Жозеф Наполеон Анри Бурасса: Француздық Канада саяси қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Канадалық саясаткер, француздық-канадтық саяси лидер

Жозеф Наполеон Анри Бурасса (1868 жылдың 1 қыркүйегі – 1952 жылдың 31 тамызы) – француздық-канадтық саяси лидер және баспагер. 1899 жылы Бурасса британ үкіметінің Канададан Екінші буар соғысында Ұлыбритания үшін күресу үшін әскер жіберу туралы сұранысына қарсы күресті. Премьер-министр сэр Уилфрид Лориердің ұсынысы еріктілерді жіберу болды, бірақ бұл келесі жарты ғасырдағы дүниежүзілік соғыстарда болашақ әскери шақыруға наразылықтың негізін қалады. Бурасса империяны қорғауға көмектесу үшін соғыс кемелерін салу туралы ұсынысқа қарсы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери шақыруға қарсы шықты және Канаданың мүдделеріне қауіп төндірмейтінін мәлімдеді. Ол Ұлыбритания мен оның одақтастарын әскери тұрғысынан қолдаған католик епископтарына қарсылық көрсетті. Бурасса француздық-канадтық ұлтшылдығының идеологиялық әкесі болды. Бурасса сондай-ақ 1867 жылғы Канада Конфедерациясына француздық Канаданың көзқарасын қалыптастыруда шешуші рөл атқарды.

Ерте өмір және білім

Монреаль, Квебекте Наполеон Бурасса мен Азели Папино (Бурасса) отбасында дүниеге келген Анри Бурасса, демократияны қолдайтын реформатор саясаткер Луи Жозеф Папиноның немересі болды. Ол Монреаль политехникалық мектебінде және Массачусетс штатының Вустер қаласындағы Қасиетті Крест колледжінде білім алды. 1890 жылы 22 жасында Квебек штатының Монтебелло қаласының мэрі болды.

Саяси мансап

1896 жылы ол Лабелден тәуелсіз либерал ретінде Палаталар палатасына сайланды, бірақ 1899 жылы Канада әскерін Екінші Бур соғысына жіберуге наразылық білдіріп, отставкаға кетті. Ол отставкаға кеткеннен кейін көп ұзамай қайта сайланды. Ол премьер-министр Уилфрид Лориерді британдық империяға және оның Канададағы қолдаушыларына «сатқын» деп айыптады. Империализмнің зымияндықтары деп санайтын нәрсеге қарсы тұру үшін ол 1903 жылы франкофон халқына жалпы канадалық ұлтшылдық рухты сіңіру мақсатында Канадалық ұлттық лигасы (Ligue nationaliste canadienne) құрды. Ол Ұлыбританияға немесе АҚШ-қа саяси тәуелділікке қарсы болды және оның орнына британдық империя шегінде Канаданың автономиясын қолдады. Бурса 1907 жылдың 11 мамырында федералды парламенттен кетті, бірақ ол Квебек саясатында белсенді болып қала берді. 1908 жылғы провинциялық сайлауда Монреаль дивизионында Квебек заң шығару жиналысына сайланды. Ол 1912 жылдың 5 қыркүйегінде жиналыстан зейнеткерлікке шыққанға дейін Лигаға жетекшілік етті. Ол Лориерді сынауын жалғастырды, оның келісімдері көбінесе британдық империяға көмектесті. Бурса 1910 жылы Лориердің Канадалық теңіз күшін құруға тырысуына қарсы болды, себебі ол Канаданы Ұлыбритания мен Германия арасындағы болашақ соғыстарға тартады деп сенді. Ол тәуелсіз теңіз күшін құруды қолдады, бірақ ол Лориер жоспарлағандай, британдық қолбасшылыққа бағынуын қаламады. Бурсаның шабуылдары Лориердің Квебектегі беделін әлсіретті және 1911 жылғы сайлауда Либералдық партияның жеңілісіне себеп болды. Бурсаның әрекеттері ирониялық түрде консервативтік партияның сайлауына көмектесті, олар либералдарға қарағанда империалистік саясатты мықты ұстады. 1910 жылы провинциялық жиналыста Сен-Иясинт депутаты ретінде қызмет еткен кезде ол Ұлттық лиганы насихаттау үшін Le Devoir газетін құрды және 1932 жылға дейін оның редакторы болды. Бурсаның басты мақсаты Le Devoir газетін Квебек пен Оттавадағы орнықты партиялардың бақылауынан тыс ұстап тұру болды, олар сайлау мүдделеріне арналған баспасөз органдарын бақылап, партиялық әрекеттері арқылы қоғамдық пікірді бақылауға тырысты. Бурса газетіне Le Devoir деген атты таңдады, себебі ол адалдық пен әділдікке деген міндеттемесін және қоғамдық игілікке қызмет ету ниетін атап көрсетті. 1913 жылы Бурса Онтарио үкіметін Онтарио мектептеріндегі дағдарыс кезінде (17-ережеге қараңыз) «Пруссиядан да пруссиялық» деп айыптады, себебі Онтарио мектептерінде француз тілін қолдануға тыйым салып, ағылшын тілін ресми оқыту тіліне айналдырғаннан кейін. Ол 1915 жылы өз отандастарына Канаданың ішіндегі жауларын көруді тапсырды: «Француз тілінің, Канададағы француз өркениетінің жаулары – Шпрей жағалауындағы боштар емес, ағылшын канадалықтары, оранжистік интригашылар немесе ирланд дін қызметкерлері. Ең бастысы, олар – француз канадалықтары, жеңіліске ұшырап, үш ғасырлық отаршылдықтан зардап шеккендер. Егер біз Онтариодағы азшылықты талқандауға жол берсек, онда көп ұзамай ағылшынша Канададағы басқа француз топтары да кезек алады». [Вейдте, 2-том, 671-бет]

In 1896, he was elected to the House of Commons as an independent Liberal for Labelle but resigned in 1899 to protest the sending of Canadian troops to the Second Boer War. He was re elected soon after his resignation. He argued that Prime Minister Wilfrid Laurier was un vendu ("a sell out") to British Empire and its supporters in Canada. To counter what he perceived to be the evils of imperialism, he created in 1903 the Ligue nationaliste canadienne (Canadian Nationalist League) to instill a pan Canadian nationalist spirit in the francophone population. It opposed political dependence on either Britain or the United States and supported instead Canadian autonomy within the British Empire. Bourassa left the federal parliament on May 11, 1907, but he remained active in Quebec politics by being elected to the Legislative Assembly of Quebec in the 1908 provincial election in Montréal division no. 2. He led the Ligue until he retired from the assembly on September 5, 1912. He continued to criticize Laurier, whose compromises mostly helped the British Empire. Bourassa opposed Laurier's attempts to build a Canadian Navy in 1910, which he believed would draw Canada into future wars between Britain and Germany. He supported the eventual creation of an independent navy but did not want it to be under British command, as Laurier had planned. Bourassa's attacks depleted Laurier's strength in Quebec and contributed to the Liberal Party's loss in the 1911 election. Bourassa's moves ironically aided the election of the Conservative Party, which held more staunchly pro imperialist policies than the Liberals. In 1910, while he was serving in the Provincial Assembly as the member for Saint Hyacinthe, he founded the newspaper Le Devoir to promote the Nationalist League and served as its editor until 1932. Bourassa's main objective was to position Le Devoir outside the control of the established parties in Quebec and in Ottawa, which had authority over press organs devoted to their electoral interests and attempted to control public opinion by their partisan actions. Bourassa chose the name Le Devoir for his newspaper because of its emphasis of his commitment to integrity and justice and his desire to serve the public good. In 1913, Bourassa denounced the government of Ontario as "more Prussian than Prussia" during the Ontario Schools Question crisis (see Regulation 17) after Ontario had almost banned the use of French in its schools and made English its official language of instruction. He charged his compatriots to see their enemies inside Canada, in 1915:"The enemies of the French language, of French civilization in Canada, are not the Boches on the shores of the Spree; but the English Canadian anglicizers, the Orange intriguers, or Irish priests. Above all they are French Canadians weakened and degraded by the conquest and three centuries of colonial servitude. Let no mistake be made: if we let the Ontario minority be crushed, it will soon be the turn of other French groups in English Canada." [in Wade, v 2 p. 671]

Дүниежүзілік соғыстар

Бурса француз канадалықтарының Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына қарсылық көрсетті, әсіресе Роберт Борденнің 1917 жылы әскери шақыру жоспарларын іске асыруына. Ол соғыстың Франция мен Ұлыбританияның өмір сүруі үшін қажет екеніне келісті, бірақ Еуропа майдандарына тек өз еркімен келген канадалықтарды жіберу керек деп санады. Оның әскери шақыруға қарсылығы ағылшын тілді халықтың оған деген ықыласын төмендетті, бұл Оттавада жиналған жауырындардың оның сөйлеген кезінде көкөністер мен жұмыртқа лақтыруынан көрінді. Саясаттан енді ештеңе істемейтінін мәлімдеген үш айдан кейін, ол 1925 жылғы сайлауда тәуелсіз депутат ретінде сайланып, Парламентке қайта оралды және 1935 жылғы сайлауда жеңілгенге дейін қызмет етті. 1930 жылдары Бурса, сол кездегі басқа саясаткерлер сияқты, Канаданың еврей иммигранттарына есігін жабуды талап етті. Бурса 1944 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери шақыру дағдарысы кезінде де, бірақ бұрынғыдан әлсіз, әскери шақыруға қарсы болды және «Халықтық блок» мүшесі болды. Оның Квебек саясатына тигізген әсері бүгінгі күні де барлық ірі провинциялық партияларда көрініп тұр.

Өлім және мұра

1952 жылы Квебектің Отремон қаласында қайтыс болғаннан кейін (84 жасқа толуына бір күн қалғанда) Анри Бурасса Монреальдегі Нотр-Дам-де-Ньеж зиратына жерленді. Монреальдегі Анри Бурасса бульвары, Анри Бурасса метро станциясы және Бурасса федералды сайлау округі оның құрметіне аталған. Бұл атау Анри Бурасса көшесіне, Анри Бурасса саябағына және Квебек провинциясының Папинеувилл қаласында орналасқан Папинеу аймақтық муниципалитетінің (RCM) ғимаратына да қатысты. Ол Квебектің бұрынғы премьер-министрі Роберт Бурассамен туыс емес. Майкл К. Макмилланның сөзіне сүйенсек, Бурассаның саяси ой-пікірлері виг либерализмі, католиктік әлеуметтік тұжырымдама және дәстүрлі Квебек саяси ой-пікірлерінің біріккен жиынтығы болды. Ол француз канадалықтарының азаматтық құқықтарын қолдаған және империализмге қарсы болған тұрақты либерал болды, ал экономикалық мәселелердегі көзқарасы католиктік принциптерге негізделген. Бурасса шіркеудің дін, мораль, тәртіп және басқару салаларындағы жауапкершілігін қабылдаған ультрамонтанизм идеясын қолдаса да, шіркеутің саяси істерге араласуына қарсы тұрды және шіркеу тарапынан қолдау тапқан корпоративизмді қабылдамады. Бурасса мемлекеттік араласуға барынша қарсы болды және өмірі бойы моральдық реформаның қажеттілігін үнемі қадағалады. Левитт көрсеткендей, ағылшын және француз тілдес тарихшылардың Бурассаға деген көзқарасы әр тарихшының Бурасса талқылаған маңызды мәселелерге қатысты ұстанымымен шартталған. 1902 жылы оны тарихи әдебиетке Голдвин Смит, оның антиимпериалистік әріптесі енгізді. 1930 жылдардағы оқшаулану және 1960 жылдардағы екі мәдениеттілік (Бурасса франкофондық құқықтарды қорғаушы болғанымен, сепаратизмге қарсы болды) ағылшын тілдес ортада оған жағымды қарым-қатынас көрсетті, ал оның бұрынғы қарсыласы Лионель Грулькс оны «теңдесі жоқ Ояушы» деп сипаттады. Бурассаның әлеуметтік мәселелерге қатысты ұстанымы (католиктік, орташа реформалық, отбасылық және ауыл шаруашылығы құндылықтарын баса назар аудару) мақтау мен айыптауға әкеп соқты.

Мақалалар мен тараулар

Лусьен Бушар: Анри Бурасса, «Американың құрылысшылары: тарихқа енген француз канадалықтары». Андре Пратт, Джонатан Кей бас редакторы. «La Presse», Монреаль, 2016. Мұра. Француз канадалықтарының Солтүстік Американы қалыптастыруы. МакКлелланд және Стюарт, Торонто, 2016; 2019. Джефф Килан, «Католик бейтараптығы: Анри Бурассаның бейбітшілігі», Канада тарихи қауымдастығының журналы, 22-том, 1-сан, 2011, 99-132 беттер. Реаль Беланже, «БУРАССА, АНРИ», «Канаданың тарихи суреттер сөздігі», 18-том, Лаваль университеті/Торонто университеті, 2009. Роландо Гомес, «Анри Бурасса және британдық империализм (1899–1918)», «Саяси тарих бюллетені», 16-том, 3-сан, 2008 жылғы көктем, 161–182 беттер. Жозеф Левитт, «Анри Бурасса», «Канада энциклопедиясы», 2008. Беатрис Ришар, «Анри Бурасса және әскери шақыру: сатқын ба, құтқарушы ба?», «Канада әскери журналы/Revue militaire canadienne», 7-том, 4-сан (қыс), 2006–2007, 75–83 беттер. Жилль Галлишан, «Анри Бурассаның Квебек парламенттік мансабы», «Канада парламенттік шолуы», 1996 жылғы күз. «Бурасса, Анри», «Солтүстік Америкадағы француз тіліндегі авторлар сөздігі», 1989. Рене Дюроше, «Анри Бурасса, епископтар және 1914–1918 жылдардағы соғыс», «Тарихи қағаздар/Communications historiques», 6-том, 1-сан, 1971, 248–275 беттер. Сьюзан Манн Робертсон, «Ұлтшылдық тақырыбының вариациялары: Анри Бурасса және Аббе Грулькс 1920 жылдары», «Тарихи қағаздар/Communications historiques», 5-том, 1-сан, 1970, 109–119 беттер. Жозеф Левитт, «Анри Бурассаның ұлтшылдық көзқарасы, 1896–1914», «Француз Америкасы тарихы журналы», 22-том, 4-сан, 1969, 567–582 беттер. Ришард Джонс, «Анри Бурассаның ұлтшылдық көзқарасы, 1896–1914: түсініктеме», «Француз Америкасы тарихы журналы», 22-том, 4-сан, 1969, 582–586 беттер. Пьер Р. Дерозье, «Le Castor rouge. Анри Бурассаның саяси және әлеуметтік ойлауының пайда болуы мен дамуы», «Parti pris», 4-том, 9–12-сан (мамыр-тамыз), 1967, 146–164 беттер. Джеймс И. В. Коркоран, «Анри Бурасса және Оңтүстік Африка соғысы (4-бөлім)», «Француз Америкасы тарихы журналы», 19-том, 3-сан, 1965, 414–442 беттер. Джеймс И. В. Коркоран, «Анри Бурасса және Оңтүстік Африка соғысы (3-бөлім)», «Француз Америкасы тарихы журналы», 19-том, 2-сан, 1965, 229–237 беттер. Джеймс И. В. Коркоран, «Анри Бурасса және Оңтүстік Африка соғысы (2-бөлім)», «Француз Америкасы тарихы журналы», 19-том, 1-сан, 1965, 84–105 беттер. Джеймс И. В. Коркоран, «Анри Бурасса және Оңтүстік Африка соғысы (1-бөлім)», «Француз Америкасы тарихы журналы», 18-том, 3-сан, 1964, 343–356 беттер. «Тарихи құжат: Бурассаның сепаратизм туралы ойлары», «L'Action nationale», 53-том, 9-сан, 1964 жылғы мамыр. Андре Лаурендо (бас редактор), «Анри Бурасса», «L'Action nationale», 43-том, 1-сан, 1954 жылғы қаңтар. Марин Леланд, «Анри Бурассаның ұлтшылдығы туралы кейбір ескертулер», «Канада тарихи қауымдастығының жылдық жиналысының есебі/Rapports annuels de la Société historique du Canada», 30-том, 1-сан, 1951, 60–63 беттер. «Анри Бурасса», «Француз канадалықтарының өмірбаяндары», 3-басылым, Оттава, 1923, 140-бет. «Анри Бурасса», «Француз канадалықтарының өмірбаяндары», 2-басылым, Оттава, 1922, 227-бет.

Lucien Bouchard: Henri Bourassa, en Bâtisseurs d'Amérique: Des canadiens français qui ont faite de l'histoire. Dir. André Pratte, Jonathan Kay. La Presse, Montréal 2016
Legacy. How french Canadians shaped North America. McClelland & Stewart, Toronto 2016; 2019
Geoff Keelan, « Catholic Neutrality: The Peace of Henri Bourassa », Journal of the Canadian Historical Association, vol. 22, no. 1, 2011, p. 99 132
Réal Bélanger, « BOURASSA, HENRI », in Dictionnaire biographique du Canada, vol. 18, Université Laval/University of Toronto, 2009. Rolando Gomes, « Henri Bourassa et l’impérialisme britannique (1899–1918), in Bulletin d’histoire politique, volume 16, numéro 3, printemps 2008, p. 161 182. Joseph Levitt, « Henri Bourassa », in L'Encyclopédie canadienne, 2008. Béatrice Richard, « Henri Bourassa et la conscription : traitre ou sauveur ? », in Revue militaire canadienne/Canadian Military Journal, volume 7, no. 4 (hiver), 2006–2007, p. 75 83. Gilles Gallichan, « La carrière parlementaire d'Henri Bourassa à Québec », in Revue parlementaire canadienne, automne 1996. « Bourassa, Henri », in Dictionnaire des auteurs de langue française en Amérique du Nord, 1989. René Durocher, « Henri Bourassa, les évêques et la guerre de 1914–1918 », Historical Papers / Communications historiques, vol. 6, no 1, 1971, p. 248 275. Susan Mann Robertson, « Variations on a Nationalist Theme: Henri Bourassa and Abbé Groulx in the 1920s », Historical Papers / Communications historiques, vol. 5, no 1, 1970, p. 109 119. Joseph Levitt, « La perspective nationaliste d'Henri Bourassa, 1896–1914 », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 22, no 4, 1969, p. 567 582. Richard Jones « La perspective nationaliste d'Henri Bourassa, 1896–1914 : commentaire », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 22, no 4, 1969, p. 582 586. Pierre R. Desrosiers, «Le Castor rouge. La genèse et le développement de la pensée politique et sociale d'Henri Bourassa», in Parti pris, vol. 4, nos. 9–12 (mai août), 1967, p. 146 164. James I. W. Corcoran, « Henri Bourassa et la guerre sud africaine (part 4) », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 19, no 3, 1965, p. 414 442. James I. W. Corcoran, « Henri Bourassa et la guerre sud africaine (part 3) », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 19, no 2, 1965, p. 229 237
James I. W. Corcoran, « Henri Bourassa et la guerre sud africaine (part 2) », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 19, no 1, 1965, p. 84 105. James I. W. Corcoran, « Henri Bourassa et la guerre sud africaine (part 1) », Revue d'histoire de l'Amérique française, vol. 18, no 3, 1964, p. 343 356. « Un document historique: toute la pensée de Bourassa sur le séparatisme », in L'Action nationale, vol. 53, no. 9, mai 1964. André Laurendeau (dir. ), «Henri Bourassa», in L'Action nationale, vol. 43, no.1, janvier 1954
Marine Leland, « Quelques observations sur le nationalisme de Henri Bourassa », Report of the Annual Meeting of the Canadian Historical Association / Rapports annuels de la Société historique du Canada, vol. 30, no 1, 1951, p. 60 63. « Henri Bourassa » in Biographies canadiennes françaises. 3e édition, Ottawa, 1923, p. 140. « Henri Bourassa » in Biographies canadiennes françaises. 2e édition, Ottawa, 1922, p. 227.

Негізгі дереккөздер

Анри Бурасса қоры - Канада кітапханасы және мұрағаттарында. Архивтік сілтеме нөмірі R8069. Патрик Аллен және т.б., ред. Анри Бурассаның ой-пікірлері (1954). Левитт, Джозеф, ред. Анри Бурасса империализм және екі мәдениеттілік туралы, 1900–1918 (1970).