Кіріспе
Стендал қаласы – Германияның Саксония-Анхальт жеріндегі қала. Ол Стендал ауданының орталығы және Альтмарк аймағының ресми емес астанасы болып табылады.
The Hanseatic City of Stendal is a town in Saxony Anhalt, Germany. It is the capital of the Stendal District and the unofficial capital of the Altmark region.
География
Эльба аңғарының батысында орналасқан Стендал қаласының орталығы Берлиннен батысқа қарай, Ганноверден шығысқа қарай және Магдебург облыстық астанасынан солтүстікке қарай орналасқан. Стендалда қолданбалы ғылымдар университеті (Fachhochschule) орналасқан және тарихи базар мен бірнеше шіркеулерді қоса алғанда, көркем ескі қала сақталған. Жақын маңдағы Ухтспринге ауылында психиатриялық реабилитациялық клиника бар.
Тарих
Саксонияның Истфалиядағы Балсамгаудағы Штайнедаль деп аталатын елді мекен, содан кейін Хилдесхаймдегі Сент-Михаель аббаттығының иелігінде, 1022 жылы император Генрих II шығарған деген болжаммен айтылған құжатта еске алынған. Алайда, бұл жазба 12 ғасырда жасалған жалғандық екені дәлелденді, себебі түпнұсқа құжатта мұндай жазба болған жоқ. Таңгермюндедегі Эльба арқылы өтетін жолға жақын орналасқан бекінілген қала, іс жүзінде 1160 жылы алғашқы Бранденбург маркграфы Альберт Аюдың Магдебург құқығын алған. Әйгілі Мария шіркеуі алғаш рет 1283 жылы тіркелген. Стендал сауда және коммерция орталығы ретінде жылдам дамыды; шамамен 1300 жылы қала қабырғаларымен қоршалды, азаматтар 1358 жылы Ганза одағына қосылды және 1369 жылы Бранденбург маркграфтарынан монета соғу құқығын сатып алды. Латын мектебі 1338 жылдан бері құжаттамаланған. 1456 жылы Гогенцоллерн сайлаушысы Фредерик II Теміртеміс августиндер әйелдер монастырына негіз салды, бүгінде ол мұражай болып табылады. 1502 жылы оның ұрпағы, сайлаушы Иоахим I Нестор, Данияның Элизабет ханшайымына Стендалда үйленді. Бірнеше шіркеу, қалалық әкімшілік және сақталған екі қала қақпасы Стендалдың сол кездегі байлығын көрсетеді. Стендал тұрғындары 1539 жылы протестант дініне көшті, реформатор Конрад Кордатус олардың басшысы болды. Ғасырлар бойы Бранденбург маркграфтығының бір бөлігі болған Стендал, Альтмарк аймағымен бірге Наполеон соғыстарынан кейін Пруссияның Саксония провинциясына қарады. 17 ғасырдан бері пруссиялық гарнизондық қала болып табылатын ол 1884 жылдан бастап 10-шы (Магдебург) гусар полкіне үй иесі болды. Стендал Екінші дүниежүзілік соғыста Люфтваффе әуежайының орны болды, ол 1936 жылдан бастап алғашқы неміс парашютшілер мектебінің орналасқан жері болды; боксшы Макс Шмелинг 1940/41 жылдары мұнда парашютші ретінде дайындалды. Қала стратегиялық бомбалаудан зардап шекті. Стендал 10 әуе шабуылына ұшырады, ал қаланың оңтүстік бөлігіндегі Рексе тұрғын ауданы бомбалардан қираған кезде 300-ден астам бейбіт тұрғын қаза тапты. Кафедральдық собор және әртүрлі тарихи ғимараттар бомбалардан ауыр зақымдар алды. 1945 жылдың сәуірінде әуежай Sonderkommando Elbe бөлімшесінің бастапқы орны болды, жергілікті билік АҚШ армиясына бас иеді. 4 мамырда Вермахттың 12-ші армиясының қолбасшысы генерал Максимилиан фон Эдельсхайм Стендал қалалық ратушасында капитуляция құжатына қол қойды. 1945 жылдың шілдесінде Стендал кеңестік оккупацияға берілді. 1949 жылдан 1990 жылы Германияның қайта бірігуіне дейін қала Шығыс Германияға қарасты, 1952 жылдан бастап Магдебург округінің құрамында болды. 1994 жылға дейін Стендал казармасы кеңестік 2-ші гвардиялық танк армиясының мотоатқыштар дивизиясының базасы болды. 1974 жылы қаланың солтүстігінде Стендал атом электр станциясының құрылысы басталды, бірақ қайта бірігуден кейін тоқтатылды. 2009 жылы Стендал тұрғындары «Ганзалық қала» префиксін қолдау үшін дауыс берді. 2010 жылдың 1 қаңтарында Стендал қаласы бұрынғы Бухольц, Грос Швехтен, Херен, Мёринген, Нахрштедт, Штаатс, Ухтспринг, Уенглинген, Волгфельде және Виттенмур муниципалитеттерін қосты. 2010 жылдың 29 сәуірінде ол Винцельбергті, ал 2010 жылдың 1 қыркүйегінде Дален мен Инсельді қосты.
Білім
Магдебург-Стендаль қолданбалы ғылымдар университеті 1991 жылы құрылған. Магдебургтегі үш факультетте және Стендальдегі екі факультетте шамамен 50 оқу бағдарламасы оқытылады. Магдебургте 130-ға жуық профессормен 3700 студент, ал Стендальде 1800 студент оқиды.
Негізгі көрікті жерлер
Стендальда жақсы сақталған түрлі тарихи ғимараттар бар, мысалы, 1220 жылдан бері сақталған ортағасырлық қала қақпасы – Тангемунде қақпасы және 15 ғасырда салынған Уенглингер қақпасы. 1450 жыл шамасында салынған Powder Tower (Pulverturm) – ортағасырлық қала қабырғасының бұрынғы қорғаныс мұнарасы. Әулие Николай шіркеуі 1423-1467 жылдары салынған, ал 1945 жылы бомбалаудан ауыр зақымдар алған. Жаңарту жұмыстары 1946 жылы басталды, бірнеше рет тоқтатылып, 2013 жылы аяқталды. Роландтың мүсіні орналасқан Рынок алаңындағы қала әкімдігі 14 ғасырда салынған. 84 метрлік екі мұнарасы бар Әулие Мария шіркеуі 1447 жылы ашылды, ал оның алтарі 1471 жылға дейін жасалған. Тарихи орталықтың солтүстік бөлігіндегі Әулие Якоби шіркеуі 1311-1477 жылдары салынған. 13 ғасырдың соңында салынған Санкт-Петри шіркеуі Стендальдағы ең көне шіркеу болып табылады. Көптеген жақсы сақталған ортағасырлық үйлермен толы Breite Straße – ескі қаланың басты көшесі.
Альтмарк театры
Бұл аймақта "Театр дер Альтмарк" деп аталатын театр бар. Ол 1946 жылы негізі қаланды және әрқашан жастар мен балалар театрына ерекше назар беріп келген. Театрлық қойылымдар мен би кештері, сондай-ақ концерттер, конференциялар және кездесулер өткізіледі.
Винкельман мұражайы
Винкельманн мұражайы классикалық археологияның негізін қалаушы Иоганн Йоахим Винкельманнның есімімен аталады. Оның қорында өмірбаяндық құжаттар, еңбектер, жобалар мен сызбалар, сондай-ақ грек мүсіндері немесе қалыптары, әрі антик дәуірден жеткен басқа да шағын өнер туындылары бар. 2003 жылдың жазынан бері мұражай әлемдегі ең ірі Троялық жылқыға ие. Биіктігі 15,60 м, ұзындығы 13 м, ені 9,50 м және салмағы 45 тонна болатын ол Стендал қаласына көркейген көрініс сыйлайды. Мұражайда археология және 18-19 ғасырлардағы өнер тарихына қатысты көрмелер ұйымдастырылады, сонымен қатар заманауи өнер мұражайы да бар. Мұражай Винкельманн қоғамының (Winckelmann Gesellschaft) кеңсесі болып табылады. Бұдан өзге, мұражайда Стендал қаласының және Альтмарк аймағының тарихы мен мәдени тарихына арналған экспонаттар бар, олар тарихқа дейінгі заманнан бастап, аймақтың ерте тарихы мен қазіргі уақытқа дейінгі кезеңдерді қамтиды. Ханза одағы, роман стиліндегі өнер және жергілікті археологиялық материалдарға қатысты экспонаттар да ұсынылған.
Өрт сөндірушілердің мұражайы
Қалада сондай-ақ Landesfeuerwehrmuseum (Өрт сөндіру мұражайы) бар, ол өртке қарсы күрес пен қорғаныстың қалай дамығанын – былғары шелектен бастап қазіргі заманғы өрт машиналарына дейін көрсетеді.
Басқа
Штендаль сонымен қатар Altmark велосипед жолының бір бөлігі. Осы велосипед жолы туралы ақпаратты және карталарды туристік ақпарат орталығынан тегін алуға болады.
Көлік
Стендал станциясы Саксония-Анхальт аймағының солтүстігіндегі ең маңызды түйін және теміржол орталығы болып табылады. Берлин–Лерте темір жолы және параллель Ганновер–Берлин жоғары жылдамдықты темір жолы бағытында орналасқан, оған Intercity және Intercity Express (ICE) пойыздары үнемі келіп-кетеді. Көптеген ICE пойыздары Стендалда тоқтайды. Берлинге 40 минутта, ал Ганноверге 50 минутта жетуге болады. Магдебургтен Шверинге дейін BAB 14 магистралін салу жоспарлануда, бұл Германияның автожол желісіне тікелей қосылуды қамтамасыз етеді. Ең жақын ішкі порт (Ельба өзені) Стендалдан шамамен 15 км қашықтықтағы Тангермюндеде орналасқан.
Қаламен байланысты
Стендал (1783–1842), француз жазушысы; 1807–08 жылдары Батыс Вестфалия Наполеон патшалығының шенеунігі ретінде Стендал қаласының жанында тұрды. Көпшіліктің пікірінше, ол 1817 жылдан бастап Иоганн Йоахим Винкельманға құрмет көрсету үшін Стендал деген атпен жазды.