Эллиот Картер: Американдық Модернист Композитордың Өмірі мен Шығармашылығы

Кіріспе

Американдық композитор (1908–2012)

Эллиотт Кук Картер кіші (1908 жылдың 11 желтоқсаны – 2012 жылдың 5 қарашасы) – американдық модернист композитор. XX ғасырдың екінші жартысындағы ең беделді композиторлардың бірі, ол еуропалық модернизм мен американдық "ультрамодернизмнің" элементтерін, ерте неоклассикалық кезеңнен кейін, жеке гармониялық және ырғақты тілмен ерекше стильге біріктірді. Оның шығармалары бүкіл әлемде орындалады, олар оркестрлік, камералық музыка, сонаттық және вокалдық туындыларды қамтиды. Көптеген сыйлықтардың иегері Картер өзінің аспаптық квартеттері үшін екі рет Пулитцер сыйлығын алды; ол сондай-ақ ірі масштабты оркестрлік триптих – Symphonia: sum fluxae pretium spei шығармасын жазды. Нью-Йорк қаласында туған Картер 1920 жылдары заманауи музыкаға қызығушылық танытты. Кейіннен Чарльз Айвспен танысып, ол американдық ультрамодернистерді бағалай бастады. Гарвард университетінде Эдвард Бурлингэм Хилл, Густав Холст және Уолтер Пистонмен оқығаннан кейін, ол 1930 жылдары Парижде Надя Булангермен оқыды, содан кейін Америка Құрама Штаттарына оралды. Картер өмірінің соңғы жылдарында өнімді болды, 90 мен 100 жас аралығында 40-тан астам шығарма жариялады, ал 2008 жылы 100 жасқа толғаннан кейін тағы 20-дан астам шығарма жариялады. Оның соңғы туындысы – фортепиано триосы үшін «Эпиграммалар» 2012 жылдың 13 тамызында аяқталды.

Өмірбаян

Эллиотт Кук Картер кіші 1908 жылғы 11 желтоқсанда Манхэттенде, бай кружево импортері Эллиотт Картер аға мен Флоренс Чемберстің қызының отбасында дүниеге келді. Балалық шағының көп бөлігін Еуропада өткізді; ол ағылшын тілін үйрену алдында француз тілінде сөйледі. Жасөспірім шағында музыкаға қызығушылық танытты, бірақ ата-анасы оның қызығушылығын ынталандырмады, тек алғашқы фортепиано сабақтарын қамтамасыз етті. Кейін Картер американдық ультрамодернистерді – Генри Коуэлл, Эдгард Варезе, Рут Кроуфорд және кейін Конлон Нанкарроуды жоғары бағалады. Айвс көбінесе Картерді Серж Куссевицкий жетекшілік еткен BSO концерттеріне қатыстырды, ол заманауи туындыларды жиі қойды, содан кейін Айвстың үйіне оралып, Дебюсси, Стравинский немесе Прокофьевтің «айла-шарғыларын» сынға алып, пародизациялады – олардың еуропалық жаңа музыкасын Айвс тек «беткей ғана заманауи» деп есептеді. Картер 2012 жылғы 5 қарашада Нью-Йорктегі үйінде 103 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Кейін ол қоғамдық өзін-өзі өлтіру және Генри Джеймстің әңгімесі негізінде опера жазуды жоспарлады, бірақ екі идеядан да бас тартып, енді опера жазбауға шешім қабылдады. 2008 жылғы 11 желтоқсанда Баренбойм композитордың 100 жылдығына орай Нью-Йорктегі Карнеги залында BSO оркестрімен осы туындыны қайтадан орындады. Премьерасы 2009 жылғы 20 маусымда баритон Ли Мелроуз бен Оливер Кнуссен жетекшілік еткен Бирмингем заманауи музыка тобының қатысуымен өтті. Маримбаға арналған Figment V Нью-Йоркте 2009 жылғы 2 мамырда Симон Боярмен, ал Луи Зукофскийдің сопрано мен кларнетке арналған өлеңдері 2009 жылғы 9 тамызда Танглвуд фестивалінде Люси Шелтон мен Томас Мартин орындауында тұсаукесер өткізді. Флейта концертінің АҚШ-тағы премьерасы 2010 жылғы 4 ақпанда флейташы Элизабет Роу мен Левин жетекшілік еткен Бостон симфониялық оркестрінің орындауында болды. Картердің өміріндегі соңғы премьерасы – Баренбоймның 70 жылдығына арналған «Диалогтар II», ол 2012 жылғы қазан айында Миланда Густаво Дудамель жетекшілігімен орындалды. Картердің өлімінен кейін өткен соңғы премьерасы – Левинге арналған және оның жетекшілігімен орындалған баритон мен үлкен ансамбльге арналған «Американдық сұлулық» туындысы болды.

Elliott Cook Carter Jr. was born in Manhattan on December 11, 1908, the son of a wealthy lace importer, Elliott Carter Sr., and the former Florence Chambers. Much of his childhood was spent in Europe; he spoke French before learning English. As a teenager, he developed an interest in music, although his parents did not encourage his interests other than providing for early piano lessons, Carter later came to appreciate the American ultra modernists—namely Henry Cowell, Edgard Varèse, Ruth Crawford and, later, Conlon Nancarrow. Ives often accompanied Carter to BSO concerts conducted by Serge Koussevitzky, who programmed contemporary works frequently, and then returned to Ives' home to critique and parody the so called tricks of Debussy, Stravinsky or Prokofiev – who were composing European new music that Ives considered only 'superficially modern'. of natural causes, on November 5, 2012 at his home in New York City, at age 103. He later considered writing operas on the themes of communal suicide and a story by Henry James, but abandoned both ideas and resolved to write no more operas. On December 11, 2008, Barenboim reprised the work with the BSO at Carnegie Hall in New York in the presence of the composer on his 100th birthday. The premiere was given on June 20, 2009, by the baritone Leigh Melrose and the Birmingham Contemporary Music Group conducted by Oliver Knussen. Figment V for marimba was premiered in New York on May 2, 2009, by Simon Boyar, and Poems of Louis Zukofsky for soprano and clarinet had its first performance by Lucy Shelton and Thomas Martin at the Tanglewood Festival on August 9, 2009. The US premiere of the Flute Concerto took place on February 4, 2010, with the flutist Elizabeth Rowe and the Boston Symphony Orchestra conducted by Levine. The last premiere of Carter's lifetime was Dialogues II, written for Barenboim's 70th birthday and conducted in Milan in October 2012 by Gustavo Dudamel. The last Carter premiere ever, which happened after Carter's death, was "The American Sublime", a work for baritone and large ensemble, dedicated to and conducted by Levine.

Музыкалық стиль және тіл

Картердің ерте туындыларына Игорь Стравинский, Аарон Копланд және Пол Хиндемит әсер етті, және олар негізінен неоклассикалық стильде жазылған. Ол контрпункт бойынша қатаң оқытылды, ортағасырлық полифониядан бастап Стравинскийге дейін, және бұл оның алғашқы музыкасында, мысалы, «Покахонтас» балетінде (1938–39) көрінеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі оның кейбір шығармалары диатоникалық және Самуэль Барберге ұқсас мелодиялық лиризмге ие. 1940 жылдардың соңынан бастап оның музыкасында күрделі ырғақты қабаттасулар мен метрикалық модуляция сипаттайтын жеке гармоникалық және ырғақты тілдің дамуы байқалады. Картердің хроматизмі мен тональдық лексикасы сол кезеңнің сериялық композиторларына ұқсас болғанымен, Картер сериялық техникаларды қолданбады. Картер былай деді: «Мен ешқашан он екі тондық қатарды Шенбергтің «Стиль және идея» еңбегінде сипатталғандай, композицияның негізі ретінде пайдаланған емеспін, сондай-ақ менің туындыларым он екі тондық қатарлардың әртүрлі ауысуларының тұрақты айналысы емес». Оның орнына, ол барлық мүмкін болатын биіктік жиынтықтарын (яғни, барлық мүмкін үш ноталық, бес ноталық және т.б. аккордтарды) тәуелсіз түрде әзірледі және каталогтады, осылайша өзінің «Гармония кітабын» құрастырды. Аллен Форте сияқты музыкалық теоретиктер бұл деректерді музыкалық жиынтықтар теориясына жүйеледі, мүмкін Говард Хансонның «Қазіргі музыканың гармоникалық материалдары» еңбегінен шабыдандалған болар. Картердің 1960 және 1970 жылдардағы бірқатар туындылары белгілі бір биіктіктегі барлық мүмкін аккордтарды пайдалану арқылы тональдық материалдарын жасайды. Оның ең танымал туындылары: «Оркестрге арналған вариациялар» (1954–55); «Екі камералық оркестрмен клавесин мен фортепианоға арналған қос концерт» (1959–61); Стравинскийдің 85 жылдығына арналған «Фортепиано концерті» (1964–65); Сант-Джон Перстің поэмасына негізделген «Оркестрге арналған концерт» (1969); және «Үш оркестрдің симфониясы» (1976). Ол сондай-ақ бес скрипкалық квартет жазды, олардың екіншісі мен үшіншісі тиісінше 1960 және 1973 жылдары Музыка саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Олар оның жетілген кезеңіндегі тұрақты аралықта жарық көрді және кейбір мамандар оларды Бартоктан бері осы саланың ең маңызды туындылары деп санайды. Картер «тоникалық» 12 ноталық аккордтарды да жиі қолданды. Картердің музыкасында американдық эстрадалық музыканың немесе джаздың іздері шамалы болғанымен, оның вокалдық музыкасы қазіргі американдық поэзиямен тығыз байланысты. Ол Элизабет Бишоптың («A Mirror on Which to Dwell»), Джон Эшберидің («Syringa and Mad Regales»), Роберт Лоуэллдің («In Sleep, in Thunder and Mad Regales»), Джон Холландердің («Of Challenge and of Love»), Уильям Карлос Уильямстың («Of Rewaking»), Уоллес Стивенстің («In the Distances of Sleep and The American Sublime»), Езра Паундтың («On Conversing with Paradise»), Э. Э. Каммингстің («A Sunbeam's Architecture»), Марианна Мурдың («What Are Years») және Т. С. Элиоттың («Three Explorations») өлеңдерін музыкаға қосты. XX ғасырдың ақындары оның «Оркестрге арналған концерт» (Сент-Джон Перс) және «Үш оркестрдің симфониясы» (Харт Крен) сияқты ірі инструменталды туындыларына да шабыдандырды.

Carter's earlier works were influenced by Igor Stravinsky, Aaron Copland, and Paul Hindemith, and are mainly neoclassical. He had strict training in counterpoint, from medieval polyphony to Stravinsky, and this shows in his earliest music, such as the ballet Pocahontas (1938–39). Some of his music during the Second World War is fairly diatonic, and includes a melodic lyricism reminiscent of Samuel Barber. Starting in the late 1940s his music shows an increasing development of a personal harmonic and rhythmic language characterized by elaborate rhythmic layering and metric modulation. While Carter's chromaticism and tonal vocabulary parallels serial composers of the period, Carter did not use serial techniques. Carter said, "I certainly have never used a twelve tone row as the basis of a composition, in the way described in Schoenberg’s Style and Idea, nor are my compositions a constant rotation of various permutations of twelve tone rows". Rather, he independently developed and catalogued all possible collections of pitches (i. e., all possible three note chords, five note chords, etc. ), compiling what he called his Harmony Book.) Musical theorists like Allen Forte independently had systematized these data into musical set theory perhaps having been inspired by Howard Hanson's Harmonic Materials of Modern Music. A series of Carter's works in the 1960s and 1970s generates its tonal material by using all possible chords of a particular number of pitches. Among his better known works are the Variations for Orchestra (1954–55); the Double Concerto for Harpsichord and Piano with Two Chamber Orchestras (1959–61); the Piano Concerto (1964–65), written as an 85th birthday present for Stravinsky; the Concerto for Orchestra (1969), loosely based on a poem by Saint John Perse; and the Symphony of Three Orchestras (1976). He also composed five string quartets, of which the second and third won the Pulitzer Prize for Music in 1960 and 1973 respectively. Spaced at regular intervals throughout his mature career, they are considered by some to be the most important body of work in that medium since Bartók. Carter also made frequent use of "tonic" 12 note chords. While Carter's music shows little trace of American popular music or jazz, his vocal music has demonstrated strong ties to contemporary American poetry. He set poems by Elizabeth Bishop (A Mirror on Which to Dwell), John Ashbery (Syringa and Mad Regales), Robert Lowell (In Sleep, in Thunder and Mad Regales), John Hollander (Of Challenge and of Love), William Carlos Williams (Of Rewaking), Wallace Stevens (In the Distances of Sleep and The American Sublime), Ezra Pound (On Conversing with Paradise), E. E. Cummings (A Sunbeam's Architecture), Marianne Moore (What Are Years) and T. S. Eliot (Three Explorations). Twentieth century poets also inspired several of his large instrumental works, such as the Concerto for Orchestra (St. John Perse) and A Symphony of Three Orchestras (Hart Crane).

Струкалық квартеттер

Струнный квартет № 1 (1951)
Струнный квартет № 2 (1959)
Струнный квартет № 3 (1971)
Струнный квартет № 4 (1986)
Струнный квартет № 5 (1995)

Жарым-жартылай дискографиясы

Флейта, гобой, виолончель және клавесинге арналған соната; Виолончель және фортепианоға арналған соната; Екі камералық оркестрмен клавесин және фортепианоға арналған қос концерт. Пол Джейкобс, клавесин; Джоэл Кросник, виолончель; Гилберт Калиш, фортепиано; Қазіргі заманғы камералық ансамбль, Артур Вайсберг, дирижер. Elektra/Nonesuch 9 79183–2. Струнный квартеттер № 1 және 2. Композиторлар квартеті. Elektra/Nonesuch 9 71249 2. Фортепиано концерті; Оркестрге арналған вариациялар. Урсула Оппенс, фортепиано; Цинциннати симфониялық оркестрі, Майкл Джиллен, дирижер. New World Records, NW 347–2. Үштік дуэт; Кларнет концерті; Ұзын-құсқа шығармалар. Nouvel Ensemble Moderne, Лорейн Вейланкур, дирижер. ATMA Classique, ACD2 2280. Фортепианоға арналған толық шығармалар. Чарльз Розен, фортепиано. Bridge 9090. Вокалдық шығармалар (1975–81): Көрінуге болатын айна; Ұйқыда, нөсерде; Сырға; Роберт Фросттың үш өлеңі. Speculum Musicae, Кэтрин Цесинки (меццо-сопрано), Джон Гаррисон (тенор), Ян Опалач (бас), Кристин Шадеберг (сопрано) қатысқан орындау. Bridge, BCD 9014. Диалогтар; Бостон концерті; Виолончель концерті; ASKO концерті. Николас Ходжес, фортепиано; Фред Шери, виолончель; Лондон симфониялық оркестрі, BBC симфониялық оркестрі, ASKO ансамблі, Оливер Кнуссен, дирижер. Bridge 9184.