Кіріспе

1959 жылы Джордж Стивенс режиссерлік жасаған американдық фильм.

Анна Франктың күнделігі – 1959 жылы түсірілген, Пулитцер сыйлығын жеңіп алған 1955 жылғы сол аттас пьесаға негізделген американдық тарихи драма. Пьеса өз кезегінде, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасымен бірге Амстердамда жасырынған, неміс текті еврей қыз Анна Франктың соғыстан кейін жарық көрген күнделігіне негізделген. Фильмді бұрын соғыс кезінде концлагерьлердің куәліктерін түсірген Голливуд режиссері Джордж Стивенс қойды, ал сценарийін Франсис Гудрич пен Альберт Хакетт жазды. Бұл пьеса мен түпнұсқа әңгіменің алғашқы бейнелеуі, және оған Бродвейдің түпнұсқа актерлік құрамынан үш актер қатысты. Анна Франк күнделігіне жазған барлық хаттарын "Қымбатты Китти" деп бастады. Оны соғыс аяқталғаннан кейін оның әкесі Отто Франк (фильмде оны еврей болған Джозеф Шилдкраут ойнады) жариялады. Оның барлық отбасы мүшелері Холокост кезінде қаза болды. Фильмнің интерьерлік түсірілімдері Лос-Анджелесте Амстердам зауытының үлгісі бойынша салынған декорацияда өтті, ал сыртқы түсірілімдер нақты ғимаратта жүзеге асырылды. Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, қазіргі таңда Rotten Tomatoes сайтында сыншылардың 81% оң баға берген. 1960 жылы фильм үш "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде Шелли Винтерс "Үздік әйел екінші жолдағы рөл" номинациясында жеңіске жетті. Шелли Винтерс кейіннен өзінің "Оскар" сыйлығын Анна Франк мұражайына табыс етті. 2006 жылы бұл фильм AFI-нің "100 жыл 100 шаттық" тізімінде ең шабыттандыратын американдық фильмдердің он сегізіншісі деп танылды.

Сюжет

1945 жылы Отто Франк Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Амстердамға оралады. Ол бос жатқан шатырға шыққаннан кейін, оған Миеп Гис пен мырза Кралер қосылып, оны жұбатуға тырысады. Отто кіші қызы Аннаның күнделігін іздеуге кіріседі. Мип оны дереу тауып береді, ал ол үш жыл бұрын Анна жазған сөздерді оқып, көңілі тынығады. Оқиға 1942 жылдың шілдесіне оралады, және Анна еврейлерге таңылған шектеулер туралы жаза бастайды, олар Франктерді дәмдеуіш фабрикасының үстінде жасыруға мәжбүрледі. Франктердің жасырынған жерін Ван Даандар мен олардың ұлы Питер бөліседі. Куглер, кеңседе жұмыс істейтін, және оның көмекшісі Миеп осы жасырынған жерді ұйымдастырып, отбасыларды жұмысшылар болғанда күндіз үнсіз болу керектігін ескертеді. Кралер Аннаға тамақ пен Отто жинаған қорап әкеледі, онда оның сүйікті киножұлдыздарының суреттері мен бос күнделік бар. Айлар өте келе, Аннаның қайратты мінезі қайтадан оянады және ол Питерді әзілдеп мазалайды, оның жалғыз сүйіктісі – Муски мысығы. Отто Анна мен оның қарындасы Маргоны оқытады, ал миссис Ван Даан жастық шағындағы жақсы естеліктерін айтып, уақыт өткізеді және әкесі сыйлаған тері пальтосын киеді. Жасырудың қиындығы Ван Даандардың арасында дау тудырады және Аннаны анасы Эдитке қарсы қояды. Бір күні Кралер үйдің шатырына радио алып келеді, бұл отбасыға әлемді тыңдау мүмкіндігін береді. Көп ұзамай ол олардан тағы бір адамды қабылдауын сұрайды, ол еврей тіс дәрігері Альберт Дюсселл, ол сырттағы ауыр жағдайды баяндайды, онда еврейлер кенеттен жоғалып, концлагерлерге жіберіледі және көптеген достарының да жоғалып кеткенін растайды. Бір түні Анна достарының біреуін концлагерде көрген түс көріп, қорқынышпен оянады. 1942 жылдың қазан айында Одақтастар Африкаға қонғандары туралы жаңалық келді, бірақ Амстердамды бомбалау күшейді. Ханука кезінде Ван Даан кенеттен Питерге Мускиден құтылу керектігін айтады, өйткені ол тым көп тамақ жейді. Олардың пікірталасын есіктен кірген қарақшының шуы үзеді, бөлмеде үнсіздік орнайды, тек Питер Мускині ұстауға тырысқанда едендегі бір затқа соқтығысқанда ғана бұзылады. Ұры қорқып, жазу машинкасын алып қашады. Қарауыл бұзушылықты байқап, екі полицей шақырады, олар үй-жайды іздестіреді, содан кейін Муски раковинадан тарелканы түсіріп, шудың себебі мысық екенін көрсетеді және олар кетеді. Отто сенім мен батылдық сезімін ояту үшін барлығын Ханука әнін айтуға шақырады. 1944 жылдың қаңтар айында Анна Питердің назарын аударады, ал Мип топқа торт әкеледі. Содан кейін Ван Даан Миптен Петронелланың тері пальтосын сатуын сұрайды, осылайша темекі сатып алуға болатынын ойлайды. Кралер өзінің бір қызметкері жалақыны көтеруді сұрағанын айтады және төбеде бірдеңе болып жатқанын білдіреді, ал Дюсселл олардың жасырын жерінің ашылуы енді уақыт мәселесі екенін айтады. Анна соғысты кінәлайды, ол барлық үміт пен идеалды жойды, және бөлмеден шығып кетеді, ал Питер оны соңынан еріп, жұбатады. Кейіннен Анна жазушы болу арманы туралы айтады, ал Питер соғысқа қатыса алмағанына ренжігенін білдіреді. Бір таңертең Ван Даан басқалардан нан ұрлауға тырысады, бірақ Эдит оны ұстап алып, айыптайды және оған және оның отбасына кетіп қалуын бұйырады. Дюсселл мен миссис Ван Даан тамақ үшін дауласып жатқанда, радиодан Францияға Одақтастардың басып кіргені туралы хабар келеді, және мистер Ван Даан ұяттан жылайды. Жаңалықтан жігер алған барлығы қатал сөздері үшін кешірім сұрайды, ал Анна күзде мектепке оралуды армандайды. 1944 жылдың шілдесіне қарай шабуыл тоқтап, Кралер жарамен ауруханаға жатқызылды. Полиция ұрланған жазу машинканы тапқанын естіген соң, Анна күнделігі оған өлімнен кейін де өмір сүруге көмектесетінін жазады. Ван Даандар тағы да дауласа бастайды, ал Питер жағдайға шыдамайтынын мәлімдейді, содан кейін Анна оны көмекке келгендердің жақсылығын еске түсіріп, тыныштандырады. Олардың әңгімесін полиция көлігінің сиренасы үзеді. Қамауға алынуға жақын екендерін сезіне, олар құмарлықпен сүйіседі. Неміс полицейлері үйге кіріп, кітап сөресінің артындағы кіреберісті бұзып жатқанда, Отто енді қорқып өмір сүрудің қажеті жоқ екенін, ал үмітпен алға қарай жүруге болатынын айтады. 1945 жылы Отто Мип пен Кралерге Аушвицтен босатылғаннан кейін үйге ұзақ сапар шегуі туралы айтады. Ол Эдит, Марго, Ван Даандар мен Дюсселлдің қайтыс болғанын біледі және Анна қалайда аман қалды деп үміттенеді. Бірақ ол Берген-Белсенде Аннамен бірге болған әйелмен кездесіп, оның қайтыс болғанын естігенде қайғыға батады. Содан кейін ол Аннаның күнделігіне көз жіберіп, «Барлық қиындықтарға қарамастан, адамдардың жүрегі жақсы екеніне сенемін» деген сөздерін оқиды және оның өшпес оптимизмі туралы ойланады.

Өндіріс

Фильм Энн Франктың 1952 жылы ағылшын тілінде алғаш рет жарық көрген күнделігіне негізделген, Бродвейдегі табысты пьесаның бейімделуі болып табылады. Фильм түсіріліміне дейін кітаптың миллиондаған данасы әлем бойынша сатылған еді. 1955 жылы «Daily Variety» газетінде жарияланған мақалада айтылғандай, Бродвей пьесасын қойған Гарсон Канин мен Warner Bros. компаниясынан Милтон Сперлинг фильм құқығын алуға ниеттенген, бірақ соңында олар 20th Century Fox компаниясының Бадди Адлеріне сатылды. Алғашқыда Уильям Уайлер режиссерлік тақырыбын талқылаған, бірақ кейін Джордж Стивенс продюсер және режиссер ретінде келісімге келді. Негізгі түсірілім 1958 жылдың 5 наурызынан 11 тамызына дейін жүргізілді, ал қосымша сахналар қараша айында түсірілді. Түсірілім жұмыстары Амстердамда өтті, ал қосымшаның декорациясы Лос-Анджелестегі 20th Century Fox студиясында салынды. Джордж Стивенс бастапқыда фильмді CinemaScope форматында түсіруге қарсы болды, себебі ол бұл форматтың оның көздеген клаустрофобиялық әсерді жеткізе алмайды деп ойлады. Бірақ 20th Century Fox президенті Спайрос Скоурас CinemaScope талабын қойғаннан кейін, Стивенс пен оператор Уильям С. Меллор экранның ортасына ғана көріністерді шектеу арқылы кеңістікті азайтуға шешім қабылдады. Меллор фильмнің визуальды стилін дәстүрлі студиялық жарықтандырудың орнына люминесцентті шамдар, фильтрлер және газ қолдану арқылы жетілдірді.

Премьера

Фильм 1959 жылдың 18 наурызында Нью-Йорк қаласындағы Палас театрында тұңғыш рет көрсетілді.

Сыни қабылдау

Фильм сыншылардың көпшілігінен жағымды пікір алды.

Марапаттар

Сыйлық санаты Номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Ең үздік фильм Джордж Стивенс Ең үздік режиссер Ең үздік қосалқы актер Эд Уинн Ең үздік қосалқы актриса Шелли Винтерс Ең үздік көркемдік безендіру – Ақ-қара Көркемдік безендіру: Лайл Р. Уилер және Джордж В. Дэвис; Декорация: Уолтер М. Скотт және Стюарт А. Рейс Ең үздік операторлық – Ақ-қара Уильям С. Меллор Ең үздік костюм дизайны – Ақ-қара Чарльз ЛеМейр және Мэри Уиллс Драмалық немесе комедиялық фильмнің ең үздік музыкасы Альфред Ньюман Канн кинофестивалі «Алтын пальма» Джордж Стивенс «Давид ди Донателло» сыйлығы «Алтын табақ» Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы Кинодағы ең үздік режиссерлік жетістігі Джордж Стивенс «Алтын глобус» сыйлығы Ең үздік драмалық фильм Ең үздік актер – драмалық фильм Джозеф Шильдкраут Ең үздік қосалқы актриса – фильм Шелли Винтерс Ең үздік режиссер – фильм Джордж Стивенс Ең үміткер жас актриса Диан Бейкер Халықаралық түсіністікті нығайтуға үлкен үлес қосқан үздік фильм «Лорел» сыйлығы Ең үздік қосалқы актриса Шелли Винтерс Ең үздік музыка Альфред Ньюман Мәскеу халықаралық кинофестивалі «Гран-при» Джордж Стивенс Ұлттық киносыншылар кеңесі сыйлығы Ең үздік он фильм – 4-орын «Жазушылар гильдиясы» сыйлығы Ең үздік американдық драма сценарийі Фрэнсис Гудрич және Альберт Хаккетт

Американдық киноинституты бұл фильмін «AFI's 100 Years…100 Cheers» тізімінде ең шабыттандыратын фильмдердің 18-ші орнына қосты. 1975 жылы Шелли Винтерс «Оскар» сыйлығын – ең үздік қосалқы актриса рөлі үшін алған мүсінін Амстердамдағы Анна Франк үйіне сыйлады, онда ол қазірге дейін қойылған.

Үй медиасы

Фильм алғаш рет 2004 жылдың 3 ақпанында DVD форматында жарық көрді. Арнайы мүмкіндіктерге мыналар кірді: "Анна Франктың күнделігі: өткеннен қайта келген эхо" атты қысқа фильм, режиссер Джордж Стивенспен өткізілген баспасөз конференциясы, Милли Перкинстің қоғамдық шараларға қатысуын жариялаған MovieTone жаңалықтары, экрандық сынақ және Милли Перкинс пен режиссердің ұлы Джордж Стивенс-тің аудио түсіндірмесі. Фильмнің 50 жылдық мерейтойына арналған нұсқасы 2009 жылдың 16 маусымында DVD және Blu-ray форматында шығарылды, бұл фильмнің шығу күнінен үш ай кейін, Анна Франктің 80 жылдығын еске алу мақсатында жасалды. Ол жеті жаңа материалды қамтыды: үш актермен сұхбат, музыкалық қосымшаны дайындау процесі, Джордж Стивенстің соғыс жылдарындағы естеліктері мен күнделіктің тарихы туралы екі қысқа деректі фильм, сондай-ақ Томас Ротманның фильмнің тарихи маңызына арналған ой-пікірі. Blu-ray дискісі 2009 жылдың 19 шілдесінде Тони ван Рентергемнің қайтыс болуына бір ай бұрын шықты. Рентергем, голландтық оператор және көп жылдар бойы Стивенспен жұмыс істеген техникалық, тарихи және сценарий бойынша кеңесші, пьеса мен фильмге де кеңес берген. Оның жұмысы көбінесе көзден жасырылған болғанымен, оның білімі тарихи материалдарды дайындауға көмектесті.