2000 жылдағы ең ауыр және ұзаққа созылған климаттық салқындату кезеңі болды. Бұл қыстың себебі, әлдебір жерден бір мезгілде болған кем дегенде үш жанартаудың атқылауы болды, оның нақты орны әртүрлі континенттерде болуы мүмкін. Вулкандық қыс туралы заманауи мәліметтердің көп бөлігі Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі авторлардан алынған, бірақ салқындаудың әсері Еуропадан тысқары да тарады. Қазіргі заманғы зерттеулер 536 жылдың басында (немесе мүмкін 535 жылдың соңында) жанартаудың атқылауы нәтижесінде атмосфераға үлкен мөлшерде күкіртті аэрозольдер шығарылғанын көрсетті, бұл Жер бетіне жететін күн сәулесін азайтып, атмосфераны бірнеше жыл бойы салқындатты. 536 жылдың наурыз айында Константинопольде аспан қараңғырланып, температура төмендеді. 536 жылы Еуропадағы жазғы температура қалыпты көрсеткіштен төмен болды. 536 жылғы вулкандық қыстың салдары 539-540 жылдары күшейді, осы кезде тағы бір жанартаудың атқылауы салдарынан Еуропадағы жазғы температура қалыпты деңгейден төмендеді. 547 жылы тағы бір жанартаудың атқылауына куәліктер бар, бұл салқын кезеңді ұзартқан болуы мүмкін. Жанартаудың атқылауы егіншілік дақылдарының нашарлауына әкеп соқты, сонымен қатар Юстиниан обасы, ашаршылық және миллиондаған адамның өліміне себеп болды, бұл 536 жылдан 560 жылға дейін созылған Кіші мұз дәуірін бастады. Орта ғасырлар зерттеушісі Майкл Маккормик 536 жылды "өмір сүру үшін ең қиын кезеңдердің бірі, тіпті ең жаман жыл" деп сипаттады.

Ғылыми дәлелдер

Белфаст Король университетінің дендрохронологы Майк Бейлидің ағаш сақиналарын талдауы, 536 жылы ирландтық еменнің өте аз өскенін, ал ішінара қалпына келгеннен кейін 542 жылы қайтадан күрт төмендегенін көрсетеді. Гренландия мен Антарктидадан алынған мұз түйіршіктерінде шамамен 534 ± 2 жылдары сульфаттың көп мөлшерде жинақталғаны анықталды, бұл кең ауқымды қышқыл шаң бұлтының болуын көрсетеді.

Тарихи салдарлар

536 жылғы оқиға және одан кейінгі ашаршылық Скандинавия элитасының Ұлы көші-қон кезеңінің соңында алтын қорларын сақтауына түсіндірме ретінде ұсынылған. Алтын, мүмкін, құдайларды ынаятқа алу үшін, күн сәулесін қайтару мақсатымен құрбандыққа шалынған. Фимбульвинтер және Рагнарёк сияқты мифологиялық оқиғалар оқиғаның мәдени естелігіне негізделген болуы мүмкін. Дэвид Киз жазған кітапта климаттың өзгеруі Юстиниан обасының (541–549) пайда болуы, аварлардың құлдырауы, моңғол тайпаларының батысқа қарай жылжуы, Сасанидтер империясының құлауы, Гупта империясының құлдырауы, Исламның қалыптасуы, түркі тайпаларының кеңеюі және Теотиуакан қаласының құлауы сияқты түрлі құбылыстарға әсер еткендігі айтылады. Алайда, Киз бен Волетцтің идеялары кеңінен қабылдауға ие емес. Британдық археолог Кен Дарк Киздің кітабына шолу жасап, былай деді: «Кітапта ұсынылған көптеген дәлелдер күмәнді, олар нашар дереккөздерге негізделген немесе тікелей қате. [ ] Дегенмен, кітаптың ауқымы және 6-шы ғасырдағы кең ауқымды өзгерістерге назар аударуы ерекше, сондай-ақ көптеген адамдар үшін жаңа боларлықтай сирек ақпараттарды қамтиды. Бірақ кітап өзінің негізгі тезисін дәлелдей алмайды және талқыланған көптеген өзгерістерге нақты түсіндірме бере алмайды». Филолог Эндрю Бриз жақында жарық көрген (2020) кітабында кейбір Артур патша туралы оқиғалар, соның ішінде Камлан шайқасы тарихи оқиғалар екенін, өткен жылғы климаттың өзгеруінен туындаған ашаршылықтың салдарынан 537 жылы болғанын айтады. Тарихшы Роберт Брутон бұл апаттың Рим империясының құлдырауына ықпал еткенін мәлімдейді.