Кіріспе

Сенегалдағы саяси жағдайлар мен оның тарихы. Сенегалдың саяси жүйесі президенттік демократиялық республика негізінде құрылған. Сенегал президенті – мемлекет және үкімет басшысы. Сенегалда атқару билігі президенттің қолында шоғырланған. Заң шығару билігі техникалық тұрғыдан үкіметке де, парламентке де берілгенімен, парламент сирек заңдарын ұсынады немесе үкімет ұсынған заңдарды жоққа шығарады. Сондай-ақ, сот жүйесі теориялық тұрғыдан атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз болғанымен, атқару билігі сот жүйесіне артық бақылау жасауға ұмтылады. Сенегал үкіметтік іс-қимылдарының ашықтығымен көзге түседі. Әлемнің басқа аймақтарындағы экономиканың дамуына зиян келтірген экономикалық жемқорлық деңгейі мұнда өте төмен. Бүгінде Сенегал демократиялық саяси мәдениетке ие, бұл Африкадағы ең сәтті демократиялық өткелдердің бірі болып табылады.

Саяси жүйе

Президент ересектердің жалпы сайлау құқығымен 5 жылдық мерзімге сайланады (бұрын: 7 жылдық мерзімге). Бірпалаталы Ұлттық Ассамблея 150 мүшеден тұрады, олар Президенттен бөлек сайланады. Социалистік партия 2001 жылдың сәуір айына дейін Ұлттық Ассамблеяда басымдық танытты, бірақ еркін және әділ заң шығару сайлауларында Президент Уэйдтің коалициясы көпшілік дауысқа ие болды (150 орынның 90-ы). Жоғарғы сот (АҚШ Жоғарғы сотына балама) және Конституциялық Кеңес – елдің ең жоғары сот инстанциялары, олардың судьяларын Президент тағайындайды. Сенегал 11 әкімшілік аймаққа бөлінген, олардың әрқайсысын Президент тағайындайтын және оған есеп беретін губернатор басқарады. 1998 жылдың қаңтарында күшіне енген жергілікті билік туралы заң, маңызды мемлекеттік билікті аймақтық жиналыстарға жүктеді.

Саяси мәдениет

Сенегалдың басты саяси партиясы 40 жыл бойы Социалистік партия (ПС) болды. Оның саяси өмірдегі үстемдігі 2000 жылдың наурыз айында, Сенегал Демократиялық партиясының (PDS) басшысы және 25 жылдан астам уақыт бойы оппозицияның басшысы Абдулай Уэйд президент болып жеңіп шыққан кезде аяқталды. 2001 жылғы конституцияға 2016 жылғы түзетулер бойынша болашақ президенттер 5 жыл қызмет етеді және екі мерзімге шектеледі. Салл 7 жылдық мерзімге сайланған соңғы президент болды. Президент Уэйд Сенегал үшін либералды бағдарлама ұсынды, оның ішінде жекешелендіру және басқа да нарықты ашу шаралары бар. Ол Сенегалдың өңірлік және халықаралық беделін көтеруге қатты қызығушылық танытты. Алайда, елде амбициялық идеяларды жүзеге асыру үшін шектеулі мүмкіндіктер бар. Экономиканы либерализациялау жүріп жатыр, бірақ баяу темппен. Сенегал өңірлік және халықаралық ұйымдарда маңызды рөл атқарады. Президент Уэйд АҚШ-пен қарым-қатынасты жоғары деңгейде ұстауды маңызды міндет санады. Қазіргі таңда 72 саяси партия бар, олардың көпшілігі маргиналды және өздерінің басшыларының платформасынан аспайды. Дегенмен, негізгі саяси партиялар нағыз көппартиялық, демократиялық саяси мәдениетті құрайды және олар Африкадағы ең табысты демократиялық өзгерістердің біріне, тіпті барлық дамушы елдердің ішінде де үлес қосты. Сенегалдың демократиялық саясатына ресми немесе бейресми бақылаудан азат, гүлденген тәуелсіз БАҚ та ықпал етеді. Алайда, Уэйдтің конституциялық демократ ретіндегі беделін оның өкілеттігі аяқталғаннан кейін болған оқиғалар түгелдей жойды. Партияның ішкі дауларына байланысты оның басты қарсыласы Идрисса Сек тұтқындалды, оған елге опасыздық жасады деген айып тағылды. Уэйд 2006 жылы президент сайлауын өткізуден бас тартты, себебі 2007 жылы президенттік және парламенттік сайлауды бірдей өткізудің экономикалық негіздері бар екенін мәлімдеді. Бастапқыда Уэйдтің үкіметіне социалистік үкіметке қарсы болған көптеген топтар қолдау көрсетті, бірақ бірте-бірте жекелеген партиялар үкіметтен алшақтап, PS бастаған оппозициялық күштерге қосылды. 2011 жылы Уэйд Конституцияға түзету енгізуге тырысты, бұл оған тағы бір мерзімге сайлануға мүмкіндік берер еді. 2011 жылдың жазында қарсыластардың үлкен наразылық акциялары, сондай-ақ үкімет жақтастарының қарсы наразылық акциялары болды. Бұл дағдарыс елдегі саяси жіктерді тереңдетті, ол бұл аймақтағы тұрақтылықтың сирек кездесетін мысалы болып келген еді. 2012 жылдың наурыз айында президенттік сайлауда қазіргі президент Абдулай Уэйд жеңіліп, Макки Салл Сенегалдың жаңа президенті болып сайланды. 2017 жылдың тамызында биліктегі партия парламенттік сайлауда үлкен жеңіске жетті. Президент Макки Саллдың биліктегі коалициясы 165 орындық Ұлттық Ассамблеяда 125 орын алды. 2019 жылы президент Макки Салл бірінші турда қайта сайланды. 2024 жылдың наурызында оппозициялық кандидат Бассиру Диомае Фай биліктегі коалицияның кандидатын жеңіп, Сенегал тарихындағы ең жас президент болып сайланды.

Сот тармағы

Елдегі кәсіпорындық мәселелерді қарастыратын ең жоғары соттар – Конституциялық кеңес және Кассациялық сот, олардың мүшелері президенттің өкімімен тағайындалады.