Жан-Мари Колло д’Эрбуа: Француз актері, жазушысы және революционері
Jean-Marie Collot d'Herbois
Жан-Мари Колло д’Эрбуа: француз актері, драматургі, революционер. Террор кезеңіндегі рөлі, Лиондағы 2000-нан астам адамды атқарылуға жіберуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз актері, жазушысы және революционері (1749–1796)
French actor, writer and revolutionary (1749–1796)
Жан Мари Колло д’Эрбуа (ʒɑ̃ maʁi kɔlo dɛʁbwa; 19 маусым 1749 – 8 маусым 1796) – француз актері, драматургы, эссеші және революционер. Ол Террор кезіндегі Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды. Мадам Тюссоны гильотинадан құтқарғанымен, Лион қаласында 2000-нан астам адамды атқаруды ұйымдастырды.
Jean Marie Collot d'Herbois (ʒɑ̃ maʁi kɔlo dɛʁbwa; 19 June 1749 – 8 June 1796) was a French actor, dramatist, essayist, and revolutionary. He was a member of the Committee of Public Safety during the Reign of Terror and, while he saved Madame Tussaud from the Guillotine, he administered the execution of more than 2,000 people in the city of Lyon.
Ерте өмір
Парижде туған Колло, жасөспірім кезінде Сент-Жак көшесіндегі үйін тастап, провинциялық Францияның көшпелі театрларына қосылды. Актерлік мансабындағы орташа табыс пен сахна үшін жазған көптеген шығармалары оны Францияның оңтүстігіндегі Бордодан бастап, батыстағы Нантқа, солтүстіктегі Лилльге және тіпті Нидерланд Республикасына дейін алып келді, сол жерде ол әйелімен танысты. 1784 жылы ол Швейцарияның Женева қаласындағы театр директоры болды, ал 1787 жылы Лиондағы мәртебелі театрдың директоры қызметін атқарды. 1789 жылы төңкерілген кезде ол барлығын тастап Парижге қайтып келді, онда оның актер даусы, жазу өнері және ірі мерекелерді (халықтық тойларды) ұйымдастыру және басқару қабілеті оған атақ әкелді.
Born in Paris, Collot left his home in the rue St. Jacques in his teens to join the travelling theatres of provincial France. His moderately successful career as an actor, supplemented by a vigorous outpouring of works for the stage, took him from Bordeaux in the south of France to Nantes in the west and Lille in the north and even into the Dutch Republic, where he met his wife. In 1784 he became director of the theatre in Geneva, Switzerland, and then at the prestigious playhouse at Lyon in 1787. At the outbreak of the Revolution in 1789 he dropped everything and returned to Paris, where his lead actor's voice, his writing skills, and his ability to organise and direct large scale fêtes (civic feasts) were to make him famous.
Белсенділік
Колло революциялық агитацияға бастапқыда қатысты, бірақ 1791 жылға дейін ғана маңызды тұлғаға айналды. Ол халыққа түсінікті тілмен конституциялық монархияны жақтаған "Almanach du père Gérard" [fr] альманахин жариялағаннан кейін кенеттен зор танымалдылыққа ие болды. Оның даңқы Нансидегі бүлік үшін галереяларға сотталған Шато-Вье полкінің швейцариялықтарының ісіне араласуымен одан әрі артты. Колло д'Эрбуаның тырыстықтары олардың бостандыққа шығуына әкелді, ол оларды іздеу үшін Брестке сапар шекті, және оның және олардың құрметіне азаматтық той ұйымдастырылды, бұл Андре де Шениердің өлең жазуына себеп болды. Революция дамыған сайын оның көзқарастары одан да радикалдырақ болды. Колло д'Эрбуа 1792 жылғы 10 тамыздағы көтеріліс кезінде Париж коммунасының мүшесі болды және кейіннен Ұлттық конвентке Парижден депутат болып сайланды. Конвенттің алғашқы күні, 1792 жылғы 21 қыркүйекте, ол француз монархиясын жоюды алғашқы болып талап етті. Кейін Колло д'Эрбуа Людовик XVI-ның өлімін "sans sursis" ("кешіктірмей") деп дауыс берді.
Collot contributed to revolutionary agitation from the very beginning, but it was not until 1791 that he became a figure of importance. With the publication of Almanach du père Gérard [fr], an almanac advocating a constitutional monarchy in popular terms, he suddenly acquired great popularity. His fame was soon increased by his involvement on behalf of the Swiss of the Château Vieux Regiment, condemned to the galleys for mutiny at Nancy. Collot d'Herbois' efforts resulted in their freedom, he went to Brest in search of them, and a civic feast was held on his behalf and theirs, which occasioned a poem by André de Chénier. His opinions became more and more radical as the revolution progressed. Collot d'Herbois was a member of the Paris Commune during the insurrection of 10 August 1792 and was subsequently elected deputy for Paris to the National Convention. On the first day of the Convention, 21 September 1792, he was the first to demand the abolition of the French monarchy. Collot d'Herbois later voted for the death of Louis XVI "sans sursis" ("without delay").
Террор, Термидор, жер аударылу және өлім
10 тамыздағы көтерілістен кейін және Ұлттық конвент құрылғаннан кейін Колло д’Эрбуа екі негізгі саяси партия – Тау және Жирондистер арасындағы күреске қатысты. Франсуа Анрионың 1793 жылғы 31 мамырдағы төңкерісінен және Жирондистердің құлатылуынан кейін ол жеңілген партияға қарсы шабуыл жасады. Жақын досы Жак Николас Било Вареннемен бірге ол Конвенттің ең сол жағында отырып, спекулянттарды сынап, теңдік принциптерін ұсынды. Маусым айында ол Конвент төрағасы болып сайланды, ал қыркүйекте Било Вареннемен бірге Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне тағайындалды, онда ол, іс жүзінде бас хатшы қызметін атқарды. Оған Ницца, Невер және Компиеньге бірнеше тапсырмалар берілгеннен кейін, Конвент оны Жозеф Фушемен бірге 1793 жылғы 30 қазанда Лиондағы көтерілісті басу үшін жіберді. Ол онда Террор режимін ең қатал түрінде енгізді, жаппай өлім жазаларын жүзеге асырды, оның ішінде жүзден астам дін қызметкері мен монахтар тағы да өлімге кесілді, сондай-ақ қаланы бұзуды бастады. Оның шектен тыс әрекеттері Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің Коллоны күдікті ретінде Парижге қайтаруына әкелді. 1794 жылдың мамыр айында 23-і күні Коллоға, ал 25-і күні Комитет мүшесі Максимилиан Робеспьерге қастандық жасауға тырысты. Коллоның шектен тыс қырғынды және қиратуда айыпталуымен, сондай-ақ өзінің тұтқындалуы мен өлім жазасына кесілуі мүмкін деген күдікпен, ол 1794 жылдың шілдесінде Термидориялық реакция кезінде Робеспьерге қарсы шықты, Конвенттің алғашқы отырысында төрағалық етіп тұрғанда. Осы ойын өзгерткеніне қарамастан, Колло д’Эрбуа Робеспьермен бірге әрекет жасады деп айыпталды, олар бұрын Қоғамдық қауіпсіздік комитетінде әріптес болған, бірақ ақталды. Екінші рет айыпталып, ол өзін революция үшін әрекет еткенін айтып қорғады, бірақ 1795 жылдың наурыз айында Бертран Барре және Било Вареннемен бірге Француз Гвианасының Каенна қаласына жер аударылды, онда ол қысқа ғана уақытқа революциялық ықпал етіп, 1796 жылы сары қызбадан қайтыс болды.
After the insurrection of August 10 and the establishment of the National Convention, Collot d'Herbois became engaged in the struggle between the two main political parties, the Mountain and the Girondists. After François Hanriot's coup d'état of 31 May 1793 and the ousting of the Girondins, he was conspicuous in his attack on the defeated party. Along with his close friend Jacques Nicolas Billaud Varenne, he sat at the extreme left of the Convention, attacking speculators and proposing egalitarian programmes. In June, he was made President of the Convention, and in September he was appointed with Billaud Varenne to the Committee of Public Safety, where he was active as a sort of general secretary. After having entrusted him with several missions to Nice, Nevers, and Compiègne, the Convention sent him, along with Joseph Fouché, on 30 October 1793, to punish the revolt of Lyon. There, he introduced the Reign of Terror in its most violent form, with mass executions, including more than a hundred priests and nuns, and began the dismantling of the city itself. His excessive behavior led the Committee of Public Safety to have Collot return to Paris as a suspect. The month of May 1794 saw assassination attempts on Collot on the 23rd and fellow Committee member Maximilien Robespierre on the 25th. As Collot was accused of excessive slaughter and destruction, and suspected his own arrest and execution, he opposed Robespierre during the Thermidorian Reaction in July 1794 while presiding over the Convention during the initial session. Despite this change of heart, Collot d'Herbois was accused of complicity with Robespierre, the two having previously been colleagues on the Committee of Public Safety, but was acquitted. Denounced a second time, he defended himself by pleading that he had acted for the Revolution, but, in March 1795, he was condemned with Bertrand Barère and Billaud Varenne to transportation to Cayenne, French Guiana, where he exerted a brief revolutionary influence before dying of yellow fever in 1796.
Шығармалары
Әдеби мансабын 1772 жылы сыншылар тарапынан жоғары бағаланған «Люси, немесе салмақсыз ата-аналар» пьесасымен бастап, ал 1792 жылы «Аға және кіші» пьесасымен аяқтаған Колло, француз сахнасының даулы кезеңіндегі талантты, бірақ екінші дәрежелі драматур болды. Революцияға дейін ол кем дегенде он бес пьеса жазды, олардың он бірі сақталған, соның ішінде Уильям Шекспирдің «Виндзордың қуанышты әйелдері» пьесасының («М. Родомонт, немесе қасқырға айналған махаббатшы» деген атаумен) және Педро Кальдерон де ла Барканың «Заламея қаласының әкімі» пьесасының («Il y a bonne justice, ou le Paysan magistrat» деген атаумен) бейімделуі бар. Олардың үшеуі де Франция бойынша он жылдан астам уақыт бойы сахнада қойылды. Революцияның алғашқы үш жылында ол кем дегенде жеті пьеса жазды, олардың алтауы сақталды, «буржуазиялық драманың» көз жасты махаббат тақырыптарын «L'Inconnu, ou le Préjugé vaincu» және «Сократ» (Сократ туралы) сияқты пьесалардағы саяси тақырыптар мен идеялармен үйлестірді. 1791 жылы ол революциялық мораль туралы жазылған «Әке Жерардың күнтізбесі» пьесасын жазды, ол сол кезеңтегі ең көп сатылған кітапқа айналып, оның саяси беделін нығайтты. Ол сондай-ақ 1793 жылы жазылған, бірақ ешқашан қолданылмаған алғашқы француз республикалық Конституциясының авторларының бірі болды.
Beginning his literary career in 1772 with the critically acclaimed Lucie, ou les Parents imprudents and finishing in 1792 with L'Aîné et le cadet, Collot was an accomplished, if minor, dramatist in a turbulent period of the French stage. Before the Revolution, he wrote at least fifteen plays, of which ten survive, including Lucie, an adaptation of William Shakespeare's The Merry Wives of Windsor (titled, M. Rodomont, ou l'Amant loup garou), and an adaptation of Pedro Calderón de la Barca's El Alcalde de Zalamea (titled, Il y a bonne justice, ou le Paysan magistrat), all three of which kept the stage throughout France for over a decade. During the first three years of the Revolution he wrote at least seven more plays, of which six survive, juggling the tearful love themes of le drame bourgeois with political themes and messages in such plays as L'Inconnu, ou le Préjugé vaincu and Socrate (on Socrates). In 1791, he wrote the prize winning L'Almanach du père Gérard , a fictional account of revolutionary morality which went on to become the best seller of the period, establishing his political credentials in the process. He was also one of the authors of the first French republican Constitution, which was written in 1793 but never applied.