Лорел тұқымдасы (Lauraceae) – 2850-ге жуық түрді қамтитын гүлді өсімдіктер отбасы. Әсіресе тропиктік аймақтарда кездеседі, хош иісті, мәңгі жасыл ағаштар мен шоплардан тұрады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер тұқымдасы
Family of flowering plants
Лавр тұқымдасына нағыз лавр және оның ең жақын туыстары кіреді. Бұл тұқымдасқа дүние жүзінде шамамен 45 туысқа жататын 2850-ге жуық белгілі түрлер кіреді. Олар екіжарнақтылар, негізінен жылы және тропикалық аймақтарда, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азия мен Оңтүстік Америкада таралған. Көптегендері хош иісті мәңгі жасыл ағаштар немесе бұталар, бірақ кейбіреулері, мысалы, Сассафрас, жапырақты болады, немесе тропикалық және орташа белдеу климатында жапырақты және мәңгі жасыл ағаштар мен бұталарды қамтиды. Кассита туысы Лавр тұқымдасының ішінде ерекше, оның өкілдері паразиттік жүзімдер болып табылады. Лаврдың көп бөлігі өте улы.
Lauraceae, or the laurels, is a plant family that includes the true laurel and its closest relatives. This family comprises about 2850 known species in about 45 genera worldwide. They are dicotyledons, and occur mainly in warm temperate and tropical regions, especially Southeast Asia and South America. Many are aromatic evergreen trees or shrubs, but some, such as Sassafras, are deciduous, or include both deciduous and evergreen trees and shrubs, especially in tropical and temperate climates. The genus Cassytha is unique in the Lauraceae in that its members are parasitic vines. Most laurels are highly poisonous.
Шолу
Бұл тұқым тропикалық және жылы климатты аймақтарда кеңінен таралған. Лавр тұқымдастары төменгі жазықтардан таулы аймақтарға дейінгі тропикалық ормандардың маңызды құрамдас бөліктері болып табылады. Көптеген орманды аймақтарда лавр тұқымдастары түрлер саны бойынша алғашқы бес тұқымдасқа жатады. Лавр тұқымдастары өздерінің атымен лавр ормандары деп аталатын мекендерге есім берген, онда лавр тұқымдастарына сырттай ұқсас көптеген ағаштар кездеседі, бірақ олар Магнолия тұқымдастары немесе Мирт тұқымдастары сияқты басқа өсімдік тұқымдастарына жатуы мүмкін. Лавр ормандарының әртүрлі түрлері көптеген құрлықтарда және ірі аралдарда кездеседі. Лавр тұқымдастарының таксономиясы әлі толыққанды шешілмеген, бірақ консервативті бағалаулар бойынша, бүкіл әлемде шамамен 52 туысқа, оның ішінде 3000-3500 түріне жетеді. Басқа өсімдік тұқымдастарымен салыстырғанда, лавр тұқымдастарының таксономиясы әлі жақсы зерттелмеген. Бұл, ішінара, оның үлкен әртүрлілігіне, түрлерді анықтаудың қиындығына және таксономиялық жұмыстарға инвестициялардың жеткіліксіздігіне байланысты. Кейбір түрлердің жемісі (әсіресе Ocotea туысында) ішінара батып немесе тостаған тәрізді немесе терең, қалың қаусылда жабылады, ол гүлдің түтігінен қалыптасады, онда жеміс сабағы қосылады; бұл жеміске бұршаққа ұқсас пішін береді. Кейбір Lindera түрлерінің жемісінде жемістің негізінде гипокарпиум болады.
The family has a worldwide distribution in tropical and warm climates. The Lauraceae are important components of tropical forests ranging from low lying to montane. In several forested regions, Lauraceae are among the top five families in terms of the number of species present. The Lauraceae give their name to habitats known as laurel forests, which have many trees that superficially resemble the Lauraceae, though they may belong to other plant families such as Magnoliaceae or Myrtaceae. Laurel forests of various types occur on most continents and on many major islands. Although the taxonomy of the Lauraceae is still not settled, conservative estimates suggest some 52 genera worldwide, including 3,000 to 3,500 species. Compared to other plant families, the taxonomy of Lauraceae still is poorly understood. This is partly due to its great diversity, the difficulty of identifying the species, and partly because of inadequate investment in taxonomic work. The fruit in some species (particularly in the genera Ocotea) are partly immersed or covered in a cup shaped or deep thick cupule, which is formed from the tube of the calyx where the peduncle joins the fruit; this gives the fruit an appearance similar to an acorn. In some Lindera species, the fruit have a hypocarpium at the base of the fruit.
Экология
Лаура тұқымдасының гүлдері протогинозды, көбінесе инбридтіліктің алдын алу үшін күрделі гүлдеу жүйесімен жабдықталған. Жемістер құстар үшін маңызды тағамдық көз болып табылады, ал кейбір палеогнатеялар оларға өте тәуелді. Тамақтанулары үшін жеміске қатты тәуелді құстарға Cotingidae, Columbidae, Trogonidae, Turdidae және Ramphastidae отбасыларының өкілдері жатады. Жеміс жейтін құстар көбінесе жемістің барлығын жеп, тұқымдарын өзгеріссіз қайтарады, осылайша олардың өсуіне қолайлы жағдайларда таралуын қамтамасыз етеді (орнитохория). Ал кейбір құстар жемісті жұтып, тұқымдарын өздерінің асқазан-ішек трактісі арқылы толық күйінде шығарып жібереді. Отбасының түрлерінің тұқымдарын маймылдар, ағаш кеміргіштері, шошқақұйрықтар, опоссумдар және балықтар да таратуға қатысады. Caryodaphnopsis түрінде гидрохория байқалады. Лаура тұқымдасының кейбір түрлерінің жапырақтарында тамырларының қосылған жерлерінде доматиялар орналасқан. Доматияларда белгілі бір кенелер мекендейді. Басқа лаврациялы түрлер, әсіресе Pleurothyrium туысының өкілдері, ағашты қорғайтын және қорғауға көмектесетін құмырсқалармен симбиоздық қарым-қатынас жасайды. Окотеяның кейбір түрлері құмырсқалардың ұя салу орындары ретінде пайдаланылады, олар жапырақ қалталарында немесе ойылып жасалған сабақтарда тіршілік етеді. Лаура тұқымдасының мүшелерінде кездесетін қорғаныс механизмдеріне көптеген шөптемеші организмдерді қуып жейтін немесе улайтын, тітіркендіретін немесе уытты шырын немесе тіндер жатады. Бұл тұқымдас ағаштары әлемдегі лавр ормандары мен бұлтты ормандарда, солтүстік және оңтүстік жарты шарлардың тропикалық және қоңыржай климаттық аймақтарында басымдылық танытады. Дегенмен, отбасының басқа өкілдері жалпы төменгі және афромонталық ормандарда пантропикалық түрде кездеседі, мысалы, Африкада Камерун, Судан, Танзания, Уганда және Конго сияқты елдерге тән түрлері бар. Лаура тұқымдасының бірнеше реликт түрлері екі жарты шардың да қоңыржай аймақтарында кездеседі. Басқа отбасылардағы көптеген ботаникалық түрлердің жапырақтары конвергентті эволюцияның нәтижесінде Лаура тұқымдасына ұқсас, ал мұндай өсімдіктердің ормандары лавр орманы деп аталады. Бұл өсімдіктер жоғары жауын-шашын мен ылғалға бейімделген, жапырақтарында шамы көп болады, олар оларды жылтыратып көрсетеді, сондай-ақ тар, сүйір сопақ пішінге және ылғалға қарамастан жапырақтардың суды төгіп тастауына мүмкіндік беретін "тамшы ұшына" ие. Дафнаға ұқсас ғылыми атаулар (мысалы, Daphnidium, Daphniphyllum) немесе "лавр" (мысалы, Laureliopsis, Skimmia laureola) Лаура тұқымдасына ұқсас басқа өсімдіктер тұқымдасын көрсетеді. Лаура тұқымдасының кейбір түрлері жартылай шөлейтті климаттың қиын жағдайларына бейімделген, бірақ олар қолайлы эдафикалық жағдайларға тәуелді, мысалы, көп жылдық су жинағыштар, жер асты суларының мерзімді ағыны немесе құмды топырақта мезгіл-мезгіл су басқан ормандар, онда қоректік заттар өте аз. Әртүрлі түрлер ылғалды жағдайларға пневматофорлар арқылы бейімделген, бұл тамырлар жоғары қарай өседі және осындай бейімделулері жоқ бәсекелес өсімдіктерді батыратын мерзімді су тасқыны деңгейінен жоғары шығады. Палеоботаниктер бұл тұқымның шамамен 174±32 миллион жыл бұрын пайда болғанын болжайды (Мя), ал басқалары олардың ортаңғы креда дәуірінен бұрынғы екеніне сенбейді. Бұл тұқымдасқа жататын қазба гүлдер Шығыс АҚШ-тың (Mauldinia mirabilis) Cenomanian саздықтарында (Креда ортасы, 90-98 Мя) кездеседі. Лаура тұқымдасының қалдықтары Еуропа мен Солтүстік Американың үшінші кезеңінде жиі кездеседі, бірақ олар орта Еуропадан Миоценнің соңында жоғалып кетті. Лаура тұқымдасының тозаңы ерекше нәзік болғандықтан, жақсы сақталмайды және салыстырмалы түрде жаңа қабаттарда ғана кездеседі. Жапырақты Лаура тұқымдасы жылдың белгілі бір кезеңінде жауын-шашынның өзгеруіне байланысты барлық жапырақтарын жоғалтады. Жапырақтардың түсуі тропикалық, субтропикалық және шөлейтті аймақтардағы құрғақ маусыммен сәйкес келеді. 2002 жылы АҚШ-тың оңтүстік-шығысында лаврдің қурап кетуіне шақыратын Raffaelea lauricola қоздырғышының қоздырған ауруы анықталды. Саңырауқұлақ қожайындары арасында ағаш қазушы жуғыш арқылы таралады, Xyleborus glabratus, онымен симбиоздық қарым-қатынаста. Лаура тұқымдасының бірнеше түрі зардап шегеді. Құмырсқа мен ауру АҚШ-қа зақымданған қатты ағаштан жасалған буып-түю материалдары арқылы келген деп есептеледі, содан бері бірнеше штаттарға тарады.
Lauraceae flowers are protogynous, often with a complex flowering system to prevent inbreeding. The fruits are an important food source for birds, on which some Palaeognathae are highly dependent. Other birds that rely heavily on the fruit for their diets include members of the families Cotingidae, Columbidae, Trogonidae, Turdidae, and Ramphastidae, amongst others. Birds that are specialised frugivores tend to eat the whole fruit and regurgitate seeds intact, thereby releasing the seeds in favourable situations for germination (ornithochory). Some other birds that swallow the fruit pass the seed intact through their guts. Seed dispersal of various species in the family is also carried out by monkeys, arboreal rodents, porcupines, opossums, and fishes. Hydrochory occurs in Caryodaphnopsis. The leaves of some species in the Lauraceae have domatia in the axils of their veins. The domatia are home to certain mites. Other lauraceous species, members of the genus Pleurothyrium in particular, have a symbiotic relationship with ants that protect and defend the tree. Some Ocotea species are also used as nesting sites by ants, which may live in leaf pockets or in hollowed out stems. Defense mechanisms that occur among members of the Lauraceae include irritant or toxic sap or tissues that repel or poison many herbivorous organisms. Trees of the family predominate in the world's laurel forests and cloud forests, which occur in tropical to mild temperate regions of both northern and southern hemispheres. Other members of the family however, occur pantropically in general lowland and Afromontane forest, and in Africa for example there are species endemic to countries such as Cameroon, Sudan, Tanzania, Uganda and Congo. Several relict species in the Lauraceae occur in temperate areas of both hemispheres. Many botanical species in other families have similar foliage to the Lauraceae due to convergent evolution, and forests of such plants are called laurel forest. These plants are adapted to high rainfall and humidity, and have leaves with a generous layer of wax, making them glossy in appearance, and a narrow, pointed oval shape with a 'drip tip', which permits the leaves to shed water despite the humidity, allowing transpiration to continue. Scientific names similar to Daphne (e. g., Daphnidium, Daphniphyllum) or "laurel" (e. g.,Laureliopsis, Skimmia laureola) indicate other plant families that resemble Lauraceae. Some Lauraceae species have adapted to demanding conditions in semiarid climates, but they tend to depend on favorable edaphic conditions, for example, perennial aquifers, periodic groundwater flows, or periodically flooded forests in sand that contains hardly any nutrients. Various species have adapted to swampy conditions by growing pneumatophores, roots that grow upward, that project above the levels of periodic floods that drown competing plants which lack such adaptations. Paleobotanists have suggested the family originated some 174±32 million years ago (Mya), while others do not believe they are older than the mid Cretaceous. Fossil flowers attributed to this family occur in Cenomanian clays (mid Cretaceous, 90 98 Mya) of the Eastern United States (Mauldinia mirabilis). Fossils of Lauraceae are common in the Tertiary strata of Europe and North America, but they virtually disappeared from central Europe in the Late Miocene. Because of their unusual fragility, the pollens of Lauraceae do not keep well and have been found only in relatively recent strata. Deciduous Lauraceae lose all of their leaves for part of the year depending on variations in rainfall. The leaf loss coincides with the dry season in tropical, subtropical, and arid regions. Laurel wilt disease, caused by the virulent fungal pathogen Raffaelea lauricola, a native of southern Asia, was found in the southeast United States in 2002. The fungus spreads between hosts via a wood boring beetle, Xyleborus glabratus, with which it has a symbiotic relationship. Several Lauraceae species are affected. The beetle and disease are believed to have arrived in the US via infected solid wood packing material, and have since spread to several states.
Жіктеу
Лаура тұқымдасының жіктелуі толыққанды шешілмеген. Морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктерге негізделген бірнеше жіктеу жүйелері ұсынылған, бірақ ешқайсысы толығымен қабылданбады. Джадд және авторлар (2007) ван дер Верф пен Рихтердің (1996) ұсынған супрагендік жіктеуін, ал хлоропласт және ядролық геномдар аралықтарының талдауынан Касситаның орналасуы күмәнді екені анықталды. Эмбриологиялық зерттеулер де қайшылықты көрінеді. Хео және авторлар (1998) жүргізген зерттеу қосалқы тұқымды қолдайды. Онда Касситада бастапқы ұяшық типтегі эндосперм, ал отбасының қалған бөлігінде (бір ерекшелікпен) ядролық типтегі эндосперм дамитыны анықталды. Кимото және авторлар (2006) Касситаны Cryptocaryeae тайпасына жатқызуды ұсынады, себебі ол Cryptocaryeae тайпасының басқа өкілдерімен бездік антералық тапетум мен нуцеллустан шығып тұратын эмбриондық қапты бөліседі. Лауреа және Персеа тайпалары молекулалық немесе эмбриологиялық зерттеулермен толыққанды негізделмеген. matK хлоропласт генінің тізбектері, сонымен қатар, отбасы ішіндегі кең ауқымды өзгерістер сенімді жіктеме жасауға үлкен кедергі келтіреді.
Classification within the Lauraceae is not fully resolved. Multiple classification schemes based on a variety of morphological and anatomical characteristics have been proposed, but none are fully accepted. According to Judd et al. (2007), the suprageneric classification proposed by van der Werff and Richter (1996) while a questionable placement of Cassytha has been concluded from analysis of intergenetic spacers of chloroplast and nuclear genomes. Embryological studies also appear contradictory. One study by Heo et al. (1998) supports the subfamily. It found that Cassytha develops an ab initio cellular type endosperm and the rest of the family (with one exception) develops a nuclear type endosperm. Kimoto et al. (2006) suggest Cassytha should be placed in the tribe Cryptocaryeae because it shares a glandular anther tapetum and an embryo sac protruding from the nucellus with other members of the Cryptocaryeae. The tribes Laureae and Perseeae are not well supported by any molecular or embryological studies. Sequences of the matK chloroplast gene, Additionally, the huge amount of variation within the family poses a major challenge for developing a reliable classification.
Фитохимия
Лаура тұқымдастарының жаңа ортаға бейімделуі ұзақ эволюциялық жолдан өтті, нәтижесінде көптеген арнайы белгілер пайда болды, оның ішінде басқа организмдерге қарсы қорғаныс және оларды ығыстыру жүйелері де бар. Лаура тұқымдастарының фитохимиялық заттары көптеген және әртүрлі. Бензилизохинолин алкалоидтарына апорфиндер мен оксоапорфиндер, сондай-ақ морфинандардың туындылары кіреді. Эфир майларына терпеноидтар, бензилбензоаттар, аллильфенолдар және пропенилфенолдар жатады. Лигнандар мен неолигнандар, сонымен қатар S-метил 5O флавоноидтар, проантоцианидиндер, цинамоил амидтер, фенилпирролдар, стирил пирондар, поликетидтер (ацетогендер), фуранозсквитерпендер және гермакранолидті, гелианголидті, эудесманолидті және гуаианолидті сесквитерпен лактондары кездеседі.
The adaptation of Lauraceae to new environments has followed a long evolutionary journey which has led to many specializations, including defensive or deterrent systems against other organisms. Phytochemicals in the Lauraceae are numerous and diverse. Benzylisoquinoline alkaloids include aporphines and oxoaporphines, as well as derivatives of morphinans. Essential oils include terpenoids, benzyl benzoates, allylphenols, and propenylphenols. Lignans and neolignans are present, along with S methyl 5 O flavonoids, proanthocyanidins, cinnamoylamides, phenylpyrroles, styryl pyrones, polyketides (acetogenins), furanosesquiterpenes, and germacranolidous, heliangolidous, eudesmanolidous and guaianolidous sesquiterpene lactones.
Танымал мәдениет
Лавр гүлшоғыры – лавр бұтақтары мен жапырақтарынан тоқылған, дөңгелек немесе атқұрсау пішіндес гүлшоғы. Бұл ежелгі грек мифологиясынан бастау алған, классикалық Батыс мәдениетіндегі жеңістің ежелгі символы. Кейбір елдерде бұл гүлшоғы академиялық немесе әдеби жетістіктермен байланыстырылады.
A laurel wreath, a round or horseshoe shaped wreath made of connected laurel branches and leaves, is an ancient symbol of triumph in classical Western culture originating in Greek mythology, and is associated in some countries with academic or literary achievement.