Рамади – Ирактың Анбар провинциясының астанасы, Бағдаттан батысқа орналасқан қала. 223,500 халқы бар, негізінен Дулайм тайпасынан тұрады. Тарихы, географиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рамади (ٱلرَّمَادِي Ar Ramādī; бұрын Румадия немесе Румадия деп те аталатын) – Бағдадтан батысқа және Фаллужадан батысқа қарай орналасқан, Орталық Ирактағы қала. Бұл Сирия, Иордания және Сауд Арабиясына шектесетін Әл-Анбар провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Қала Евфрат өзені бойымен созылып, Әл-Анбарды екіге бөледі. 1879 жылы Осман империясы құрған қаланың 2018 жылы шамамен 223 500 тұрғыны болды, олардың барлығы Дулайм тайпалық конфедерациясынан шыққан суннит арабтары. Рамади Ирактың батысындағы Сунниттік үшбұрышта орналасқан. Қала Евфрат өзені мен Сирия және Иорданияға батысқа қарай созылатын жолдың маңызды стратегиялық тұсында жатыр. Бұл оны сауда және көлік орталығына айналдырып, қалаға айтарлықтай өркендеу әкелді. Оның орналасқан жері екі дүниежүзілік соғыс кезінде, сондай-ақ Ирак соғысы мен ирактық бүліктері кезінде бірнеше рет шайқасқа түсуіне себеп болды. Ирак соғысы кезінде қала ауыр зақымдарға ұшырады, ол АҚШ басқыншы күштеріне қарсы бүліктердің маңызды ошағы болды. 2011 жылы АҚШ әскерлері Ирактан шығарылғаннан кейін, қала Ирак үкіметі мен «Ислам мемлекеті» (ИМ) экстремистік тобы арасында даулы аймаққа айналды және 2015 жылдың мамырында ИМ бақылауына көшті. 2015 жылдың 28 желтоқсанында Ирак үкіметі, БАҚ хабарларын растай отырып, Рамадиді қайтарып алғанын жариялады. Бұл үкіметтің жоғалғаннан кейінгі алғашқы маңызды әскери жеңісі болды.
Ramadi (ٱلرَّمَادِي Ar Ramādī; also formerly rendered as Rumadiyah or Rumadiya) is a city in central Iraq, about west of Baghdad and west of Fallujah. It is the capital and largest city of Al Anbar Governorate which touches on Syria, Jordan and Saudi Arabia. The city extends along the Euphrates which bisects Al Anbar. Founded by the Ottoman Empire in 1879, by 2018 it had about 223,500 residents, near all of whom Sunni Arabs from the Dulaim tribal confederation. It lies in the Sunni Triangle of western Iraq. Ramadi occupies a highly strategic site on the Euphrates and the road west into Syria and Jordan. This has made it a hub for trade and traffic, from which the city gained significant prosperity. Its position has meant that it has been fought over several times, during the two World Wars and again during the Iraq War and Iraqi insurgency. It was heavily damaged during the Iraq War, when it was a major focus for the insurgency against occupying United States forces. Following the withdrawal of US forces from Iraq in 2011, the city was contested by the Iraqi government and the extremist group Islamic State of Iraq and the Levant (ISIL) and fell to ISIL in May 2015. On 28 December 2015, the Iraqi government declared, confirming media testimonies, that it had re taken Ramadi, that government's first major military victory since its loss.
Халық саны мен демография
2011 жылы Рамади халқының саны 375 000 адам деп Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы хабарлаған, бірақ Ирак соғысы мен бүлікшілдіктің салдарынан бұл сан азайған болуы мүмкін. Оның халқы 20 ғасырдың соңғы жартысында қарқынды өсті, 1956 жылы 12 020 адамнан 1987 жылы 192 556 адамға жетті. Халықтың басым бөлігі, 90 пайыздан астамы – араб-сунниттері. Қазіргі қала 1869 жылы Бағдадтың Османдық Валиі (губернаторы) Мидхат Пашаның құрылысымен келді. Османдықтар бұл аймақтағы бұрынғы көшпелі Дулайм тайпасын бақылауға тырысты, Ирактың бедуин тайпаларын жер беру арқылы қоныстандыру бағдарламасының бір бөлігі ретінде, осы арқылы оларды мемлекетке жақындатып, басқаруды жеңілдетуді көздеді. 1892 жылы Рамади "Евфрат өзенінің бойындағы ең дамыған қала" деп сипатталды. Онда телеграф кеңсесі және ірі үкіметтік казармалар болған. Базарлар өте кең және толы болды. 1922 жылы сэр Джон Багот Глубб ("Глубб-паша") осы қалаға "нашар, су үстіндегі көпірді [Евфрат өзенінен] өткізуге" жіберілді, ол өзінің сөзімен айтқанда, "құбырлармен жасалған қайықтардың үстіне битум жағылған". Сол кезде Дулайм тайпасы көбінесе қоныстанған, бірақ олар әлі толыққанды қалалық өмір салтына бейімделмеген еді. Глубб оларды былай сипаттады: "Евфраттың жағасындағы егістіктерді суаратын, бидай, арпа және құрма пальмаларын өсіретін. Дегенмен, олар жақында ғана қоныстанғандықтан, әлі де қара қой жүнінен тігілген шатырларда тұрды".
Ramadi's population was reported by the World Food Programme to number 375,000 people in 2011, though the number is likely to have decreased since then given the impact of the Iraq war and insurgency. Its population grew rapidly during the last half of the 20th century, from 12,020 people in 1956 to 192,556 in 1987. The population is very homogeneous, over 90 per cent Sunni Arab. The modern city was founded in 1869 by Midhat Pasha, the Ottoman Wali (Governor) of Baghdad. The Ottomans sought to control the previously nomadic Dulaim tribe in the region as part of a programme of settling the Bedouin tribes of Iraq through the use of land grants, in the belief that this would bind them more closely to the state and make them easier to control. Ramadi was described in 1892 as "the most wide awake town in the whole Euphrates valley. It has a telegraph office and large government barracks. The bazaars are very large and well filled." Sir John Bagot Glubb ("Glubb Pasha") was posted there in 1922 "to maintain a rickety floating bridge over the river [Euphrates], carried on boats made of reeds daubed with bitumen", as he put it. By this time the Dulaim were mostly settled, though they had not yet fully adopted an urbanised lifestyle. Glubb described them as "cultivators along the banks of the Euphrates, watering their wheat, barley and date palms by kerids, or water lifts worked by horses. Yet they had but recently settled, and still lived in black goat hair tents."
Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар
Бірінші дүниежүзілік соғыстың Месопотамиялық науқаны кезінде Рамади екі рет шайқасқа түсті. Бастапқыда оны Осман империясының әскерлері ұстады, Фаллужаны шығысқа қарай жоғалтқаннан кейін 1917 жылдың наурыз айында гарнизонмен бекітті. Британ армиясының генерал-лейтенанты Фредерик Стэнли Мод 1917 жылдың шілдесінде гарнизонды ығыстыруға тырысты, бірақ күндіз де, түнде де ерекше ыстық салдарынан қиындықтарға тап болды. 600-ға жуық британдық сарбаз және кавалерия бөлімдері 1000 түрік әскеріне, алты артиллериялық құралға қарсы тұрды. Шабуыл қымбатқа түскен сәтсіздікке ұшырады, ал шаршау, ұйымдаспау, түрік артиллериясының атысы және күтпеген құм дауылдары Модты ауыр шығынмен шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті. 566 британдық жазадан көбінің себебі ыстық болды. Мод 1917 жылдың қыркүйек айында тағы да тырысты. Бұл жолы генерал-майор Х. Т. Брукингс басқарған шабуылдаушы күш жақсы ұйымдастырылды және британдықтар температураға төтеп беруге қабілетті болды. Британдықтар түрік әскері күтпеген бағыттан шабуыл жасап, жаудың шегіну жолын кесіп тастады. Түрік гарнизонының көптеген мүшелері қаза тапты немесе бағынуға мәжбүр болды, ал британдықтар Рамадиді бақылауға алды. Бұл күштер Хаббания әуе базасын құтқарып, ирактық қарсылық күші тез күйреп, олардың қарсы шабуылдары жеңіліске ұшырады, бұл британдық колоннаға Рамадиді басып алуға мүмкіндік берді.
Ramadi was twice fought over during the Mesopotamian Campaign of World War I. It was held initially by the forces of the Ottoman Empire, which garrisoned it in March 1917 after losing control of Fallujah to the east. The British Army's Lieutenant General Frederick Stanley Maude sought to drive out the garrison in July 1917 but faced severe difficulties due to exceptional heat during both day and night. A force of around 600 British soldiers plus cavalry units faced 1,000 Turks with six artillery pieces. The attack was a costly failure and a combination of exhaustion, disorganisation, Turkish artillery fire and an unexpected sandstorm forced Maude to call off the attack with heavy losses. More than half of the 566 British casualties were caused by the heat. Maude tried again during a cooler period in September 1917. This time the attacking force, led by Major General H. T. Brookings, was better organised and the British force was able to cope with the temperatures. The British mounted their attack from a direction that the Turks had not expected and managed to cut off their enemy's line of retreat. Many members of the Turkish garrison were killed or forced to surrender and the British were able to take control of Ramadi. The force succeeded in relieving RAF Habbaniya and Iraqi resistance rapidly crumbled as their counter attacks were defeated, allowing a British column to seize control of Ramadi.
Соғыстан кейінгі
Рамади бөгеті 1955 жылы қаланың жанында Хаббания көліне су жеткізу үшін салынды. 1995 жылы Рамадиде Саддам Хусейнге қарсы ірі демонстрациялар өтті. Бұл, Сунниттік Ирактағы Саддамға деген ең мықты қолдауға қарамастан, Рамадиді ерекше жағдайға түсірді. Демонстрацияларға себеп – Саддамның Рамадидің Дулайм тайпасының белгілі өкілі, Ирак әуе күштерінің генералы Мұхаммед Мадхлум әл Дулайми мен үш басқа Дулайми офицерін өлім жазасына кесуі болды. Төрт офицер режимді және Саддамның қатыгездігімен және әдепсіздігімен әйгілі ұлы Удайды сынаған. Олардың мәйіттері Рамадиге қайтарылды. Режимнің қауіпсіздік күштері осы демонстрацияларды жаншып тастады, ал Саддам Дулайм тайпасына күдікпен қарады, бірақ толыққанды тайпалық бүлік шығуы мүмкін болғандықтан, оларды тазарта алмады.
The Ramadi Barrage was built near the city in 1955 to feed water into Lake Habbaniyah to the southeast. Ramadi was the scene of large scale demonstrations against Saddam Hussein in 1995. This made it virtually unique in Sunni Iraq, where support for Saddam was strongest. The demonstrations were prompted by Saddam's execution of a prominent member of the Dulaim tribe from Ramadi, Iraqi Air Force General Muhammad Madhlum al Dulaimi, and three other Dulaimi officers. The four had criticized the regime and Saddam's notoriously violent and dissolute son Uday. After their execution, the bodies were sent back to Ramadi. The regime's security forces put down the demonstrations which ensued and Saddam subsequently viewed the Dulaimis with suspicion, though he was unable to purge them without risking a full scale tribal revolt.
АҚШ-тың басып кіруі және ирактық көтеріліс
2003 жылы Иракқа жасалған шабуылдан кейін АҚШ жүзеге асырған Баас партиясын тарату және Ирак армиясын тарату саясаты, Рамадиге партиямен және армиямен байланысы болғандықтан ерекше ауыр соққы берді. Қаланың көптеген жоғары лауазымды шенеуніктері мен әскери тұлғалары күрт түрде қоғамдық өмірден мүлдем шеттетілді. Бұл оларға, байланыстары мен техникалық білімі ескеретіндей, коалициялық күштерге қарсы зорлық-зомбылық науқанын ұйымдастыруға ынта мен мүмкіндік берді. Осының салдарынан Рамади 2003-2006 жылдар аралығында бүлікшілдіктің ошағына айналып, Ирак соғысының, әсіресе 2006 жылғы Рамади шайқасының салдарынан қатты зардап шекті. 2015 жылдың 17 мамырында Рамадиді ИМ күштері толығымен басып алды. ИМ-нің Рамадиді басып алғаннан бері қаланы қайтаруға бағытталған күш-жігер жұмсалып келеді. 2015 жылдың қараша айында Ирак үкіметтік күштері Рамадиді толық қоршап алды. 28 желтоқсанда ирактық әскерлер Рамади қаласының орталығына еніп, оны азат етті.
The policy of de Ba'athification and the disbandment of the Iraqi Army, implemented by the United States following the 2003 invasion of Iraq, hit Ramadi particularly hard because of its links to the party and the army. Many senior officials and military figures in the city suddenly found themselves excluded from public life. This gave them both the motivation and the means, given their connections and technical expertise, to mount a campaign of violence against coalition forces. As a result, Ramadi became a hotbed of insurgency between 2003 and 2006 and was badly affected by the Iraq War especially during the 2006 Battle of Ramadi. By 17 May 2015 Ramadi had been completely captured by ISIS forces. Since the ISIS occupation of Ramadi, efforts have been made to re take the city. In November 2015, Iraqi government forces completed an encirclement of Ramadi. On 28 December, Iraqi forces advanced into the centre of the city of Ramadi and liberated it.
Ирактың қаланы қайтадан басып алуы
2015 жылдың 28 желтоқсанында Ирак үкіметі қаланы «Ислам мемлекеті» (ИМ) террористік ұйымынан қайтарып алғанын мәлімдеді. Операция қараша айының басында басталды. Қаланың қайта басып алынуы ИМ үшін үлкен соққы болды. ИМ 2015 жылдың мамыр айынан бастап қаланы басып алған. ИМ-нің қаланы басып алуы Ирак үкімет күштері үшін ауыр жеңіліс еді. Рамадиді қайта алуға АҚШ басқаратын коалицияның әуе шабуылы мен ирактық әскерлердің қалаға шабуылы көмектесті, бірақ қаланың оңтүстік бөлігіндегі ИМ-нің қарсылығы салдарынан және үкімет діни шиеленісті күшейтуден қашыну үшін бұрын Тикрит қаласын қайта алуға көмектескен, шииттер басымдылық ететін қуатты халықтық әскерін (ХА) пайдаланудан бас тартқандықтан, бұл процесс баяу жүрді. Әскерилердің мәліметінше, қалған ИМ жауынгерлері Рамадидің солтүстік-шығысына қарай шегінді. Ирак премьер-министрі 30 желтоқсанды Рамадиді қайтарып алу мерекесі деп жариялады. Дегенмен, Рамади көп зақымданып, кейбір бағалаулар бойынша 90% дейін қирады.
On 28 December 2015, Iraq's government claimed that it retook the city from the Islamic insurgency group ISIS. The operation started in early November. The city's recapture is seen as a major reversal for ISIS. ISIS occupied the city beginning in May 2015. The ISIS occupation of the city was a major defeat for the Iraqi government forces. The recapture of Ramadi was backed by US led coalition air strikes and an Iraqi advance into the city, but made slow progress, mainly due to stiff resistance from ISIS militants inside the southern half of the city and also because the government chose not to use the powerful Shia dominated paramilitary force PMF that had previously helped it regain the mainly Sunni northern city of Tikrit, to avoid increasing sectarian tensions. The military said remaining ISIS militants have headed out to the north east of Ramadi. The PM of Iraq declared that 30 December as celebrations of the recapture of Ramadi. However, Ramadi was highly damaged afterwards, with some estimates as high as 90%.
Көлік
Рамади шөл арқылы Иордания мен Жерорта теңізіне қарай өтетін маңызды сауда жолында орналасқан. Бағдат-Амман тас жолы қаладан өтеді. Сонымен қатар, Рамадидің оңтүстік жағынан Бағдатқа қарай шығысқа, Хадисаға және Сирия шекарасына қарай батысқа теміржол желісі өтеді.
Ramadi stands on an important trade route leading across the desert to Jordan and the Mediterranean Sea. The main Amman–Baghdad road passes through the city. A railway line also runs through the southern outskirts of Ramadi, heading east to Baghdad and west to Haditha and the Syrian border.
География
ХХІ ғасырдың басында Рамади шамамен шығыстан батысқа, солтүстіктен оңтүстікке қарай белгілі бір аралыққа созылған. Қала орталығы тығыз салынған, ал оны көптеген сиреп орналасқан тұрғын үй аудандары қоршап тұр. Қала орталығының солтүстік шекарасы – Евфрат өзені, шығысы – қала маңы, оңтүстігі – Бағдад пен Хадита арасындағы темір жол, ал батысы – Хаббания каналы. Каналдың батысы мен солтүстік-батысында, сондай-ақ Евфраттың солтүстігінде тағы да қала маңы аудандары бар. Бұл маңылардың арасымен көптеген каналдар өтеді, олар қала маңындағы егістік жерлерді суару үшін пайдаланылады. Рамади салыстырмалы түрде жақында құрылғандықтан, қаланың көрінісін қазіргі заманғы бетон ғимараттар – көбінесе жалпақ шатырлы екі немесе үш қабатты үйлер, бірақ қала орталығында бірнеше биік ғимараттар да бар – құрайды. Қаланың жаңа құрылысының салдарынан, ол Ирактың көне қалаларына тән кашба сияқты ерекшеліктерден мүлдем айырылған. Жапондықтар салған жеті қабатты қалалық аурухана Рамадидегі ең биік ғимарат болып табылады. Қала Ирак соғысы мен бүлік кезінде ауыр зақымдарға ұшырады. Көптеген ғимараттар қиратылды, ал қалғандарының көпшілігі тұруға жарамсыз болып қалды.
At the start of the 21st century, Ramadi stretched over an area of about east to west by north to south. The center of the city is densely built up, with numerous more spread out residential suburbs surrounding it. The city center is bounded to the north by the Euphrates, to the east by suburbs, to the south by the railway line between Baghdad and Haditha, and to the west by the Habbaniyah Canal. More suburbs exist to the west and northwest of the canal and north of the Euphrates. The suburbs are extensively criss crossed with canals that are used to irrigate the farmland around the city. Ramadi's recent origins mean that it is dominated by modern concrete buildings, mostly flat roofed two or three story structures but with a number of taller buildings in the city center. Its modern origins mean that it lacks features typical of older Iraqi cities, such as a kasbah. The Japanese built city hospital, with seven stories, is the tallest building in Ramadi. The city was badly damaged during the Iraq war and insurgency. Many buildings were destroyed and many more were rendered uninhabitable.
Климат
Рамадиде Кёппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесінде ыстық шөлді климат (BWh) бар. Жаңбырдың көбі қыста жауады. Рамадидегі орташа жылдық температура жоғары, ал жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 100 мм құрайды. Бұл аймақта ыстық айларда құм дауылдары жиі болады.
Ramadi has a hot desert climate (BWh) in the Köppen–Geiger climate classification system. Most rain falls in the winter. The average annual temperature in Ramadi is About of precipitation falls annually. Sand storms often occur in the warmer months in this region.