Кіріспе

Қытайдың Цзилинь провинциясындағы Лонгтоу тауындағы ежелгі қабірлер – Бальхае (Бохай) мемлекетінен он екі патшалық тұлғаның жерленген орны. Ол Қытайдың Цзилинь провинциясындағы Хеллонг қаласының Тоудао қаласынан (头道镇) оңтүстік-шығысқа қарай, Лонгтоу тауында орналасқан. Бұл аймақты Бальхае халқы "Ран аңғарының батыс жазығы" (染谷之西原) деп атаған деседі. Дәл осы жерде Чонхё ханшайымның кесенесі орналасқан.

Тарих

Лонгтоу тауындағы алғашқы қабірлердің құрылысы 745 жылдан кейін, Мун патша Балхэ астанасын Жунггёнгке көшіргеннен бастау алды. Зират Балхэ мемлекетінің соңына дейін қолданыста болды. Принцесса Чонхёның қабір тасын табу, ғалымдар арасындағы бұл аймақтың Балхэ мемлекетінің Хёндок провинциясының (顯德府) бұрынғы орны болған деген пікірлерді растады.

Қазба жұмыстары

Лонгтоу тауындағы алғашқы қазба жұмыстары 1980 жылы Жилин провинциясы Янбьян Корея автономиялық облысы мұражайымен жүргізілді. Олар Аждаһа теңізі аймағында Принцесса Чонхё мавзолеін қазып шығарды. Сонымен қатар, мұражай қызметкерлері басқа ұйымдармен бірлесіп 7,5 км² аумақты зерттеді. Жергілікті археологтар да басқа қабірлердің бірнешеуін сынақ қазбаларына шақырылды, нәтижесінде түрлі құнды заттар табылды. Мавзолей Балхая суретшілерінің жасаған алғашқы толыққанды және егжей-тегжейлі қабырға суреттерін қамтиды, бұл тарихшылар үшін құнды мәліметтер береді. Мавзолей бастапқыда кірпіш пен тас плиталардан тұрғызылған жерлеу пагодасымен және үстіне үйілген топырақтан тұратын күмбезбен жабдылған. Жерлеу пагодасы мен күмбездің астында ханшайымның жерленген жері кіреберіс жолы, қабірдің кіреберісі, ішкі дәліз және жерлеу камерасынан тұрды. Жерлеу камерасы жер астында орналасқан және 1980 жылдың қазан айында қазылған. Камераның өлшемдері 2,10x3,10 метр, кірпіштен салынған, ал төбесі тас плиталардан жасалған. Таспен қапталған топырақ үйінділері Гогурё стиліндегі қабірлердің жалғасуын көрсетеді. Ішкі дәліздің артқы қабырғаларында, сондай-ақ жерлеу камерасының солтүстік, шығыс және батыс қабырғаларында 12 қабырға суреті бейнеленген. Әр қабырғада төрттен сурет бар, олар қызыл, көк, сары, күлгін және қоңыр киім киген 13 адамды бейнелейді: әскерлер (3), қызметшілер, музыканттар және қыздар. Бұл суреттер Балхая халқының бейнесін толыққанды көрсеткен алғашқы жұмыс болды. Жерлеу камерасында 1,05 метр биіктігінде, 0,58 метр енінде және 0,26 метр тереңдігіндегі мугуи пішіндес (土圭) толық және зақымдалмаған гранит эпитафия орналасқан, оның үстінде 18 қатарға 728 қытай иероглифі, ресми шрифтпен жазылған. Эпитафия ханшайымның өміріне және оны еске алуға арналған хронологиялық жазбаларды қамтитын, дәстүрлі біріктірілген стильде жасалған. Бұл эпитафияның авторы, Балхая ғалымы, дәстүрлі қытай әдебиетін жақсы білген, бұл ертедегі Тан әулетінің ақындарының үлгісімен жазылған поэзиялық жолдарды қолдануында көрінеді.

Жерлеу

Эпитафийде көрсетілгендей, ханшайым Чжонхё (貞孝公主) – Балхаяның үшінші билеушісі Мунның төртінші қызы және ханшайым Чжонхёның (貞惠公主) кіші қарындасы. Эпитафия Балхаяның өзінің билеушісін Тан әулетінің императорымен теңестіргенін көрсетеді. Эпитафияда ханшайымның 792 жылдың 6 шілдесінде, Дахенг дәуірінің елу алтыншы жылында қайтыс болғаны жазылған. Ол 809 жылдың қысында (已卯) (батыс Григориан күнтізбесі бойынша, 11 қаңтар 810 ж., дүйсенбі, қытай ай күнтізбесі бойынша 11-ші айдың 28-ші күні) Ши Юань (西原 немесе Батыс жазықтары) аймағындағы Ран аңғарында (染谷) жерленген. Оған өлгеннен кейін «Чжонхё» есімі берілді, бұл оның ізгілік пен құрметтілікке лайық екенін көрсетеді. Камерада аттың қалдықтары табылғандықтан, ол ат темір болған болуы мүмкін. Эпитафияда қайтыс болған жылы 792 деп жазылған. Бұл Цзинь Юфудың (金毓黻) «Балхая патшалығының тарихы» (渤海國志長編) сияқты бұрынғы еңбектердегі 793 деген қате деректі түзетті. Археологтар қазба жұмыстары кезінде қаңқа қалдықтарының бұрынғы тонаулардың салдарынан камераның ішінде шашылып жатқанын анықтады. Бірақ тонаушылар бірнеше алтын және мыс заттарды, әшекейлерді, қыш ыдыстарды және мүсіндерді ұрламай кеткен. Үш қанатты құстың бейнесі салынған алтын әшекей Балхаяның Когурё патшалығының тәждерінен мұрагерлікпен келгенін көрсететін дәлел. Зерттеулер нәтижесінде сүйектердің ханшайым болған әйелге тиесілі екені анықталды, бірақ бір ер адамның да қалдықтары табылды, ол қызметші немесе бала болуы мүмкін.