Кіріспе
Италиялық жарыс жүргізушісі (1918–1955)
Альберто Аскари (13 шілде 1918 – 26 мамыр 1955) – итальяндық жарыс жүргізушісі және екі дүркін Формула-1 әлем чемпионы. Аскари мұқияттығымен, дәлдігімен және шеберлігімен танымал болған, ол автокөлікке ауысудан бұрын мотоцикл жарыстарында қатысқан көп дағдылы жарыскер болды. Ол 1952 жылғы және 1953 жылғы F1 маусымдарында Scuderia Ferrari үшін тікелей екі рет әлем чемпионы атанды, бұл команданың алғашқы әлем чемпионы және 2024 жылға дейін титулды жеңіп алған соңғы итальяндық. Бұл 1952 жылғы Индианаполис 500-ге қатысумен және 1954 жылғы Миле Мильяда жеңіспен ұштастырылды. 2024 жылға қарай Аскари мен Майкл Шумахер Ферраридің тікелей екі рет әлем чемпионы болды, ал Аскари Ферраридің жалғыз итальян чемпионы болып қала береді. Бірнеше рет әлем чемпионатында жеңіс туған алғашқы жүргізуші ретінде ол 1952 жылдан 1954 жылға дейін әлем чемпионатында ең көп жеңіс тіркеген төрт жүргізушінің бірі болды. Хуан Мануэль Фанхио 1954 жылғы F1 маусымынан 2002 жылғы F1 маусымына дейін (1954 жылы Аскаримен бірге) рекордты ұстады, ал Шумахер 2002 жылғы F1 маусымынан бері рекордты ұстап тұр, бірақ Шумахер 2020 жылғы F1 маусымынан бастап Льюис Хэмилтонмен де осы рекордты бөліседі. Аскари бала кезінде оның әкесі, сонымен қатар белгілі жарыс жүргізушісі Антонио Аскари 1925 жылғы Франция Гран-приінде апатқа ұшырап қайтыс болды. Аскари өзі 1955 жылы Монца автодромында Ферраридің сынақ кезінде қаза тапты.
Ерте өмір
Миланда туған Альберто Аскари, 1920 жылдары Гран-при автожарыстарының талантты жұлдызы болған Антонио Аскаридің ұлы болды. Аскаридің жеті жасқа толуына екі апта қалғанда, оның әкесі 1925 жылы Линас Монтлери автодромында өткен Франция Гран-приінде жетекшілік етіп келе жатып қаза тапты; жас Аскари бұл қайғыға қарамастан жарысқа деген қызығушылығын жоғалтпады, кейіннен ол Гран-при жарыстарында өзінен бұрынғы ешкімге жетпеген билікке ие болды. Аскари жастық шағында мотоциклдерде жарысқан. 19 жасында ол "Бьянки" командасымен келісім шарт жасады. 1940 жылы әкесінің жақын досы Энцо Феррари ұсынған Auto Avio Costruzioni 815 машинасымен беделді Mille Miglia жарысына қатысқаннан кейін, Аскари төрт дөңгелекпен тұрақты түрде жарыса бастады. Олар Триполи портында жүк таситын кемесінің құлауынан аман қалды. Ол сондай-ақ 1948 жылы Ұлыбритания Гран-присінде екінші орын алды, бұл жарысты Корольдік Автомобиль Клубы ұйымдастырды және ол әдетте алғашқы Ұлыбритания Гран-присі деп саналады, Сильверстоун трассасында. Феррариде жүргізіп, ол 1949 жылы Буэнос-Айрес Гран-присінде үшінші орынды жеңіп алды. Бірінші Формула-1 Әлем Чемпионаты 1950 жылғы Формула-1 маусымында өтті. "Ferrari" командасы әлем чемпионатындағы тұңғыш рет 1950 жылы Монако Гран-присінде, маусымның екінші жарысында, Аскари, Виллорези және әйгілі француз жүргізушісі Раймонд Соммер команда құрамында өнер көрсетті. Монакода Аскари 31 жас 312 күндік шағында Формула-1-де ұпай жинаған және подиумға шыққан ең жас жүргізуші болды. Команданың жылы құрамы жақсы болды, өйткені суперкомпрессорлы "Ferrari 125 F1" басым "Alfa Romeo" командасына қарсы тұруға тым баяу болды, сондықтан "Ferrari" 4.5 литрлік машинаны жасауға кірісті. Жылдың көп бөлігі команданың 2 литрлік Формула-2 қозғалтқышы біртіндеп үлкейтілуіне кетті. 1950 жылғы Италия Гран-приіне, чемпионаттың соңғы кезеңіне толық 4.5 литрлік "Ferrari 375 F1" келгенде, Аскари "Alfa Romeo"-ға зейнеткерлікке шыққанға дейін жылдың ең қатал сынағын берді; содан кейін ол командаласы Дорино Серафинидің машинасына отырып, екінші орынды жеңіп алды. Жаңа "Ferrari" кейін 1950 жылы чемпионат емес "Penya Rhin Grand Prix" жарысын жеңіп алды. 1951 жылғы F1 маусымы бойы Аскари "Alfa Romeo" командасына қауіп төндірді, бірақ бастапқыда ол сенімсіздікке тап болды. 1951 жылы Нюрбургрингте өткен Германия Гран-присінде жеңіске жеткеннен кейін, ол 1951 жылы Италия Гран-присінде де жеңіске жетті және чемпионаттың шешуші кезеңі – 1951 жылғы Испания Гран-приіне дейін Фангиодан екі ұпай ғана артта қалды, онда Фангио жарысты жеңіп, 33 жастағы Аскаридің бірінші титулын жеңіп алды, ол ең жас вице-чемпион атанды. Аскари пол-позицияны иеленсе де, жарысқа дұрыс таңдалмаған шиналар "Ferrari"-дің Фангиоға қарсы тұруына мүмкіндік бермеді; Аскари төртінші орынды иеленді. 1952 жылғы F1 маусымында Әлем Чемпионаты 2 литрлік Формула-2 ережелеріне ауысты, Аскари "Ferrari 500" машинасымен жарысты. Ол 1952 жылы Швейцария Гран-присіне қатыспады, өйткені ол сол кездегі Әлем Чемпионатының жарысы болған 1952 жылғы Индианаполис 500 жарысына іріктеуден өтті. Ол Әлем Чемпионаты кестесіндегі он бір жыл ішінде Индиде жарысқан жалғыз еуропалық жүргізуші болды; оның жарысы 40 айналымнан кейін дөңгелегінің бұзылуынан аяқталды. Еуропаға оралғаннан кейін ол серияның қалған алты кезеңінде жеңіп, әлем чемпионы атағын жеңіп алды (сонымен қатар бес рет чемпионат емес жарыстарда жеңіске жетті) және әр жарыста ең жылдам айналым жасады. Ол Әлем Чемпионатына сегіз нәтижеден тек төртеуі ғана есептелетіндіктен, жүргізуші ала алатын ең көп ұпайды жинады. 34 жасында Аскари Формула-1 чемпионатының ең жас чемпионы атанды, бірақ 1958 жылы 29 жастағы Майк Хоторн жеңіске жетті. Хоторн 1951 жылы Аскаридің командаласы болған. Аскари 1953 жылғы F1 маусымын бастау үшін үш рет қатарынан жарыстарда жеңіске жетті, бұл оған Индиді есептемегенде тоғыз рет чемпиондық жеңіс сыйлады, бірақ ол 1953 жылғы Франция Гран-присінде төртінші орынды иеленгенде оның жеңіс тізбегі аяқталды, бұл жарыс өте бәсекелі болды. Ол жыл соңында тағы екі рет жеңіске жетіп, екінші рет қатарынан Әлем Чемпионатын жеңіп алды, сондай-ақ "Ferrari" үшін бір рет жеңіске жетті. Аскари сол жылы Mille Miglia жарысын да жеңіп алды. "Lancia D50" дайын болған кезде, Аскари оның дебютінде, 1954 жылғы Испания Гран-присінде поул-позицияны иеленді және жарыс басында таңғажайып өнер көрсетіп, ең жылдам айналым жасады, бірақ біліксіздік салдарынан жарыстан шығып қалды, бұл Фангионың бұрынғы басым "Mercedes" командасына қарсы толық маусымдық бәсеке күтілді. Бұл жерде "Lancia" командасы бұрынғы жеңіске жеткен "Mercedes" командасын жеңіп шықты. 1955 жылы 22 мамырда Монако Гран-присі кезінде Аскари жарыстың соңында шиканды өткізіп алып, шөп балдары мен құм қаптары арқылы портқа құлап түсті, көрермендердің Стирлинг Мосс жарыстан шыққан кездегі реакциясына немесе өте жақын болған Чезаре Пердисаның ықпалынан алаңдаған болуы мүмкін. Оған не ықпал еткені белгісіз, ол шиканға тым тез жақындады және жалғыз жолды таңдап, D50 көлігін кедергілер арқылы теңізге сүйреп әкеп, шамамен 30 см қашықтықта тұрған үлкен темір бағананы жіберіп алды. Оның көлігі батса да, апаттың себептері мен жағдайлары, соның ішінде қауіпсіздікке көңіл бөлген Аскаридің басқа жүргізушінің көлігін неге басқарғаны және өзінің бақытты көк қалқанысыз (оны үйде қалдырып, төрт күн бұрын Монакодағы апаттан кейін жарысқа оралудың ең жақсы жолы екенін ойлаған) анықталған жоқ. 2014 жылы жарыс жүргізушісі Эрнесто Брамбилла апатты көргенін мәлімдеп, көлік айналып құлағанын растады, апатқа жолдан өтіп кеткен көрерменнің кінәлі екені туралы болжамды жоққа шығарды. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген автоспорт жанкүйерлері Аскаридің қазасына қайғырысты, ол әкесінің қабіріне жанында, Милан қаласындағы Cimitero Monumentale бейіште мәңгілікке қалды, ол барлық уақыттағы ең ұлы жарысшылардың бірі ретінде еске алынады. Оның жаназасына Милан көшелерінде бір миллионнан астам адам жиналды. Екеуі де 13 Гран-приде жеңіске жетті, 26 нөмірімен жарысты және ұқсас жағдайларда қаза тапты. 2016 жылы белгісіз ұрылар Аскари мен оның әкесінің ескерткіштерінің екі жағына қойылған қола бюсттерін ұрлады. Аскаридің бюстін Микеле Ведани жасаған, ал оның әкесінің бюстін мүсінші Орацио Гроссони жасаған.
Мұра
Аскари әріптес жүргізушілер мен көрермендер арасында қарапайымдылығымен және қарсыластарының шеберлігін мақтауға құштарлығымен танымал болды; ол өткізуге ең қиын жүргізушілердің бірі саналады. Бір сыншылық – ол жетекшілікке таласқанда толыққанды назар қоймағаны туралы пікір. Мысалы, Энцо Феррари былай деді: «Оны қуып жететін және озуға тырысқанда, ол кемсінуден емес, керісінше, өзінің нағыз класын көрсетуге кедерес келтіретін бір түрлі дендеуден зардап шекті». 1992 жылы ол Халықаралық Мотор спортының Даңқ залына енгізілді. 1994 жылы құрылған британдық суперкар өндірушісі Ascari Cars оның құрметіне аталды. Италияда туған американдық жарыс шебері Марио Андретти Аскариді өзінің жарыс батыры деп санайды, өйткені ол жастығында Монца трассасында оның жарысын тамашалаған. Аскари 2017 жылдың желтоқсан айында FIA Даңқ залына енгізілді. Ол Марк Салливанның «Қызыл аспан астында» романында кейіпкер болады. 34 стартқа қатысып, 32 жарыста басталғанда Аскари 13 жеңіс, 17 мәнерлеп оқу, 14 поул-позиция және 12 жылдам айналым көрсетті, сондай-ақ екі әлем чемпионатын жеңіп алды, осылайша ол екі дүркін әлем чемпионы және бірінші рет қатарынан жеңіске жеткен чемпион атанды. Майкл Шумахер 2001 жылғы F1 маусымында төртінші әлем чемпионатын жеңгенге дейін (Ферраримен екіншісі) Феррари жүргізушісі бірінен соң бірі екі рет жеңіске жеткен емес. Оның Хуан Мануэль Фанхиомен бәсекесі Формула-1 тарихындағы ең ұлы бәсекелердің бірі болды; екеуі де 31 старттан 27 жеңіс, 30 поул-позиция және 27 жылдам айналым көрсетті, олардың кейбіреулері басқалармен бөлісті. Кем дегенде бір айналымда Аскари немесе Фанхио көш бастады, көбінесе екеуі де жарыста көш бастап, бірнеше айналымға созылды, барлығы 37 Гран-придің екеуінен басқа (1950 жылғы Ұлыбритания Гран-приінен бастап 1955 жылғы Монако Гран-приіне дейін). Жалпы, олар 2508 айналымның 66,6%-ын бастап тұрды. Стирлинг Мосс Фанхио жақсырақ деп есептеді, бірақ Аскари оған өте жақын болды, ал Motor Sport журналының Денис Дженкинсон Аскари жақсырақ деп ойлады. Аскариді сонымен қатар Джим Кларк прототипі деп те атады, сондай-ақ Ферраридің жалғыз итальяндық әлем чемпионы және Италияның бірінші рет қатарынан жеңіске жеткен чемпионы ретінде итальяндық Гран-при жұлдызы деп таныды. Аскаридің қарсыластары оны Фанхиодан жылдам деп есептеді. 40%-дан астам жеңіс көрсеткішімен Аскари сол кезде Фанхиодан кейін екінші орында тұрды. 2012 жылы BBC Аскариді Формула-1 тарихындағы ең ұлы жүргізушілердің 9-шысы деп тізімдеді. Айхенбергер мен Стадельман (2009, 40 жарысқа қатысу критерийі алынғанда 12-орында), түпнұсқа F1metrics (2014, 9-орында), FiveThirtyEight (2018, 19-орында) және жаңартылған F1metrics (2019, 5-орында) сияқты ұқсас объективті математикалық модельдер Аскариді әрқашан Формула-1 тарихындағы ең ұлы 20 жүргізушінің қатарына енгізді. Фанхио 1952 жылғы маусымға қатыспағанына қарамастан, Аскаридің сол маусымдағы өнері барлық уақыттағы ең жақсы бір жылдық өнер көрсетулерінің бірі саналады; ол Джузеппе Фарина сияқты бірнеше мықты Феррари әріптестерін 53,5-ке 27 жалпы ұпаймен жеңіп алды. 2019 жылғы түзетілген ұпай есептеуіне сүйенсек, 1952 жылғы чемпионаттың бірінші және екінші орын арасындағы ең үлкен айырмашылық болды, Аскари үшін жарысқа 8,90 ұпай, ал Майк Хоторн үшін жарысқа 4,36 ұпай берілді. Аскари қатарынан шапшаңдық көрсетудегі рекордты (4), қатарынан Grand Chelems (2, Кларк пен Феттельмен бірлесіп), бір маусымдағы ең көп Grand Chelems (3, Кларк, Манселл және Гамильтонмен бірлесіп), ең көп жылдам айналым (7), қатарынан ең көп айналым (304), қатарынан ең көп қашықтық (2075 км), бір маусымдағы ең жылдам айналымдар пайызы (75%) және бір маусымдағы ең жоғары мүмкін чемпионат ұпайларының пайызы (100%, Кларкпен бірлесіп) рекордтарын иеленеді. Аскаридің қатарынан 7 жеңіс рекордтық көрсеткіші 51 жыл бойы сақталды, алғаш рет 2004 жылғы F1 маусымында Шумахер теңестірді, содан кейін 2013 жылғы F1 маусымында Феттель (9) бұзды, ал 2023 жылғы F1 маусымында Макс Верстаппен (10) қайта бұзды.
Карьерасының ерекшеліктері
Маусым Жарыс орны Команда Автомобиль 1947 Sehab Almaz Bey Trophy 2-орын Cisitalia Fiat D46 1948 Gran Premio di San Remo 1-орын Maserati 4CLT/48 Circuito di Pescara 1-орын Maserati A6GCS RAC International Grand Prix 2-орын Maserati 4CLT/48 Grand Prix de l'ACF 1-орын Scuderia Ambrosiana Maserati 4CLT Gran Premio di Bari 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 166C Grand Prix de Suisse 1-орын Ferrari 125 Coupe des Petites Cylindrées 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 166C Daily Express BRDC International Trophy 1-орын Ferrari 125 Lausanne Grand Prix 1-орын Gran Premio d'Italia 1-орын Gran Premio del General Juan Perón y de la Ciudad Buenos Aires 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 166 FL Copa Acción de San Lorenzo 3-орын Scuderia Ferrari Ferrari 125 Gran Premio dell'Autodromo di Monza 3-орын Ferrari 166C 1950 Gran Premio Internacional del General San Martín 1-орын Ferrari 166 F2/50 Grand Prix de Mons 1-орын Grand Prix de Luxembourg 1-орын Ferrari 166 MM Gran Premio di Roma 1-орын Ferrari 166 F2/50 Coupe ds Petites Cylindrées 1-орын Großer Preis von Deutschland 1-орын Circuito del Garda 1-орын Grand Premio do Penya Rhin 1-орын Ferrari 375 Grand Prix de Marseilles 2-орын Ferrari 166 F2/50 Grand Prix Automobile de Monaco 2-орын Ferrari 125 Gran Premio dell'Autodromo di Monza 2-орын Ferrari 166 F2/50 Gran Premio d'Italia 2-орын Ferrari 125 Grote Prijs van Nederland 3-орын Ferrari 166 FIA Formula One World Championship 5-орын Ferrari 125Ferrari 166 F2/50Ferrari 275Ferrari 375 1951 Rallye del Sestriere 1-орын Lancia Aurelia Gran Premio di San Remo 1-орын Ferrari 375 Gran Premio dell'Autodromo di Monza 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 166 F2/50 Gran Premio di Napoli 1-орын Großer Preis von Deutschland 1-орын Ferrari 375 Gran Premio d'Italia 1-орын Gran Premio di Modena 1-орын Ferrari 500 FIA Formula One World Championship 2-орын Ferrari 375 Grote Prijs van Belgie 2-орын Grand Prix de l'A. C. F. 2-орын Carrera Panamericana 2-орын Centro Deportivo Italiano Ferrari 212 Inter Vignale 1952 FIA Formula One World Championship 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 500 Grand Prix de France 1-орын Gran Premio di Siracusa 1-орын Grand Prix Automobile de Pau 1-орын Grand Prix de Marseille 1-орын Grote Prijs van Belgie 1-орын Grand Prix de l'ACF 1-орын RAC British Grand Prix 1-орын Großer Preis von Deutschland 1-орын Grand Prix du Comminges 1-орын Grote Prijs van Nederland 1-орын Grand Prix de La Baule 1-орын Gran Premio d'Italia 1-орын Grand Prix de la Marne 3-орын Gran Premio di Modena 3-орын 1953 FIA Formula One World Championship 1-орын Scuderia Ferrari Ferrari 500 Gran Premio de la Republica Argentina 1-орын Grand Prix Automobile de Pau 1-орын Grand Prix de Bordeaux 1-орын Grote Prijs van Nederland 1-орын Grote Prijs van Belgie 1-орын RAC British Grand Prix 1-орын Großer Preis der Schweiz 1-орын Internationales ADAC 1000 km Rennen Weltmeisterschaftslauf Nürburgring 1-орын Automobili Ferrari Ferrari 375 MM Vignale Spyder 12 Hours of Casablanca 2-орын Scuderia Ferrari Ferrari 500 Mondial 1954 Mille Miglia 1-орын Scuderia Lancia Lancia D24 FIA Formula One World Championship 25-орын Officine Alfieri MaseratiScuderia FerrariScuderia Lancia Maserati 250FFerrari 625Lancia D50 1955 Gran Premio del Valentino 1-орын Scuderia Lancia Lancia D50 Gran Premio di Napoli 1-орын Scuderia Lancia Lancia D50
Ле-Манның толық 24 сағаттық жарысының нәтижелері
Жыл Командасы Пилоттар Автомобиль Сыныбы Айналым 1952 Scuderia Ferrari Луиджи Виллорези Ferrari 250 S Berlinetta Vignale S3.0 Аяқталмады 1953 Scuderia Ferrari Луиджи Виллорези Ferrari 340 MM Pininfarina Berlinetta S5.0 229 Аяқталмады
12 сағаттық себрингтің толық нәтижелері
Жыл Команда Серіктес жүргізушілер Автомобиль класы Айналымдар 1954 Scuderia Lancia Co. Луиджи Виллорези Lancia D24 S5.0 87 Аяқталмады Аяқталмады
Mille Miglia толық нәтижелері
Жыл Командасы Пилоттар Көлік Классы 1940 Альберто Аскари Джованни Миноцци Auto Avio Costruzioni 815 1.5 Аяқталмады Аяқталмады 1948 Scuderia Ambrosiana Гуерино Бертокки Maserati A6GCS S2./+2.0 Аяқталмады Аяқталмады 1950 Scuderia Ferrari Сенесио Николини Ferrari 275 S Barchetta Touring S+2.0 Аяқталмады Аяқталмады 1951 Scuderia Ferrari Сенесио Николини Ferrari 340 America Barchetta Touring S/GT+2.0 Аяқталмады Аяқталмады 1954 Scuderia Lancia Lancia D24 S+2.0 1-орын 1-орын
"Касабланканың 12 сағаты" толық нәтижелері
Жыл Командасы Серіктес жүргізушілер Автомобиль Сыныбы 1953 Скудерия Феррари Казимиро де Оливейра Феррари 375 MM S+2.0 ЖСЖ ЖСЖ Скудерия Феррари Луиджи Виллорези Феррари 500 Мондиал S2.0 2-орын 1-орын