Кіріспе

Британдық сахналық актриса Беатрис Роуз Стелла Таннер (9 ақпан 1865 – 9 сәуір 1940), сахналық аты миссис Патрик Кэмпбелл немесе миссис Пэт деген атпен әйгілі, ағылшын сахналық актрисасы. Ол Шекспир, Шоу және Барридің пьесаларында ойнағанымен танымал. Ол Америка Құрама Штаттарында гастрольдік сапарлар жасап, сондай-ақ қысқа ғана уақытқа фильмдерде де түскен. Оның әкесі консул және саудагер болған, ол "екі үлкен қалтаға ие болды", оның бір бөлігі Үндістан көтерілісіндегі шығындарға кетті. Оның анасы Луиза Жоанна Романини, Брешиялық Анджело Романини мен Миландық Роза Полинеллидің сегіз қызының бірі болды. Анджело Карбонари ұйымына қосылғандықтан, Италияны тастап кетуге мәжбүр болды. Ол отбасымен бірге Түркия сұлтанының фирманымен Шығыс Еуропа арқылы саяхаттады. Оның сегіз қызының алтауы, барлығы он сегіз жасқа дейін, ағылшынмен үйленді. Ол қысқа мерзімге Гильдхолл музыка мектебінде оқыды.

Сахналық мансабы

Кэмпбелл 1888 жылы Ливерпульдегі Александра театрында Патрик Кэмпбеллге үйленгеннен кейін төрт жыл өткен соң кәсіби сахнадағы алғашқы рөлін ойнады. 1890 жылғы наурыз айында ол Лондондағы Адельфи театрында өнер көрсетті, кейін 1891-93 жылдары қайтадан сол сахнада ойнады. 1893 жылы Сэр Артур Уинг Пинероның «Екінші миссис Танкерей» пьесасындағы басты рөлді сомдағаннан кейін ол Сент-Джеймс театрында танымал болды, сондай-ақ 1894 жылы «Маскарадер» пьесасында да ойнады. 1894 жылы Хеймаркетте Beerbohm Tree қойған «Джонның армандары» спектаклінде Кейт Клауд рөлінде тағы бір сәттілікке қол жеткізді, ал Гаррик театрындағы әйгілі «Миссис Эббсмит» (1895) рөлінде Агнес болды. Оның басқа да рөлдерінің ішінде «Федора» (1895), «Кішкентай Эйолф» (1896) және Форбс Робертсонмен Лондонның Вест-Эндтегі Лицей театрындағы «Ромео мен Джульетта» спектакліндегі Джульетта, «Гамлет» спектакліндегі Офелия және «Макбет» спектакліндегі леди Макбет (1895–98) рөлдері бар. Белгілі бір деңгейде танымал болғаннан кейін, Кэмпбелл Джеральд Дю Мориер және Джордж Арлис сияқты жас актерлердің мансабының бастауына көмектесті. 1900 жылы, өзінің менеджері/режиссері болған «Мисс Пэт» Нью-Йорктегі Бродвейде Херманн Судерманның «Хаймат» пьесасында дебют жасады, бұл үлкен жетістікке айналды. Нью-Йорктегі және АҚШ-тағы келесі гастрольдер оны сол жердегі маңызды театр өкілі ретінде бекітті. Кэмпбелл 1933 жылға дейін Нью-Йорк сахнасында тұрақты түрде өнер көрсетті. Басқа рөлдерінің ішінде «Тұрмыс қуанышы» (1902), «Пеллеас пен Мелисанда» (1904; досы Сара Бернхардпен бірге, ол Мелисанда рөлін ойнады, ал Бернхард Пеллеас рөлінде болды), «Хедда Габлер» (1907), «Электра», «Күннің күркірі» (екеуі де 1908) және «Белла Донна» (1911) рөлдері бар. 1914 жылы ол Джордж Бернард Шоудың осы рөлге арнайы жазған «Пигмалион» пьесасында Элиза Дулиттл рөлін ойнады. Рөлді бастаған кезде ол қырық тоғыз жаста болса да, ол сәтті ойнап, пьесаны 1915 жылы Нью-Йоркке және Филипп Меривалмен бірге гастрольдік сапарға алып барды, Меривал Генри Хиггинс рөлін сомдады. Ол 1920 жылы Лондондағы пьесаның қайта қойылымында Елиза рөлін тағы да сәтті ойнады. «Мисс Пэттің» кейінгі маңызды рөлдерінің бірі – 1922 жылы Хенрик Ибсеннің «Хедда Габлер» пьесасының Вест-Энд қойылымындағы және «Ибсеннің жүз жылдығы» (1928) сахнасындағы «Адамдар» пьесасындағы Альвинг ханым рөлі (оның ұлы Освальд рөлін Джон Джилгуд ойнады). Оның соңғы маңызды сахналық рөлі – Айвор Новеллоның «А кеш» пьесасының Бродвей қойылымындағы сигарета тартатын, пекинестің иесі актриса «Мисс Макдональд» рөлі болды, бұл оның өзінің танымал бейнесін әйелдеу болды және ол ең жақсы сынды алды. Өмірінің соңғы жылдарында Кэмпбелл «Бір өзен», «Риптид» (екеуі де 1934) және «Қылмыс және жаза» (1935) фильмдерінде де көзге түсті. Алайда, оның кейінірек мансабына көмектесетін рөлдерді қабылдамауы Александр Вулкотттың «ол құтқарушыларға оқ атып жатқан суға батқан кемеге ұқсайды» деген пікірін білдірді.

Джордж Бернард Шоумен қарым-қатынасы

1890 жылдардың соңында Кэмпбелл Джордж Бернард Шоу туралы білді – «The Saturday Review» журналының әйгілі және қатал сыншысы, ол оның жақсы орындалуын жоғары бағалап, нашар жұмыстарын қатты сынады. Шоу оны 1897 жылы алғашқы кездесуінен бұрын-ақ кей пьесаларына шабыт көзі ретінде пайдаланған еді, сол кезде ол «Мисс Пэтті» өзінің «Адамгершілік дискісі» пьесасының тұңғыш қойылымында Джудит Андерсон рөлін ойнауға көндіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1912 жылға дейін, олар «Пигмалион» пьесасын Лондонға қою мәселесін талқылай бастағанда, Шоу «Мисс Пэтке» ғашық болды, нәтижесінде өзара қызығушылыққа негіделген, бірақ толыққан тоқ емес, құмарлыққа толы махаббат оянды және олар көптеген хат алмасты. Кэмпбелл осы қарым-қатынасты өзі бұзды, бірақ Шоу «Пигмалионды» қоюға дайындалып жатқанда оны режиссерлік етуге ниеттенген еді. Ажырасып кеткеніне және Джордж Корнуоллис Уэстке үйленгеніне қарамастан, олар достықтарын сақтап қалды, бірақ Шоу оған оның есімімен ойлап жазған рөлдерін (мысалы, Хезион Хушабье («Жүрек сынығының үйі»), Жылан («Метусалахқа оралу») және т.б.) ойнауға рұқсат бермеді. Энтони Асквит 1938 жылы «Пигмалион» фильмін түсіруге дайындалып жатқанда, Шоу Кэмпбеллді миссис Хиггинс рөліне ұсынды, бірақ ол бас тартты. Кейінірек Шоу кедей Кэмпбеллге олардың хаттарын толыққанды жариялауға немесе сатуға рұқсат бермеді, тек ауыр редакцияланған нұсқада ғана, әйелі Шарлотта Пейн Тауншендті ренжітуден және хаттардың оның беделіне зиян келтіруінен қорқып. Көптеген хаттар Шоу қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1952 жылға дейін жарияланбады.

Танымал сөздер

Кемпбелл өткір әзілкесдігімен танымал болды. Оның ең әйгілі сөзі, ер адамдардың гомосексуалдық қарым-қатынасы туралы естігенде: "Жаным, олар не істесе маған бәрібір, тек көшеде жасап, жылқыларды қорқытпаса болды", – деген еді. Бірақ бұл сөзді басқаларға да жатқызып айтады. Америкадағы бір кешкі ас дастарқанында ол бір ғалымның жанына отырды, ол ғалым құмырсқалар туралы тоқтаусыз сөйлеп отырды. "Олардың тіпті өз полициясы мен әскері бар", – деп әуестенді ол. "Кемелері жоқ па?" – деп сұрады ол.

Жеке өмір

1884 жылы ол Патрик Кэмпбеллмен (1855–1900) бірге, бала күтіп жүргенде, Беопсгейттегі Сент-Хеленге қашып кетті. Патрик – банкир және «Ориентал Банк Корпорациясының» бас менеджері Патрик МакМиккен Кэмпбелл мен Монтгомери Энн (қыз есімі Керр) ұлы болды. Олар төрт ай бұрын Далвичтегі миссис Гиффордтың үйінде өткен карточка ойыны кешінде танысқан. Олардың екінші баласы Стелла Кэмпбелл 1886 жылы дүниеге келді. Патриктің денсаулығы нашарлағандықтан, 1887 жылы дәрігері теңізге саяхаттауды кеңес берді. Ол Австралияға, содан кейін Оңтүстік Африкаға барып, алты жарым жыл тұрды. Ол жұмыс істеді, бірақ Беатрис пен балалардың күнкөрісіне жететіндей ақша жібермеді. 1893 жылы ол оралғанда, «оның денсаулығы мен күші қызбадан, сәтсіздіктерден және қатты көңіл күйреуден әлсірегенін» көрді. 1900 жылдың наурыз айының ортасында Патрик Оңтүстік Африкаға оралып, 1900 жылғы Боер соғысында лорд Чешемнің атты әскеріне қосылды. Сол шайқаста полковник Джордж де Вильбоа Мареуил де қаза тапты. Ұлы Бео актер болып жұмыс істеді және 1908 жылы анасымен бірге гастрольдік сапарға шықты. Қызы Стелла (1886–1975) да анасымен бірге сахнада ойнады, онымен бірге Америка Құрама Штаттарында гастрольде болды, бірақ «Африкада көп жылдар бойы өмір сүрген, Беатрис жақсы білмейтін адамға үйленуге шешім қабылдады». 1909 жылы Кэмпбелл Леди Рэндольф Черчилльдің «Қарыз алған қауырсындары» пьесасын қойды, оның күйеуі Джордж Корнуоллис Вест «маған қатты қызығушылық танытты». Олар 1914 жылдың 6 сәуірінде, ажырасу туралы түпкілікті шешім шыққаннан кейін үйленді. Екінші некеге тұрса да, ол «Мисс Патрик Кэмпбелл» сахналық есімін пайдалануын жалғастырды. Оның өлімі – Джордж Бернард Шоу жеке күнделігіне жазған санаулы жеке қайтыстардың бірі болды.

Мұра

Кемпбеллге тиесілі жазба кітапшасы Бирмингем университетінің Арнайы коллекциялар бөлімінде сақталады. Кемпбеллдің хат алмасуының бірнеше жинағы, соның ішінде Шоуға жазған хаттары (MS Thr 372.1) Гарвард университетінің Хоутон кітапханасындағы Гарвард театр коллекциясының құрамына кіреді. Оның көптеген хаттары және Честер Бейли Ферналдтың «Айшырақ гүл» пьесасының оған қосымша жазған түсіндірмелері Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығының театр қолжазбалары коллекциясында бар. Рэнсом орталығының Шоу қағаздары коллекциясында Кемпбеллдің хаттары бар, ал кітапханада Кемпбеллдің жеке кітапханасынан Шоудың бірнеше жарияланған еңбектері сақталған. Марго Питерстің «Миссис Пэт: Миссис Пэт Кемпбеллдің өмірі» атты өмірбаяны 1984 жылы Хамиш Гамильтон баспасында жарық көрді. Сонымен қатар, Лондон негізді пьеса баспасы Сэмюэл Френч 2015 жылдың қазан айында Антон Бердждің бір актрисаға арналған «Миссис Пэт» пьесасын шығарды, ол Батыс Суссекстегі Чичестер фестиваль театрындағы Минерва театрындағы қойылыммен бірге ұсынылды. Оны Дам Пенелопа Кит, DBE,DL орындады.