Астрономиялық интеллект: ғарышта басқа өмір бар ма? Күн жүйесінде адамнан басқа тірі құлық табылмаған. Ғалымдар басқа планеталардағы мүмкіндіктерді зерттейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерден тыс ақылды тіршілік
Intelligent extraterrestrial life
Жерден тыс интеллект (көбінесе ETI деп қысқартылады) немесе адам емес интеллект (NHI) – гипотетикалық жерден тыс ақылды тіршілік. Жердегі адамдардан басқа, Күн жүйесінде мұндай тіршілік бар екені дәлелденбеді, ал оның басқа жұлдыз жүйелерінде болуы әлі де болжам ретінде қарастырылады. Басқа да мекенделген әлемдердің болу мүмкіндігі туралы мәселе көне заманнан бері талқыланып келеді. Бұл тұжырымның қазіргі түрі Коперник революциясы кезінде қалыптасты, ол Жердің Күнді айналатын планета екенін, ал басқа планеталардың керісінше, басқа әлемдер екенін көрсетті. Басқа мекенделген планеталар немесе серіктердің болуы осы жаңа түсініктің логикалық салдары болды. Қазір бұл ғылымдағы ең күрделі және болжамды мәселелердің біріне айналды және ғылыми фантастика мен халық мәдениетінің орталық тақырыбы болып табылады.
Extraterrestrial intelligence (often abbreviated ETI), or non human intelligence (NHI), refers to hypothetical intelligent extraterrestrial life. No such life has ever been proven to exist in the Solar System except for humans on Earth, and its existence in other star systems is still speculative. The question of whether other inhabited worlds might exist has been debated since ancient times. The modern form of the concept emerged when the Copernican Revolution demonstrated that the Earth was a planet revolving around the Sun, and other planets were, conversely, other worlds. The question of whether other inhabited planets or moons exist was a natural consequence of this new understanding. It has become one of the most speculative questions in science and is a central theme of science fiction and popular culture.
Ақпараттық қызмет
Зиялылық, сапиенс сияқты нақты түсінікпен қатар, адамдармен салыстырылатын танымдық қабілеттері бар ғарыштық өмірді сипаттау үшін қолданылады. Софонция терминін алғаш рет Карен Андерсон енгізген, ал ол 1966 жылы оның күйеуі Пол Андерсонның еңбектерінде жарияланды. Сезімталдық, сана сияқты, кейде жаңылысқан түрде ғарыштық сапиенс пен зиялылыққа сілтеме жасап қолданылады, себебі ол сапиенстік қабілеті жоқ тіршілік формаларын да қамтиды. «Ғарыштық өркениет» термині ғарыштық зиялылықтың нақтырақ жағдайын білдіреді. Бұл – зиялы және әсіресе сапиенс ғарыштық өмірдің ұзақ мерзімді болу мүмкіндігінің нәтижесі.
Intelligence is, along with the more precise concept of sapience, used to describe extraterrestrial life with similar cognitive abilities as humans. Another interchangeable term is sophoncy, first coined by Karen Anderson and published in the 1966 works by her husband Poul Anderson. Sentience, like consciousness, is a concept sometimes mistakenly used to refer to the concept of extraterrestrial sapience and intelligence, since it does not exclude forms of life that are non sapient. The term extraterrestrial civilization frames a more particular case of extraterrestrial intelligence. It is the possible long term result of intelligent and specifically sapient extraterrestrial life.
Ықтималдық
Коперник принципі ғаламда адамзаттың ерекше бақылаушы емес екенін көрсететін релятивистік тұжырымға жалпыландырылған. Стивен Хокинг сияқты көптеген белгілі ғалымдар ғаламның өлшемі басқа жерде де интеллектілі өмірдің пайда болуын ықтимал деп санайды. Дегенмен, Ферми парадоксы ғарыштық өркениеттердің болу ықтималдығының жоғары бағалары мен адамзаттың олармен байланыс немесе олардың болуына дәлелдердің жоқтығы арасындағы көрінетін қайшылықты көрсетеді. Қазірге дейін, интеллектуалды өмірге дейін ғарыштық өмірдің болуын растайтын ешқандай дәлел жоқ. Кардашев шкаласы – өркениеттің технологиялық даму деңгейін, олар қолдана алатын энергия мөлшеріне сүйене отырып бағалауға арналған болжамды әдіс. Дрейк теңдеуі – Сары Жол галактикасындағы белсенді, байланыс жасайтын ғарыштық өркениеттердің санын бағалау үшін қолданылатын ықтималдық аясы.
The Copernican principle is generalized to the relativistic concept that humans are not privileged observers of the universe. Many prominent scientists, including Stephen Hawking have proposed that the sheer scale of the universe makes it improbable for intelligent life not to have emerged elsewhere. However, Fermi's Paradox highlights the apparent contradiction between high estimates of the probability of the existence of extraterrestrial civilization and humanity's lack of contact with, or evidence for, such civilizations. So far, there is no proof of extraterrestrial life, including intelligent extraterrestrial life. The Kardashev scale is a speculative method of measuring a civilization's level of technological advancement, based on the amount of energy a civilization is able to utilize. The Drake equation is a probabilistic framework used to estimate the number of active, communicative extraterrestrial civilizations in the Milky Way galaxy.
Жерден тыс ақыл-ойды іздеу
Жерден тыс ақыл-ойдың сигналдарын іздеу бірнеше онжылдықтар бойы жүргізіліп келеді, бірақ маңызды нәтижелер жоқ. Белсенді SETI (Жерден тыс ақыл-ойды іздеудің белсенді әдісі) – бұл дамыған өркениеттерге хабар жіберу әрекеті. Белсенді SETI хабарлары көбінесе радиосигналдар түрінде жіберіледі. Пионер тақтасы сияқты физикалық хабарлар да белсенді SETI хабары деп саналуы мүмкін. Жерден тыс ақыл-оймен байланыс (CETI) – бұл басқа технологиялық өркениеттің теориялық тұрғыдан түсінуі мүмкін хабарларды құрастыруға және түсіндіруге бағытталған, жерден тыс ақыл-ойды іздестірудің бір саласы. Ең танымал CETI эксперименті – 1974 жылы Фрэнк Дрейк пен Карл Саган құрастырған Аресибо хабары. CETI зерттеулерімен көптеген тәуелсіз ұйымдар мен жеке тұлғалар айналысады. АҚШ үкіметінің пікірінше, "қашықтықтарды ескере отырып, жерден тыс ақыл-оймен байланыс орнату мүмкіндігі өте төмен". Осы ой-пікір кейбіреулерді алғашқы байланыстың биологиялық емес, жасанды интеллектпен жасалуы мүмкін деген қорытымға жеткізді. "Уау!" сигналы – қазіге дейін анықталған жерден тыс радиосигналдың ең ықтимал үміткері. 2022 жылдың 14 маусымында Қытайдың FAST телескобымен жұмыс істейтін астрономдар жасанды (көптеген жағдайда шетелдік) сигналдарды анықтау мүмкіндігі туралы хабарлады, бірақ олардың табиғи радиокедергілерден туындағанын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет екенін ескертті. Соңғы кезде, 2022 жылдың 18 маусымында SETI-ге қатысты бірнеше жобаның бас ғалымы Дэн Вертимер: "Бұл сигналдар радиокедергілерден туындады; олар Е.Т.-ден емес, жер тұрғындарының радио ластануынан пайда болды" деді. 2023 жылдың 26 шілдесінде Палата депутаттары атқарушы биліктің белгісіз аномальды құбылыстар туралы, сондай-ақ UAP немесе НЛО деп аталатын хабарларды қалай өңдейтінін тексеру үшін тыңдау өткізді. Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі комитет үш куәгерден, оның ішінде бұрынғы Әскери-теңіз күштерінің командирінен, үкіметтің НЛО туралы хабарларды қалай өңдегені туралы бірінші қолынан алынған ақпаратты тыңдады.
There has been a search for signals from extraterrestrial intelligence for several decades, with no significant results. Active SETI (Active Search for Extra Terrestrial Intelligence) is the attempt to send messages to intelligent extraterrestrial life. Active SETI messages are usually sent in the form of radio signals. Physical messages like that of the Pioneer plaque may also be considered an active SETI message. Communication with extraterrestrial intelligence (CETI) is a branch of the search for extraterrestrial intelligence that focuses on composing and deciphering messages that could theoretically be understood by another technological civilization. The best known CETI experiment was the 1974 Arecibo message composed by Frank Drake and Carl Sagan. There are multiple independent organizations and individuals engaged in CETI research. The U. S. government's position is that "chances of contact with an extraterrestrial intelligence are extremely small, given the distances involved." This line of thinking has led some to conclude that first contact will most likely be made with extraterrestrial artificial intelligence, rather than with biological beings. The Wow! signal remains the best candidate for an extraterrestrial radio signal ever detected. On 14 June 2022, astronomers, working with China's FAST telescope, reported the possibility of having detected artificial (presumably alien) signals, but cautions that further studies are required to determine if some kind of natural radio interference may be the source. More recently, on 18 June 2022, Dan Werthimer, chief scientist for several SETI related projects, reportedly noted, “These signals are from radio interference; they are due to radio pollution from earthlings, not from E. T.”. On 26 Jul 2023, House lawmakers held a hearing Wednesday to examine how the executive branch handles reports of unidentified anomalous phenomena, also known as UAPs or UFOs. The House Oversight's national security subcommittee heard from three witnesses, including a former Navy commanding officer, with firsthand knowledge of how the government has handled reports of UFO sightings.
Жерден тыс байланыстың әлеуетті мәдени әсері
Жерден тыс байланыстан туындауы мүмкін ықтимал өзгерістердің шамасы мен сипаты, осы ғарыш цивилизациясының технологиялық даму деңгейіне, мейірімділік немесе қастық дәрежесіне, сондай-ақ олар мен адамзат арасындағы өзара түсіністік деңгейіне қарай үлкен айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Кейбір теориялар бойынша, ғарыш цивилизациясы биологиядан толығымен бас тартуға жеткілікті деңгейде дамыған болуы мүмкін, оның орнына жоғары технологиялық компьютерлердің ішінде өмір сүруі мүмкін. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін мұндай байланыс тіркелмегендіктен, мұндай пікірлер көбінесе болжамдар болып табылады.
The potential changes from extraterrestrial contact could vary greatly in magnitude and type, based on the extraterrestrial civilization's level of technological advancement, degree of benevolence or malevolence, and level of mutual comprehension between itself and humanity. Some theories suggest that an extraterrestrial civilization could be advanced enough to dispense with biology, living instead inside of advanced computers. However, the absence of any such contact to date means such conjecture is largely speculative.
НЛО-ның тарихы
Жерден тыс гипотеза – кейбір НЛО-лардың басқа планеталардан келген жаратылыстармен (көбінесе осы контексте "шетелдіктер" деп аталады) байланысты немесе олар тарапынан жіберілген құралдар деген идея.
The extraterrestrial hypothesis is the idea that some UFOs are vehicles containing or sent by extraterrestrial beings (usually called aliens in this context).