Уругвай музыкасы мен музыкалық дәстүрлері

Кіріспе

Уругвайдың ең ерекше музыкасы танго мен кандомбе жанрында кездеседі; екі жанр да ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде танылған. Уругвай музыкасына мұрга – музыкалық театр түрі, сондай-ақ испан және итальян дәстүрлерінен пайда болған және көптеген американ елдеріндегі ұқсас формалармен байланысты халықтық гитара мен ән түрі – милонга сияқты бірнеше жергілікті музыкалық формалар кіреді.

Халықтық музыка

Шарруа халқы музыка ойнау үшін ағаш барабандарды, сыбызғылар, флейталар мен теңіз қабықшаларын пайдаланған. Басқа халық музыкалық аспаптары – маримба және музыкалық садақ. Уругвай отаршылдық дәуірден бері өзінің халық музыкасына ие. Ең белгілі ауыл музыканттарының қатарында Бартоломе Идальго, Сантьяго Чалар, Осирис Родригес Кастильо, Табаре Эчеверри, Хуан Хосе де Мелло, Качо Лабандера, Ансельмо Грау, Амалия де ла Вега, Маркос Веласкес, Лос Кантакларо, Абель Сория, Хулио Галлего, Терезита Минетти, Оскар Рамирес, Луис Арруа, Карлос Мало және тағы да басқалар бар.

Уругвайлық танго

Тангоны ЮНЕСКО адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы деп таныды. Қазіргі заманғы танго музыкасы мен биі Аргентинаның Буэнос-Айресте және Монтевидеода пайда болды. Карлос Гардель, ұлы танго әншісі, Францияда туып, Буэнос-Айресте өскен, бірақ 1920 жылы танымал болғаннан кейін ол өзінің туған жерін Уругвайдың Такуарембо қаласында деп тіркеді, мүмкін Францияның алдағы турнесі кезінде француз билігімен проблемалардан аулақ болу үшін. Басқа да уругвайлық танго музыканттарының ішінде ең маңыздылары – режиссер Франсиско Канаро және оның скрипкашысы Модесто Окампо. Сондай-ақ, әнші Хулио Соса. Әлемдегі ең танымал танголардың бірі – "La Cumparsita" – уругвайлық композитор Герардо Матос Родригес жазған. Қазіргі заманғы тангоға аргентиналық композитор Астор Пиаццолланың бірнеше маңызды танголық шығармаларына сөз жазған марқұм ақын Хорасио Феррер, сонымен қатар атақты әнші-күйші Малена Муяла және Валерия Лима кіреді. Пиаццолла сияқты, уругвайлық композитор Мигель дель Агила да тангоны классикалық музыка деңгейіне көтеріп, камералық және оркестрлік шығармаларында, мысалы, Concierto en Tango (2015 жылы Грэмми сыйлығына ұсынылған), Tango Trio, Salon Buenos Aires (2010 жылы Грэмми сыйлығына ұсынылған), Disagree! және тағы да көптеген жұмыстар арқылы жетістікке жетті. Уругвай-Аргентиналық "Бажофондо" тобы – Рио-де-ла-Плата аймағының танго және басқа да музыкалық стильдерінің қазіргі заманғы нұсқасын жасауға бағытталған, көптеген марапаттарға ие болған жоба. Хуан Камподониконың Campo альбомы музыка стильдерінің қоспасынан тұрады, оның ішінде танго да бар, және ол MTV Europe Music Awards, Grammys және Latin Grammys сыйлықтарына ұсынылған.

Кандомбе

Кандомбе ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде танылды. Кандомбе Рио-де-ла-Плата аймағында пайда болды, африкалық құлдар өз билерін және соққылы музыкасын осы жерге әкелді. Алғашқыда «танго» сөзі дәстүрлі барабандар мен билерді, сондай-ақ би ойналатын орындарды білдірген. Кандомбе ырғақтарын барабаншылар тобы – «cuerdas» орындайды, онда ондаған барабаншылар болады және үш түрлі барабан қолданылады: tambor repique, tambor chico және tambor piano, олар tambores de candombe деп аталады. Кандомбе музыкасының танымал орындаушылары – Хьюго Фатторусо мен Рубен Рада. Фатторусо көп жылдар бойы Уругвай және Латын Америкасы музыкалық өмірінің белсенді қатысушысы болды, «Los Shakers» рок-тобының, «The Hot Blowers» свинг-тобының мүшесі болды, сондай-ақ бразилиялық Милтон Нассименто және латын джаз бен Acid Jazz тобымен бірге жұмыс істеді. «Down Beat» журналының мәліметінше, 1970 жылдары ол АҚШ-тағы ең маңызды латын тобы болды. Кандомбе – 200 жылдан астам уақыт бойы Уругвай мәдениетінде маңызды рөл атқаратын афро-уругвайлық ырғақ. Ырғақ үш барабанның (tambores) көмегімен жасалады: tambor piano, tambor chico және tambor repique. Tambor piano – үш барабанның ең үлкені және ең төменгі дыбыстысы. Кандомбе ырғағының негізі, тік немесе электр бас гитарасы сияқты функция атқарады. Tambor chico (сөзбе-сөз «кішкентай») – үш барабанның ең кішкентайы және ең жоғары дыбыстысы, ол ырғақтық маятник рөлін атқарады. Tambor repique (серікпе) Кандомбе ырғағын импровизацияланған үлгілермен безендіреді. Үш барабанның әрқайсысы бір қолмен ашық (mano) және екінші қолмен таяқпен (palo) ойнатылады. Міндетті түрде үш барабанның әрқайсысынан кемінде біреу болуы керек. Кандомбе-нің ең таза түрі әр жексенбі күні Монтевидео көшелерінде өтеді, онда көптеген барабаншылар айдың жарығы астында барабандар ойнап жиналады. Исла-де-Флорес – Куарейм мен Ансинаны байланыстыратын басты көше, Кандомбе-нің екі негізгі әлеуметтік тобының орталығы. Осы көшеде бір ғасырдан астам уақыт бойы спонтанды «cuerdas» шерулері өткізіліп келеді және бүгін де жалғасуда (Исла-де-Флорес Карлос Гардель деген есіммен де белгілі). «Cuerda» Монтевидеоның тар көшелерімен баяу жылдамдықпен өте қалғанда, бұл жұқпалы ырғақ өзімен бірге барлығын алып кетеді, төңірегінде Кандомбе ырғағымен денелерін қозғайтын аудан тұрғындарымен қоршалған. Кейде «cuerda» тоқтап, от жағып, барабан терілерін күйдіреді, осылай оларды реттейді.

Candombe has recognized by UNESCO as Intangible Cultural Heritage of Humanity. Candombe originates from the Río de la Plata, where African slaves brought their dances and percussion music. The word tango then referred to the traditional drums and dances, as well as the places where dancing occurred. Candombe rhythms are produced by drum ensembles, known as cuerdas, which include dozens of drummers and feature three drum sizes: tambor repique, tambor chico and tambor piano, known as tambores de candombe. Popular candombe musicians include Hugo Fattoruso and Rubén Rada. Fattoruso has been a longtime part of both the Uruguayan and Latin American music scene, including as a member of rock band Los Shakers, and swing band The Hot Blowers, as well as Brazilian Milton Nascimento and the Latin jazz and Acid Jazz group Opa. It was in the 1970s the most important Latin band in the United States according to the magazine Down Beat. The Afro Uruguayan rhythm Candombe has played a significant role in Uruguayan culture for over 200 years. The rhythm is created by the use of three drums (tambores); tambor piano, tambor chico and tambor repique. The piano is the largest in size and the lowest in pitch of the three tambores. The rhythmic base of Candombe, its function similar to that of the upright or electric bass. The chico (literally "small") is the smallest in size and highest in pitch of the three tambores, serving as the rhythmic pendulum. The tambor repique (ricochet) embellishes Candombe's rhythm with improvised phrases. Each of the three tambores is played with an open hand (mano) and a stick (palo) in the other. At a minimum, one of each of the three tambores must be present. The purest form of Candombe takes place each Sunday night on the streets of Montevideo, where many drummers assemble, playing their drums under the moonlit sky. Isla de Flores is the main street that joins Cuareim and Ansina, Candombe's two main social groups. For over a century spontaneous cuerdas have paraded on this street, and continue to do so today (Isla de Flores is also known by its other name, Carlos Gardel). As the cuerda slowly makes its way through the narrow streets of Montevideo, this contagious rhythm takes with it all in its path, surrounded on all sides by the neighborhood people moving their bodies to the rhythm of Candombe. At intervals the cuerda will pause, and by setting a fire, will heat their drums' skins for tuning purposes.

Милонга

Милонга – 1870 жылдары танымал болған Аргентина/Уругвай ән стилі. Милонга «payada de contrapunto» деп аталатын бұрынғы ән айту дәстүрінен пайда болған. Ән жылдам темпте орындалып, көбінесе музыкалық импровизацияны қамтыды. Уақыт өте келе би қимылдары мен басқа да музыкалық ықпалдар қосылып, нәтижесінде танго туды. Милонга музыкасы бүгінге дейін би үшін қолданылады, бірақ қазіргі милонга биі тангодан туындаған.

Мурга

Мурга – карнавал мерекелеріне арналған Монтевидео музыкалық театрының бір түрі. Дәстүрлі мурга тобы хордан және үш соққы аспаптар шеберінен тұрады, және осы түрі карнавал сахналарында қойылады. Әншілер бес дауыстық партияға дейін қолданып, үйлесімді әндейді. Дауыс шығару көбінесе мұрынды және қатты болады, дыбыс деңгейінде аз өзгеріс байқалады. Еуропалық әскери оркестрден шыққан соққы аспаптарына бомбо (белге тағылып, көлденең ойналатын шағын бас барабан), редобланте (ұрық барабан) және платилло (қосқарақтары) жатады. Көрсетілімнің ең маңызды екі бөлігі – ашылу әні (салюдо) және аяқтау әні (ретирада немесе деспедида).

Халық әндері

1975 жылы пайда болған Canto popular (халық әндері) заманауи аспаптарды, оның ішінде электрлі аспаптарды қолданбай, тек қана жергілікті стильдер мен ырғақтарды пайдаланды. Бұл испан тіліндегі әнші-күйшілердің жаңа бағыттары – nueva canción, nueva trova және tropicalismo сияқты дамулармен салыстыруға болады. Даниэль Виглиетти – Уругвай канто популярының ең ірі өкілі; оның "A Desalambrar" әні халықаралық деңгейде танымал классикаға айналды. Canto popular шамамен 1977 жылы өркендеген шағына жетті. Canto popular қозғалысына қатысқан уругвайлық әртістердің ішінде Альфредо Зитарроса, Эль-Сабалеро және Лос-Олимаренос бар.

Кандомбе биі

Кандомбе биті 1960 жылдардың соңында Рубен Рада мен Эдуардо Матео қатысқан "Эль Кинто" тобымен басталды. Los Shakers тобымен бірдей кезеңде пайда болған олар, батыс әсерінен шамалы ғана алыстап, өзіндік стильдерін қалыптастырды. Кандомбе битінің ырғағын кандомбе құрады, босса-нова оның аккордтары мен құрылымында маңызды рөл атқарды, сондай-ақ дәстүрлі уругвайлық халық музыкасы да әсер етті. Матео мен Рада екеуі де жеке мансаптарында табысқа жетті, ал олардың музыкасы Популярлы музыка мен Уругвай рок-музыкасына үлкен әсер етті. "Тотем" тобы 1970-ші жылдардың басында Кандомбе битінің ең ірілеуі болып саналды. Кандомбе битінің кейінгі өкілдерінің бірі – Хайме Рус, оның Уругвайдағы танымалдығы 1970 жылдары басталып, 21-ші ғасырға дейін жалғасты.

Құмбия

2015 жылдың ортасына қарай "cumbia cheta" және "cumbia pop" сияқты жаңа туындаған жанрлардағы уругвайлық Rombai және Márama топтары алғашқы альбомдарын шығарудың алдында-ақ Латын Америкасының барлық аймақтарында үлкен жетістікке қол жеткізді; әсіресе өз елдерінде және Аргентинада, бір сәтте Spotify Топ 10 тізімінде олардың тоғыз әні болды. Тағы да табысқа жеткен уругвайлық топтар: Toco Para Vos, VI EM, Toco Para Bailar және Golden Rocket.

Уругвайлық тау жынысы

Рок-н-ролл алғаш рет 1960-шы жылдардың басында британдық The Beatles тобының Уругвайға келуімен уругвайлық тыңдарманға енді. Монтевидеода Лос Шейкерс, Лос Мокерс, Лос Иракундос және Лос Малдитос сияқты топтардың толқыны пайда болды, олар Аргентинаға Уругвайлық шабуыл деп аталатын оқиғада маңызды рөл атқарды. 1973 жылы әскери диктатура орнағаннан кейін уругвайлық рок сахнасы дерлік тоқтап қалды, бірақ 1980-ші жылдардың ортасынан бастап қайта жанданды. 2000-шы жылдардың басынан бері уругвайлық рокке үлкен танымалдылық келді. Ла Вела Пуэрка, No Te Va Gustar, El Cuarteto de Nos, La Trampa немесе Buitres сияқты танымал топтар Оңтүстік конуста кең қолдауға ие. Pilsen Rock (Дуразно), Semana de Lavalleja және Минас & Abril (Минас) немесе Semana de la Cerveza (Пайсанду) сияқты жыл сайынғы фестивальдер бірнеше жыл бойы 100 000-нан астам адамды қамтыды, кейде осы топтардың өнер көрсетуімен аяқталды. Троцкий Vengaran, Hereford, Once Tiros, Bufón, La Triple Nelson және La Tabaré де маңызды топтардың қатарында. Инди және альтернативті орындаушыларға Хуан Вотерс және The Islingtons жатады.

Классикалық музыка

Қазіргі заманғы дирижерлер Жизель Бен Дор мен Карлос Кальмар өз салаларында кеңінен танымал. Абель Карлеваро – классикалық гитарадағы виртуоз орындаушы, ол музыкалық аспаптарды орындау техникасының жаңа мектебін қалыптастырғаны үшін бүкіл әлемге белгілі. Уругвайдың ең танымал композиторларының қатарында Эдуардо Фабини, Мигель дель Агила, Луис Клузо Морте және Гектор Тосар бар. Ел бойынша бірнеше классикалық оркестрлер өнер көрсетеді. SODRE (Радио, Телевизия және Сахна өнерін тарату жөніндегі ресми қызмет) – бүкіл ел үшін мәдени шараларды ұйымдастыратын басты мекеме. 1929 жылы құрылған ол симфониялық оркестрді, камералық музыка және балет ансамбльдерін, хорды және тағы да басқаларын басқарады. Оның бұрынғы көркемдік директорларының арасында уругвайлық классикалық композитор Педро Ипуче Рива болған. Монтевидео қалалық әкімшілігі классикалық және халық музыкасын орындайтын бірнеше оркестрге ие, мысалы, Orquesta Filarmónica de Montevideo.

Басқа жанрлар

Оскар жүлдесінің иегері, әнші-күйші Хорхе Дрекслер, көбінесе латын рок жанрында өнімді мансапқа ие. Лучано Супервиелле онымен, сондай-ақ Хуан Камподоникиомен бірлесіп жұмыс істеді және Бахофондо тобының мүшесі. 1997 жылдан бері La Teja Pride (latejapride* немесе ltp* деп стильделген) – Монтевидео қаласынан шыққан баламативті хип-хоп тобы/ұжымы. 1990 жылдары El Peyote Asesino да танымал хип-хоп тобы болды, ал Plátano Macho рэп жанрына да қадам басты. Goodfellas, сондай-ақ 'Buenos Muchachos' деп те аталады, Монтевидеодан шыққан баламативті рок тобы. Латын рок тобы Abuela Coca және Chala Madre ең көрнекті регги топтары болып табылады; екеуі де ска мен рок элементтерін үйлестіреді. Santé Les Amis – 2007 жылы Монтевидеода құрылған алты мүшеден тұратын жоба, елдегі электрондық, диско-панк және рок-поп музыкасын дамытуға бағытталған. Феде Граня & Los Prolijos полька, фолк-рок және фанк музыкасын орындайды. Reytoro – трэш және хэви-метал тобы. Ал Cuchilla Grande металл тобы өз стилін "металл криолло" деп сипаттайды. Әнші-күйші Пабло Сьютоның ұзақ тарихы мен өнімді мансабы бар, ол әлемдегі белгілі суретшілермен бірлесіп жұмыс істеген.