Кіріспе

Ауыл шаруашылығы: 3%
Өнеркәсіп: 23%
Қызметтер: 74%
(2006)
| gini = 46.8 (2013)
| hdi =
| edbr = 100-ші (орташа, 2020)
| өнеркәсіптері = Балық аулау, туризм, сусындар
| экспорт = $564.8 миллион (2017 ж. бағасы бойынша). Ауыл шаруашылығы өнімдеріне қантеке, тәтті картоп, маниока (тапиока), банан, құс және тунец жатады.

Туристік индустрияның пайда болуы (1971)

Сейшель аралдарының басты саласы 1971 жылға дейін, халықаралық әуежай ашылғанға дейін плантациялар болды. Бір түндікте туризм маңызды индустрияға айналып, экономиканы плантациялар мен туризмге екіге бөлді. Туризм саласы жақсы жалақы төледі, ал плантация экономикасының өсуіне шектеу болды. Сейшель экономикасындағы плантация секторының рөлі азайды, ал туризм мен балық аулау Сейшель аралдарының негізгі салаларына айналды. 1960 жылдары еңбекке қабілетті халықтың шамамен 33% плантацияларда жұмыс істесе, 2006 жылы бұл көрсеткіш 3% төмен болды. 1990 жылдардың соңында туризм және өнеркәсіптік балық аулау өркендеген кезде, дәстүрлі плантация экономикасы құлдырады. 1991 жылға қарай, дәстүрлі экспорттық өнімдер – қызанақ қабығы мен копра мөлшері мардымсыз деңгейге жетті. 1996 жылы копра экспорты болмады; 1996 жылы 318 тонна қызанақ қабығы экспортталды, бұл 1995 жылмен салыстырғанда қызанақ қабығы экспортының 35% азайғанын көрсетеді. АҚШ әскери Үнді мұхитыны бақылау станциясы Маэде 1963 жылдан 1996 жылға дейін жұмыс істеді.

Ағымдағы экономика

1976 жылы Сейшель аралдары тәуелсіздік алғаннан бері, жан басына шаққандағы өнім бұрынғы, тіршілік көзін қамтамасыз етуге жақын деңгейден шамамен жеті есеге өсті. Өсімді туризм секторы жетектеп отыр, ол еңбекке қабілетті халықтың 30% жұмыспен қамтып, 70% астам валюталық түсімді қамтамасыз етеді, одан кейін тунец балық аулау. Соңғы жылдары үкімет қонақүйлер мен басқа да қызметтерді жаңарту үшін шетелдік инвестицияларды ынталандырды. Сонымен қатар, үкімет туризмге тәуелділікті азайту мақсатында ауыл шаруашылығын, балық аулауды, шағын өндірісті және соңғы кезде офшорлық секторды дамытуға қолдау көрсетуде. Туристік сектордың осалдығы 1991-1992 жылдары, негізінен Перс шығанағындағы соғыс салдарынан күрт төмендеуімен көрінді. Индустрия қалпына келгенімен, үкімет қатаң халықаралық бәсекелестікке қарсы тұру үшін секторды жаңарту қажеттігін мойындайды. Үкімет алдында тұрған басқа да мәселелер – бюджет тапшылығын шектеу және мемлекеттік кәсіпорындарды одан әрі жекешелендіру. Сейшель аралдары өзінің ауыл шаруашылығы базасын жақсартуға және жергілікті өндіріс пен өнімдерге басымдық беруге тырысқанына қарамастан, тұтынылатын тамақтың 90% импортқа шартты. Бұған кейбір жемістер мен көкөністер, балық, құс еті, шошқа еті, сыра, темекі, бояу және жергілікті өндірісте жасалған бірнеше пластик бұйымдар кіреді. Импорттың барлық түрлерін Сейшель сауда кеңесі (SMB) бақылайды, ол барлық ірі супермаркеттерді басқаратын және көптеген импортты таратушы және лицензиялаушы болып табылатын мемлекеттік компания. Ауыл шаруашылығының өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттыру үшін Сейшель аралдары сектордың өнімділігін арттыру және фермерлерге ынталандыру шараларын қабылдады. Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік активтердің көп бөлігі жекешелендірілді, ал үкіметтің рөлі зерттеулер жүргізумен және инфрақұрылыммен қамтамасыз етумен шектелді. 2020 жылы Transparency International ұйымының Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі Сейшель аралдарын Африкадағы ең сыбайлас жемқорлықсыз ел деп бағалады.

Өңдеу

Басқа көптеген өнеркәсіптік салалар көбінесе шағын масштабты өндіріспен, әсіресе агроөңдеу және импортты алмастырумен шектеледі. Енді бір кезде экономиканың тірегі болған ауыл шаруашылығы (шеберлік және орман шаруашылығын қоса алғанда), қазір ЖІӨ-нің шамамен 3% құрайды.

Мемлекеттік сектор

Мемлекеттік сектор, үкімет пен мемлекеттік кәсіпорындарды қамтиды, жұмыспен қамту және жалпы кіріс тұрғысынан экономикаға басымдық етеді, еңбек күшінің үштен екі бөлігі осы секторда жұмыс істейді. Мемлекеттік тұтыну Жалдық Ішкі Өнімнің (ЖІӨ) үштен бір бөлігінен асады.

Сыртқы шоктарға бейімділік

Сейшел аралдарының экономикасы сыртқы соққыларға өте сезімтал. Ол туризмге ғана емес, сонымен қатар өзіне қажетті барлық бастапқы және қосымша өндіріс материалдарының 90 пайыздан астамын сырттан импорттайды. Туризмнің кендеуі дереу Жалдық Ішкі Өнімнің (ЖІӨ) төмендеуіне, валюта түсімдерінің азаюына және бюджеттік қиындықтарға ұшыратады.

Экономикалық өсу

1998–2001 жылдары туризм және туннель балықтарының өсуінің баяулауына байланысты өсім қарқыны төмендеді. Сонымен қатар, валюта бағамын қатаң бақылауда ұстау және шетел валютасының жетіспеушілігі қысқа мерзімді экономикалық перспективаларға кері әсер етті. Сейшел рупиясының қара нарықтағы құны ресми бағамның үштен екісінен жартысына дейін құлдырады. Келесі бірнеше жыл да әлемдік экономиканың төмендеуі және 2001 жылғы 11 қыркүйектегі терроризм салдарынан туындаған ұшуға деген қорқынышқа байланысты баяу өтті. Алайда, соңғы кезде туризм рекордтық деңгейге жетіп, 2006 және 2007 жылдары келушілер саны бойынша жаңа рекордтар тіркелді. Emirates және Qatar Airlines сияқты жаңа авиакомпаниялардың енуі нәтижесінде аралдарға және олардан рейстердің көбеюі де байқалады. Жаңа бес жұлдызды қонақүйлер мен Сейшель үкіметінің валютаны шамамен 33%-ға құнсыздауы туризм саласына оң ықпал етіп жатыр. Ресми валюта бағамы және сатып алу қабілеті паритеті (ССП) бойынша Сейшель аралдары Африкадағы жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші бойынша ең бай аумақ болып қала береді (нақты валюта бағамы бойынша 9 440,095 АҚШ доллары және 2008 жылғы ССП бойынша 17 560,062 АҚШ доллары). Экономикалық тартылу (2004 және 2005 жылдары экономика шамамен 2%-ға төмендеді және Халықаралық валюта қорының мәліметінше, 2006 жылы тағы 1,4%-ды жоғалтты) елдің жан басына шаққандағы табысын азайтуға әкеп соқты. Дегенмен, 2007 жылы экономика 5,3%-ға өсті, бұл туризмнің рекордтық көрсеткіштері мен құрылыс және оффшор индустриясының дамуына байланысты болды. ХВҚ-ның болжамы бойынша, 2008 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің өсуі жалғасады деп күтілді. 2008 жылдың қазан айында туризмнен және балық аулаудан түскен кірістер төмендегендіктен, Сейшель аралдары 230 миллион долларлық қарызын төлей алмады. Халықаралық валюта қоры екі жылдық 26 миллион долларлық құтқару пакеті ұсынды. Құтқару пакеті бірнеше талаптармен бірге келді: ел 1800 мемлекеттік қызметкерді жұмыстан босатты, валютасын еркін айналымға шығарды, валюталық бақылауды жойды және мемлекеттік активтерді сатты. Сол кезде елдің сыртқы қарызы 800 миллион долларды құрады, бұл оның ішкі жалпы өнімінің 175 пайызына тең еді. ХВҚ құтқару пакетінің шарты ретінде валютаны еркін саудаға жіберу туралы шешім Сейшель аралдарының әлемдегі мүлдем тәуелсіз валютаға ие болған ең кішкентай ел екенін білдіреді – бұл валюта байланған емес, қабылданған шетел валютасы емес, және ірі валюталық одақта қолданылатын ортақ валюта да емес. Сейшел рупиясы 2008 жылғы 3 қарашада еркін айналымға енгеннен кейін құны күрт төмендеді, АҚШ долларына шаққандағы бағамы 8-ден 16-ға дейін өсті, бұл импорт бағасын екі есеге арттырды. Әлемдік экономиканың төмендеуі және Үнді мұхитындағы қарақшылық 2009 жылы Сейшель аралдарына ауыр соққы берді, ЖІӨ 7,5 пайызға төмендеді деп болжанып отыр. Алайда, үкімет бюджеттік мақсаттарын орындап, 2009 жылдың алғашқы тоғыз айында ІЖӨ-нің 13,4 пайызын құрады. Шығындар қатаң бақылауда ұсталып, кірістер қиын экономикалық жағдайға қарамастан сақталды. 2010 жылдың мамыр айында Халықаралық валюта қорының миссиясы Сейшель аралдарына сапар жасап, елде прогресс байқалып отыр деген қорытындыға келді. Миссия жетекшісі Жан Ле Дем сапар соңында былай деді: «Экономика 2009 жылы нақты ішкі жалпы өнімді (ЖІӨ) тоқтап қалдырған рецессиядан қалпына келуде. 2010 жылы нақты ЖІӨ 4 пайызға өседі деп күтілуде, бұл негізінен туризмнен түсетін табыстың артуын көрсетеді. Соңғы айларда теріс болған 12 айлық инфляция жыл соңына қарай шамамен 1 пайызға жетеді деп күтілуде». 2017 жылы Сейшель аралдары Оман экономисі Хилда әл-Хинаи төрағалық еткен жұмыс тобының көмегімен Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылды.

Қаржылық қызметтер

Қазіргі кезде қарқынды дамып келе жатқан туризм және құрылыс/көтерме мүлік нарықтарымен қатар, Сейшель аралдары қаржылық қызметтер секторын дамытуға деген ұмтылысын жаңартты. Үкімет шенеуніктері мен сала өкілдері бұл 2017 жылға қарай туризм саласын экономиканың негізгі тірегі ретінде озуы мүмкін деп санайды. Жақында қабылданған 2007 жылғы Өзара қорлар туралы заң, 2007 жылғы Бағалы қағаздар туралы заң және 2007 жылғы Сақтандыру туралы заң Сейшель аралдарын қарапайым оффшорлық юрисдикциядан толыққанды Оффшорлық қаржы орталығына (OFC) айналдыруға ықпал етуі тиіс. Қаржы министрлігі экономикалық шешімдерді қабылдау және бюджеттік саясат жүргізуге жауапты. Жеке Монетарлық орган банк жүйесіне бақылау жасап, ақша айналымын реттейді. Шет елдік банктер Сейшель аралдарында филиалдар ашса да, үкіметке екі жергілікті банк – Сейшель даму банкі, ол даму бағдарламаларын қаржыландыру үшін қаражаттарды жинақтайды, және Сейшель үнем банкі, жинақ және ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банк тиесілі. Қаржылық қызметтерді қадағалау органы (бұрынғы Сейшель халықаралық бизнес органы – SIBA) жылдам өсіп келе жатқан банк емес қаржылық қызметтер саласын бақылаумен айналысады.