Ашық Теология: Құдай туралы жаңа көзқарас

Кіріспе

Христиандық теологиялық қозғалыс

Ашық теизм, сондай-ақ ашықтық теологиясы деп аталатын бұл қозғалыс, христиандық ішінде грек философиясы мен христиан теологиясының синтезін қабылдамау негізінде дамыды. Бұл еркін ерік теизмінің бір түрі және шіркеудің еркін ерік теистік дәстүрінен туындайды, ол ерте шіркеу әкелеріне дейін жетеді. Ашық теизм, әдетте, адам және Құдай еркіндігінің (либертариандық мағынада) Библиямен негізделген және логикалық тұрғыдан дәйекті теологиясы ретінде ұсынылады, бұл Құдайдың алдын ала білуінің мазмұны және Құдайдың күшін қолдануы үшін нені білдіретініне ерекше назар аударады. Ашық теист теологы Томас Джей Оорд ашық және қарым-қатынастық теологияға жетекші төрт жолды анықтайды: Киелі кітаптың куәлігін ұстану, христиандық теологиялық дәстүрлердегі кейбір тақырыптарды ұстану, еркін ерік философиясын ұстану және сенім мен ғылымды үйлестіру жолын ұстану. Роджер Е. Ольсон ашық теизмнің 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында евангелистік ойдағы Құдай туралы ілімге қатысты "ең маңызды пікір таласын" тудырғанын айтты.

Ашық теизмнің ашылуы

Қысқаша айтқанда, ашық теизм Құдай мен адамдар еркін болғандықтан, Құдайдың білімі динамикалық, ал Құдайдың құдіреті икемді деп тұжырымдайды. Дәстүрлі теизмнің бірнеше түрі Құдайдың болашақты білуін бір ғана, өзгермейтін бағыт ретінде бейнелесе, ашық теизм оны көптеген тармақталатын мүмкіндіктер жиынтығы ретінде қарастырады, уақыт өте келе кейбір мүмкіндіктер нақтылана түседі. Осылайша, болашақ, сондай-ақ Құдайдың оны білуі ашық (сондықтан "ашық" теизм). Классикалық теизмнің басқа түрлері Құдай болашақты толыққанды анықтайды, бұл еркін таңдаудың болмауын білдіреді (болашақ жабық). Тағы бір классикалық теизм түрі еркін таңдау бар екенін мойындаса да, Құдайдың барлығын білуі еркін таңдаулардың қандай болатынын алдын ала білуін талап етеді (Құдайдың алдын ала білуі жабық). Ашық теистер бұл классикалық теизмнің түрінің Құдай туралы библиялық түсінікпен, құдайлық және жаратылыстың бостандығы туралы библиялық түсінікпен сәйкес келмейтінін, сондай-ақ дәйіршілікке алып келетінін айтады. Ашық теистер көбінесе Құдайдың ең маңызды қасиеті – сүйіспеншілік екенін, және осы қасиет өзгермейтін екенін баса көрсетеді. Олар (дәстүрлі теизмнен өзгеше) Киелі кітаптағы бейне – жаратылысқа терең сезіммен құштар, оған түрлі сезімдермен жауап беретін Құдайдың суреті деп санайды.

Ашық және реформацияланған теизмнің салыстыруы

Келесі кестеде 1994 жылы екі теизмнің жақтастары арасындағы «тартыс кезеңінен» кейін ашық теистер мен кальвинистердің негізгі доктриналар туралы пікірлері салыстырылады. Осы кезеңде «ашық теизм теологиясы евангелистік әлемді дүрліктірді». Доктрина Ашық теизм Кальвинизм Жазба (Киелі кітап). «Христиан дәстүрінде Ескі және Жаңа өсиеттер Құдайдың Өзін-өзі аян етуі ретінде қарастырылады». «Киелі жазбалардың қатесіздігін бекіту» Құдайдың құдіреті. «Құдайдың құдіреті тек оның өзінің табиғатымен ғана шектеледі, ешқандай сыртқы күшпен емес». «Құдайдың құдіреті шексіз». «Құдайдың құдіреті шексіз». Құдайдың Басшылығы. «Құдайдың әлемдегі жоғары билігі және басқаруы». «Барлық нәрсе, оның ішінде жамандық, Құдайдың алдын ала белгілеген еркінен тыс қалмайды». Құдайдың Кемелдігі. «Құдайда кемшілік жоқ, ол барлық моральдық жағынан мінсіз». Құдай «жазбаларда айтылғандықтан» әрқашан дұрыс әрекет етеді деп сенеді. Құдайдың Алдын ала білуі. «Құдай тарихта орын алмас бұрын оқиғаларды және нәрселерді біледі». «Құдай белгілі бір шындықтарды толық біледі», бірақ Құдай «ашық қалдырған» болашақты нақты алдын ала білусіз, тек «мүмкіндік» ретінде ғана білуге болады. Классикалық Августин кальвинизмі: «Құдай болашақты біледі, өйткені ол оны алдын ала белгілейді». Күнәға Ілесу. «Адам мен Хауаның құрметсіздігі мен күнәсі, олардың жаратылған кездегі тазалығынан айырылуына себеп болды. Бұл оқиға оларды және барлық адамзатты күнә мен бұзылудың күйіне түсірді». Құдай «бір жақты және қайталанбайтын шешім қабылдамайды». Құдайдың шешімдері «адамдардың көзқарастары мен жауаптарына» байланысты. Күнәға Ілесудің басты себебі «Құдайдың алдын ала белгілеген еркі» болды. «Агенттің басқаша әрекет ету мүмкіндігі» «еркін әрекет етудің қажетті шарты» деген доктринаға қарсы тұрады. «Еркіндік» тек «өз қалауын (тілегін немесе таңдауын) шектеусіз немесе кедергісіз орындау қабілеті» деп талап ететін доктринаны қолдайды, тіпті егер қалау анықталған болса да. Құдайдың Басшылығы және еркін ерік. 1990 жылдар шамасында «Құдайдың басшылығы мен адамның еркін еркі» туралы «қатты пікірталас» басталды. Құдай адамның таңдауын басқарады деу «адамдар мен періштелерді оның мақсаттарына жету үшін роботтарға айналдырумен» тең. Құдай «адамдардың таңдауын» басқарады, бірақ «олардың еркіндігі мен жауапкершілігін жоймайды». Теодицея мәселесі. «Азап пен жамандыққа қарамастан, құдайдың әділдігі мен жақсылығын ақтау». Құдай «сүйіспеншілік шарттарын орындау үшін» «ерекше емес, жалпы басшылықты» жүзеге асырады, бұл Құдайдың барлық жамандықтарды неге алдын алмағанын түсіндіреді. Сондай-ақ, Құдай «жамандықты толығымен бақыламайды немесе оны қаламайды», өйткені әлем «ұлы жаман күшке тұтқын». Өйткені «жазбаларда» Құдайдың «әрқашан дұрыс әрекет ететіні» айтылған.

The following chart compares beliefs about key doctrines as stated by open theists and Calvinists after "the period of controversy" between adherents of the two theisms began in 1994. During this period the "theology of open theism rocked the evangelical world". Doctrine Open Theism Calvinism Scripture (the Bible). "In the Christian tradition, the Old and the New Testaments are considered Holy Scripture in that they are, or convey, the self revelation of God." "Committed to affirming the infallibility of Scripture" Scripture is "the infallible Word of God". God's Power. "God's power is limited only by God's own nature and not by any external force." "God is all powerful." "God is all powerful." God's Sovereignty. "God's ultimate Lordship and rule over the universe". "Nothing that exists or occurs falls outside God's ordaining will. Nothing, including no evil person or thing or event or deed." God's Perfection. "God as lacking nothing and free of all moral imperfection". Believes that, because "Scripture says" it, God "will always do what is right". God's Foreknowledge. "God's knowing things and events before they happen in history". "God is omniscient" about "settled" reality, but the future that God "leaves open" can be known only as open "possibility" without specific foreknowledge. Classically Augustinian Calvinist view: "God knows the future because he preordains it." The Fall. "The disobedience and sin of Adam and Eve that caused them to lose the state of innocence in which they had been created. This event plunged them and all mankind into a state of sin and corruption." God "does not unilaterally and irrevocably decide what to do". God's decisions are influenced by "human attitudes and responses". "Ultimate reason" for the Fall was "God's ordaining will". Promotes incompatibilism, the doctrine that "the agent's power to do otherwise" is "a necessary condition for acting freely". Promotes compatibilism, the doctrine that "freedom" of the will requires only "the power or ability to do what one will (desire or choose) to do" without constraint or impediment, even if what one wills is determined. Free Will and God's Sovereignty. A "caustic debate" began about 1990 over "God's sovereignty and human free will". Saying that God governs human choices reduces "angels or humans to robots in order to attain his objectives." God governs "the choices of human beings", but without "cancelling [their] freedom and responsibility". Theodicy issue. "The justification of a deity's justice and goodness in light of suffering and evil". To meet the "conditions of love", God exercises "general rather than specific sovereignty, which explains why God does not prevent all evil". Also, God "does not completely control or in any sense will evil" because the world is "held hostage to a cosmic evil force". Because "Scripture says" it, God "will always do what is right".

Тарихи дамуы

Қазіргі ашық теистер өздерінің тұжырымдамаларын, яғни "болашақтың ашық көрінісі жаңа ғылым емес, оның ұзақ тарихы бар" екенін дәлелдеу үшін философтардың арасындағы алдын ала айтылған пікірлерді пайдаланады. Алдын ала білу мәселесінде ашық теизмге ұқсас идеяларды жақтаған ең алғашқы христиандық жазбалар Платонды түсіндірген 4-ғасырлық Кальцидийдің еңбектерінде кездеседі. Бұл идея 16-ғасырда Социн, ал 18-ғасырдың басында Сэмюэл Фанкорт және Эндрю Рамзи (методизмдегі маңызды тұлға) тарапынан расталды. 19-ғасырда Исаак Август Дорнер, Густав Фехнер, Отто Пфлайдер, Жюль Лекиер, Адам Кларк, Билли Хиббард, Джоэл Хейс, Т. В. Брентс және Лоренцо Д. Маккейб сияқты бірнеше теологтар осы идеяны қорғап жазды. Осы ғасырдың соңына қарай оны қорғауға жұмсалған күш-жігер артты. Динамикалық бар білімділік көзқарасын христиан емес бірқатар адамдар да қолдады: Цицерон (б.з.д. 1-ғасыр), Афродизиан Александр (2-ғасыр) және Порфирий (3-ғасыр). Құдайдың Ыбырайымға айтқан сөзі: "Енді сенің Мені қорқатыныңды білемін" (Тек қана 22:12) ортағасырлық еврей теологтары арасында көп талқыланды. Бұл өлеңге дұрыс түсіндіру ретінде динамикалық бар білімді растаған екі маңызды еврей ойшылы Ибн Езра (12-ғасыр) және Герсонид (14-ғасыр) болды. 20-ғасырдың басындағы орыс православие дін қызметкері және теологы Сергей Булгаков панентеизм терминін қолдануды жақтады, ол Құдай мен жаратылыс арасындағы қажетті байланысты Құдайдың еркін сүйіспеншілігінің салдары ретінде, емес табиғи қажеттілік ретінде түсіндірді. Оның софиологиясы кейде "ашық теизмнің" алғы күші ретінде қарастырылады. Дэвид Р. Ларсон 2007 жылы "Лома-Линда университетінде "Ашық теизмнің" негіздері шамамен елу жыл бойы оқытылып келеді, бұл кем дегенде ұзақ жылдар бойы профессор болған Джек В. Провонша кезінде басталды" деді. Провонша 1960 жылдары Лома-Линдада оқытуды бастады. Милард Эриксон ашық теизмнің мұндай алғышарттарын "іс жүзінде белгісіз немесе назардан тыс қалған" деп бағалайды.

Contemporary open theists have named precursors among philosophers to document their assertion that "the open view of the future is not a recent concept," but has a long history. The first known post biblical Christian writings advocating concepts similar to open theism with regard to the issue of foreknowledge are found in the writings of Calcidius, a 4th century interpreter of Plato. It was affirmed in the 16th century by Socinus, and in the early 18th century by Samuel Fancourt and by Andrew Ramsay (an important figure in Methodism). In the 19th century several theologians wrote in defense of this idea, including Isaak August Dorner, Gustav Fechner, Otto Pfleiderer, Jules Lequier, Adam Clarke, Billy Hibbard, Joel Hayes, T. W. Brents, and Lorenzo D. McCabe. Contributions to this defense increased as the century drew to a close. The dynamic omniscience view has been affirmed by a number of non Christians as well: Cicero (1st century BC) Alexander of Aphrodisias (2nd century) and Porphyry (3rd century). God's statement to Abraham “Now I know that you fear me” (Gen 22:12) was much discussed by Medieval Jewish theologians. Two significant Jewish thinkers who affirmed dynamic omniscience as the proper interpretation of the passage were Ibn Ezra (12th century) and Gersonides (14th century). Sergei Bulgakov, an early 20th century Russian Orthodox priest and theologian advocated the use of the term panentheism, which articulated a necessary link between God and creation as consequence of God's free love and not as a natural necessity. His sophiology has sometimes been seen as a precursor to 'open theism'. David R. Larson claimed in 2007 that "in less detailed forms the basics of 'Open Theism' have been taught at Loma Linda University for about fifty years, beginning at least as early as long time professor Jack W. Provonsha." Provonsha started teaching at Loma Linda about 1960. Millard Erickson belittles such precursors to open theism as "virtually unknown or unnoticed."

1980 жылдан кейін

"Ашық теизм" термині 1980 жылы теолог Ричард Райстың "Құдайдың ашықтығы: Құдайдың алдын ала білуі мен адамның ерік бостандығының арасындағы қарым-қатынас" атты кітабында енгізілді. Ашық теизмнің кеңінен сипатталуы 1994 жылы болды, осы кезде евангелистік ғалымдар (Райс та олардың арасында) "Құдайдың ашықтығы" деген тақырыпта бес мақала жариялады. Бұл көзқарасты қолдайтын белгілі теологтар: Кларк Пиннок (2010 жылы қайтыс болған), Грег Бойд, Томас Джей Оорд, Джон Э. Сандерс, Даллас Уиллард, Юрген Молтман, Ричард Райс, С. Питер Вагнер, Джон Полкингорн, Хендрикус Беркхоф, Адрио Кониг, Гарри Боер, Бетани Солередер, Мэтт Паркинс, Томас Фингер (меннонит), В. Норрис Кларк (римдік католик), Брайан Хеблвэйт, Роберт Эллис, Кеннет Арчер (пентекостальдық), Барри Каллен (Құдай шіркеуі), Генри Найт III, Гордон Олсон және Винки Пратни. Көптеген дін философтары оны қолдайды: Питер Ван Инваген, Ричард Суинберн (Шығыс православие), Уильям Хаскер, Дэвид Бейзингер, Николас Вултерсторф, Дин Циммерман, Тимоти О'Коннор, Джеймс Д. Рисслер, Кит Де Роуз, Ричард Э. Крил, Робин Коллинз (философ/теолог/физик), Дж. Р. Лукас, Винсент Брюмер (римдік католик), Ричард Пуртилл, Алан Рода, Джеффри Коперски, Дейл Тугги және Кит Уорд. Киелі кітап зерттеушілері Теренс Фретейм, Карен Уинслоу және Джон Голдингей де оны қолдайды. Басқаларының арасында жазушылар Мадлен Л'Энгл мен Пол Боргман, математик Д. Бартоломей және биохимик-теолог Артур Пикок бар.

Философиялық аргументтер

Ашық теистер дәстүрлі классикалық теистер Құдайдың классикалық қасиеттерін үйлесімсіз біріктіреді деп санайды. Негізгі классикалық қасиеттер мыналар:
Барлық жақсылық: Құдай – моральдық кемелділіктің, толық мейірімділіктің және мінсіз сүйіспеншіліктің үлгісі. Жаңғырықсыздық: Құдайда бөліктер жоқ, оны бөліп қарастыруға болмайды және Оның мәнісінен бөлек ешқандай қасиеті жоқ. Өзгермейтіндік: Құдай ешқандай жағынан өзгермейді. Әсерге төзімділік: Құдай сыртқы күштерге ұшырамайды. Барлық қатында болу: Құдай барлық жерде қатысады, немесе дәлірек айтқанда, барлық нәрсе өз орнын Құдайда табады. Барлықбілімділік: Құдай абсолютті түрде барлық нәрсені біледі: барлық шындыққа сенеді және барлық жалғандыққа сенбейді. Құдайдың білімі мінсіз. Барлыққұдіреттілік: Құдайдың құдіреті шексіз болғандықтан, Ол кез келген нәрсені істей алады және сыртқы күштермен шектелмейді. Ашық теистер мен атеистер дәстүрлі қасиеттердегі айқайшылықтарды көрсетеді. Атеист автор және педагог Джордж Х. Смит өзінің «Атеизм: Құдайға қарсы дәлел» кітабында былай деп жазады: егер Құдай барлықбілімді болса, онда Ол барлыққұдіретті бола алмайды, себебі: «Егер Құдай болашақты қатесіз білсе, Ол оны өзгерте алмайды – сол жағдайда Ол барлыққұдіретті бола алмайды. Бірақ егер Құдай болашақты өзгерте алса, онда Ол оны қатесіз біле алмайды». Ашық теизм сондай-ақ, әлемде жамандық болғанына қарамастан, Құдай қалай кінәсіз және барлыққұдіретті бола алады деген сұраққа да жауап береді. Х. Рой Элсет мысал келтіріп, ата-ананың баласына қару берсе, ол біреуді өлтіретінін нақты білетінін айтады. Элсет ата-ана балаға қару берген жағдайда, сол қылмысқа жауапты болатынын айтады. Алайда, егер Құдай нәтижеге көз жеткізбесе, онда ол сол әрекетке кінәлі болмас еді; тек сол әрекетті жасаған адам ғана кінәлі болар еді. Керісінше, ортодоксал христиан, теодицияны қайта тірілумен негіздеуге тырысуы мүмкін, Мәсіхтің де, болашақтағы жалпы қайта тірілудің де қайта тірілуі арқылы, бірақ бұл жамандыққа дәстүрлі жауап емес.

Ашық теистердің түрлері

Философ Алан Рода болашақ және Құдайдың оны білуіне қатысты бірнеше ашық теистердің әртүрлі көзқарастарын сипаттады. Ерікті Білуден Жаңылғандық: Болашақ шындық тұрғысынан белгілі, бірақ Құдай үшін білім тұрғысынан ашық, себебі Ол ерікті түрде болашақ мүмкіндіктер туралы шындықты білуден бас тартқан. Даллас Уиллард осы ұстанымды ұстанған деп есептеледі. Еріктіліксіз Білуден Жаңылғандық: Болашақ шындық тұрғысынан белгілі, бірақ Құдай үшін білім тұрғысынан ашық, себебі болашақ мүмкіндіктер туралы шындықтар қағида бойынша білуге келмейді. Уильям Хаскер, Питер Ван Инваген және Ричард Суинберн осы ұстанымды қолдайды. Екі мәнді емес Барлықбілімділік: Болашақ Құдай үшін ашық, сондықтан білім тұрғысынан да ашық, себебі болашақ мүмкіндіктер туралы мәлімдемелер онымен де, онымен де емес. Дж.Р. Лукас және Дейл Тагги осы ұстанымды қолдайды. Екі мәнді Барлықбілімділік: Болашақ Құдай үшін шындық тұрғысынан ашық, сондықтан білім тұрғысынан да ашық, себебі болашақ мүмкіндіктерге қатысты «орындалады» немесе «орындалмайды» деген мәлімдемелер екеуі де жалған. Керісінше, олар «орындалуы мүмкін, орындалмауы мүмкін» дегенді білдіреді. Грег Бойд осы ұстанымды ұстанады.