Кіріспе
Словениядағы музыка дәстүрінің шолуы көптеген шетелдіктер үшін словен халық музыкасын полька түрі ретінде елестетеді, ол әлі де, әсіресе эмигранттар мен олардың ұрпақтары арасында танымал. Дегенмен, словен халық музыкасы полька мен вальстен әлдеқайда көп стильді қамтиды. Коло, лендер, штайериш, мафрин және шальтин – бұл дәстүрлі музыка стильдері мен билердің бірнеше мысалы.
In the minds of many foreigners, Slovenian folk music means a form of polka that is still popular today, especially among expatriates and their descendants. However, there are many styles of Slovenian folk music beyond polka and waltz. Kolo, lender, štajeriš, mafrine and šaltin are a few of the traditional music styles and dances.
Тарихқа дейінгі дәуір
Словенияның Черкно қаласына жақын үңгірден табылған "Дивье Бэйб" флейтасы – әзірге белгілі ең көне музыкалық аспап болуы мүмкін. Оның жасы шамамен 55 000 жылға бағаланады. Қазіргі словен музыкасының тарихы 5 ғасырға дейін, христиан діні Карантанияда тараған кезге дейін жетеді. Литургиялық әнұрандар (kyrie Eleison) енгізіліп, халық тілімен алғашқы байланыс құратын қарапайым әнге айналды.
Орта ғасырлар
Орта ғасырларда діни музыкамен қатар, халықтық музыка да кең таралған, соның ішінде саяхатшы-жыршылар да болды. Ново-Место қаласынан шыққан карниолдық дирижер және композитор Георгий Слаткония 1498 жылы Вена ұлдар хорының директоры болды.
Қайта өрлеу дәуірі
XVI ғасырда протестанттық реформация кезінде Карниолада дін тарату үшін музыка қолданылды. 1567 жылы алғашқы словен гимн кітабы – "Ени Псалми" жарық көрді. Осы кезеңде Жакоб Галл сияқты Ренессанс дәуірінің музыканттары белгілі болды. Италия осы кезеңде маңызды музыкалық әсер еткен ел болды, әсіресе қасиетті музыкада, мысалы, Коперлік Антонио Тарсияның (композитор) оратория және опера шығармаларында. 1660 жылы Люблянада комедия, ал 1700 жылы Ауэрспергтер отбасының сарайында опера қойылды.
Түсіндіру
1701 жылы Люблянадан шыққан дворян және әуесқой композитор Иоганн Бертольд фон Хоффер (1667-1718) итальян үлгісінде Academia Philharmonicorum Labacensis-ті құрды. Ал Лиубьянадағы Римдік Аркадия академиясының филиалы бірнеше жылдан кейін, 1709 жылы ашылды. Хофферден басқа, собордың протоиерейі Михаэль Омерза да ораторияларымен көзге түсті. 1732 жылы Джузеппе Клементе де Бономи абаттың, маэстро ди Капелланың "Иль Тамерлано" операсы – алғашқы ірі словен операсы Карниоланың вице-регенті герцог Франческо Антонио Сигифрид Дела Торре е Валассинаның сарайында қойылды. 1768 жылдан бастап неміс театр труппалары келіп, үлкен танымалдылыққа ие болды. 1794 жылы құрылған Филармониялық қоғам Орталық Еуропадағы алғашқы оркестрлердің бірі болғандықтан маңызды рөл атқарды.
19 ғасыр
XIX ғасырда романтизм негізінде ерекше словен классикалық музыкасы дамыды, ал неміс азшылығы неміс тілдік мәдениетін күшейтуге ұмтылды. Любляна опера театры (1892) словен және неміс опера труппаларымен бөлісілді. Словениялық Lied және көркем әндердің композиторларына Эмил Адамич (1877–1936), Фран Гербич (1840–1917), Алойз Герžiniч (1915–2008), Бенджамин Ипавек (1829–1908), Даворин Дженко (1835–1914), Антон Лайович (1878–1960), Камило Машек (1831–1859), Йосип Павчич (1870–1949), Зорко Преловец (1887–1939) және Луциан Мария Шкерянц (1900–1973) жатады.
20 ғасыр
ХХ ғасырдың басында Словенияда импрессионизм кеңінен тарады, осының нәтижесінде Марий Когой мен Славко Остерц сияқты композиторлар пайда болды. 1960-шы жылдары Словенияда авангардтық классикалық музыка дамыды, бұл Урош Крек, Дане Шкерл, Примож Рамовш және Иво Петричтің еңбегімен байланысты, сонымен қатар Иво Петрич Славко Остерц ансамблін басқарды. Якоб Еж, Дариян Божич, Лойзе Лебич және Винко Глобокар кейіннен ұзаққа сақталатын туындылар жазды, әсіресе Глобокардың "L'Armonia" операсы. 1950-ші жылдары Божидар Кантушер атоналдылығының арқасында ең прогрессивті композитор болды.
Қазіргі заманғы
Қазіргі заманғы классикалық музыка композиторларының қатарында Урош Ройко, Томаж Свете, Брина Еж Брезавшчек және Алдо Кумар бар. Кумардың "Sonata z igro 12" (Ойынмен соната 12) шығармасы, көтеріліп келе жатқан хроматикалық гаммадағы вариациялар жиынтығы, ерекше көзге түседі.
Опера
Марибор мен Люблянадағы словениялық ұлттық театрлар ұлттық опера және балет үйлері қызметін атқарады. Меццо-сопрано Марьяна Липовшек Люблянада туған.
Фильм музыкасы
170 фильмге музыка жазған композитор – Боян Адамич (1912–1995).
Вокалдық
Ауылдық үйлесімді ән айту Словенияда терең тамырланған дәстүр, ол кем дегенде үш бөліктен (төрт дауыс) тұрады, ал кейбір аймақтарда тіпті сегіз бөліктен (тоғыз дауыс) дейін жетеді. Словения халық әндері осылайша көбінесе жұмсақ әрі үйлесімді болып келеді, және сирек кездеседі минор тонда.
Словенияның поп-фольклорлық музыкасы
1952 жылдан бастап Славко Авсениктің тобы Батыс Германияның телеарналарында, фильмдерде және концерттерде жиі пайда бола бастады. Осы кезде олар ерекше "Оберкрайнер" дыбысын жасады, ол Словенияда ғана емес, сонымен қатар Германияда, Австрияда, Швейцарияда және Бенилюкс елдерінде этникалық музыканы жеткізудің басты құралына айналды. Осының нәтижесінде жүздеген Альпілік оркестрлер құрылды. Топ шамамен 1000 түпнұсқа композиция жазды, олар словендік стильдегі польканың ажырамас бөлігі болып табылады. Авсениктің ең танымал аспаптық шығармасы – "Na Golici" (словен тілінде), "Trompetenecho" (неміс тілінде) немесе "Trumpet Echoes" (ағылшын тілінде) деп аталатын полька. "Авсеник ансамблі" танымал еткен Оберкрайн музыкасы Словения мен Австриядағы поп-фольклор музыкасының сыйлықтарына үміткер болып табылады. Славко және оның інісі Вилко словен халық музыкасының негізін қалаушылар деп есептеледі, олар 1950-ші жылдары оның стилін қалыптастырды. Көптеген музыканттар Авсениктің жолын жалғады, олардың ең белгілісі – Лойзе Слак.
Словения ән фестивалі
Словения мәдениетінде де, Италия мәдениетінде Сан-Ремо музыка фестиваліне берілгендей жоғары мәртебе, «Теңіз мен күннің әуендері» (словен тілінде: Melodije morja in sonca) мен Словения ән фестиваліне (словен тілінде: Slovenska popevka) таңылды, олар ерекше бір жанрға арналған, танымал словен музыкасына қатысты.
Қазіргі заманғы музыка
Поп, рок, индустриялық және инди музыканттардың арасында Словенияда ең танымалдары – 1980-жылдардың басында құрылған индустриялық музыка тобы Лайбах және соңғы кезде Словенияның поп-а капелла тобы Perpetuum Jazzile.
Поп, рок, металл және инди музыкасы
Елден тыс жерлерде көп танылмаған басқа да танымал топтар: Tabu, ManuElla, Društvo Mrtvih Pesnikov (поп-рок), Siddharta, Rok 'n' Band, Pop Design, Fredi Miler, Terrafolk, Leaf Fat (скремо), Amaya, Šank Rock, Big Foot Mama, Yogurt, Dan D, Zablujena generacija, Katalena, Devil Doll (эксперименталды рок), Negligence (тобы), Chateau, Čuki, Zaklonišče Prepeva, Psycho Path, Dekadent (блэк-метал), Buldožer (прогрессивті рок) және Joker Out. Within Destruction деп аталатын deathcore тобы екі толық альбомын шығарды және бірнеше еуропалық гастрольдік сапарларға қатысты; бұл топ Есеница қаласында орналасқан.
Әнші-күйші
Словенияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әнші-күйшілерінің қатарында Фране Мильчински (1914–1988), 1973 жылы шыққан «Odpotovanja» альбомы бұрынғы Югославиядағы алғашқы әнші-күйші альбомы деп есептелетін Томаж Пенгов, Томаж Домичель, Марко Бречель, Андрей Шифрер, Ева Срешен, Нека Фальк және Яни Ковачич болды. 1990 жылдан кейін Ади Смолар, Изток Млакар, Вита Маврич, Владо Креслин, Зоран Предин, Петер Ловшин және Магнифико да Словенияда танымал болды.
Әлемдік музыка
1970 жылдары Братко Бибичтің "Бегнаград" тобы қазіргі әлемдік музыкаға тікелей ықпал еткендердің бірі саналады. Бибичтің ерекше аккордеон орындау стилі, көбінесе жеке орындалатын, сүйемелдеусіз, оны танымал орындаушы ретінде беделді етті.
Панк-рок
Словения Титолық Югославияда панк-роктың орталығы болды. Осы жанрдың ең танымал өкілдері – Панкрити, Нит, Люблянски Пси, Кузле, Чао Пичке, Виа Офензива, Тожибабе және Әлеуметтік Шикізат Балалары.
Техно және техно-хаустар
Словения екі белгілі диджейді өндірді: Диджей Умек және Валентино Канзяни. Жылдам темптегі, қарбалас кештерге арналған техно және тек-хаусқа маманданған бұл екеу Recycled Loops лейблін құрған, сонымен қатар Novamute, Primate, Intec және Bassethound Records сияқты лейблдерде көптеген шығармаларын жариялаған.
Новая словенская искусствосы
Neue Slowenische Kunst (неміс тілінде "Жаңа словен өнері" деген мағынаны білдіреді), әлде NSK – 1984 жылы Словения Югославия құрамында болған кезде Словенияда пайда болған даулы саяси өнер ұжымы. NSK атауының неміс тілінде болуы, ұжымның туындыларындағы словендер мен немістер арасындағы күрделі қарым-қатынас тақырыбымен сәйкес келеді. NSK-ның музыкалық бөлімі Лайбах атауы да Словен астанасы Люблянаның неміс тіліндегі атауы болып табылады, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Словенияның нацистік оккупациясы туралы естеліктерді оятып, қырқыстар тудырады.
Құрамы
NSK-ның ең танымал мүшесі – Laibach музыкалық тобы. NSK-ның басқа мүше топтарына IRWIN (көркем өнер), Noordung (театр; бастапқыда Scipion Nasice Sisters Theatre деп аталған, сондай-ақ Red Pilot деп те белгілі), New Collective Studio (графика; New Collectivism деп те белгілі), Retrovision (фильм және бейне) және Таза және қолданбалы философия бөлімі (теория) кіреді. NSK-ның негізін қалаушы топтары – Laibach, IRWIN және Scipion Našice Sisters театры.
Сипаттамалары
NSK өнері көбінесе тоталитарлық немесе экстремистік ұлтшылдық қозғалыстардан алынған символдарды пайдаланады, олар көбінесе Дада стиліндегі визуальды еске түсіретін тоталитарлық китчті қайта иеленеді. NSK суретшілері әр түрлі (көбінесе қарама-қайшы) саяси идеологиялардың символдарымен жиі үйлестіреді. Мысалы, 1987 жылы NSK жасаған плакат Югославия Жастар күнінің тойлау конкурсында жеңіске жетіп, скандал тудырды. Плакатта нацистік суретші Ричард Клейннің суреті қолданылды, онда нацистік Германияның туы Югославия туымен, ал неміс бүркіті – көгершінмен ауыстырылды. Фильмдегі сұхбаттасушылардың бірі – словениялық зиялы Славой Жижек.
NSK мемлекеттік
1991 жылдан бері NSK өзін мемлекет деп жариялап, микроұлттар сияқты талаптар қойып келеді. Олар паспорттар шығарады, өздерінің жұмыстарын елшілік немесе тіпті өздерінің мемлекетінің аумағы ретінде көрсетеді және Хорватияның Умаг қаласы сияқты бірнеше қалада консулдықтар ашқан. NSK пошта маркаларын да шығарды. Лайбах 2006 жылы "Volk" атты пластинкасында NSK мемлекеттік әнұранын жазды (кейбірлер бұл "ремикс" деуі мүмкін). "Әнұран" әнінің мелодиясы Лайбахтың "The Great Seal" әнінен алынған. Лайбахтың NSK әнұранының нұсқасында Уинстон Черчилльдің "Біз жағажайларда олармен күресеміз/Біз ешқашан жеңіліс таба алмаймыз" деген танымал сөзінен үзіндіні компьютерлік дауыс оқиды. Компьютерлік дауыс классикалық Mac OS жүйесіне орнатылған Macintalk дауыстық синтезаторы екені анық көрінеді және Ralph деген алдын ала орнатылған дауысты пайдаланады. NSK паспорттары – бұл өнер жобасы және олар саяхат үшін жарамсыз. Дегенмен, көптеген адамдар NSK паспортын алу үшін алаяқтық құрбаны болды. Мұндай алаяқтықтың көп бөлігі Нигерия мен Египеттен бастау алады.
Лайбах
Лайбах – словениялық авангардтық музыка тобы, ол әскери және неоклассикалық музыка стильдерімен тығыз байланысты. Лайбах 1 маусым 1980 жылы Словенияның (бұрынғы Югославия) Трбовье қаласында құрылды. Лайбах Neue Slowenische Kunst (NSK) өнер ұжымының музыкалық бөлігін білдіреді және 1984 жылы оның құрылтайшы мүшесі болды. "Лайбах" атауы – Словенияның астанасы Люблянаның неміс тіліндегі атауы.