Кіріспе
Аргентиналық және уругвайлық жұптық би. Танго – 1880 жылдары Аргентина мен Уругвай арасындағы табиғи шекара – Рио-де-ла-Плата маңында пайда болған жұптық және әлеуметтік би. Танго осы елдердің кедей порты аймақтарында аргентиналық милонга, испандық куба хабанерасы және уругвайлық кандомбе тойларының қосылуынан туды. Ол көбінесе порттардағы борделдер мен барларда орындалған, онда бизнес иелері өз клиенттерін көңілді ету үшін музыкалық топтарды жалдаған. Кейін ол бүкіл әлемге тарады. Қазір әлемде осы бидің көптеген нұсқалары бар. 2009 жылдың 31 тамызында ЮНЕСКО Аргентина мен Уругвайдың тангоны ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне қосу туралы бірлескен ұсынысын бекітті.
Tango is a partner dance and social dance that originated in the 1880s along the Río de la Plata, the natural border between Argentina and Uruguay. The tango was born in the impoverished port areas of these countries from a combination of Argentine Milonga, Spanish Cuban Habanera, and Uruguayan Candombe celebrations. It was frequently practiced in the brothels and bars of ports, where business owners employed bands to entertain their patrons. It then spread to the rest of the world. Many variations of this dance currently exist around the world. On August 31, 2009, UNESCO approved a joint proposal by Argentina and Uruguay to include the tango in the UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists.
Тарих
Танго – африка және еуропа мәдениеттерінің ықпалы бар би. "Танго" және "тамбо" сөздері бастапқыда 1789 жылы колониялық билік өкілдерінің мұндай жиындарды тыйым салуға тырысқандығы туралы жазбаларымен, құлдардың музыкалық жиындарына сілтеме жасау үшін қолданылған. Бастапқыда ол көптеген билердің бірі ғана болды, бірақ көп ұзамай қоғамда кең танымал болды, себебі театрлар мен көшедегі аспаптар оны қала шетінен, жүздеген мың еуропалық иммигранттармен толған жұмысшылардың тұрақтарына таратты. Танго 1900 жылдар шамасында халықаралық деңгейде тарала бастағанда, мәдени нормалар көбінесе консервативті болды, сондықтан танго биі өте ұялмастық пен сексуалдыққа толы және көпшілік орында көрсетуге жарамсыз деп есептелді. Бұл мәдени шок құбылысына әкелді. Сонымен қатар, тангодағы африкалық, үнді және еуропалық мәдениеттердің үйлесімі батыс әлемінің көп бөлігі үшін жаңа және ерекше болды. Буэнос-Айрестің көптеген аудандарының өзіндік танго тарихы бар: мысалы, Ла Бока, Сан-Телмо және Боэдо. Боэдо даңғылында Катуло Кастильо, Хомеро Манзи және басқа да әншілер мен композиторлар Боэдо тобымен бірге Жапон кафесінде жиналатын. 20 ғасырдың басында Буэнос-Айрестен келген бишілер мен оркестрлер Еуропаға сапар шекті, ал алғашқы еуропалық танго қызығушылығы Парижде туды, одан кейін Лондон, Берлин және басқа да астаналар соңынан ерді. Танго тарихшысы, өмірінің көп бөлігін Парижде өткізген Буэнос-Айрес тұрғыны Нардо Залько өзінің "Париж – Буэнос-Айрес, Танго ғасыры" ("Танго ғасыры") атты еңбегінде екі қала арасындағы өзара әсерді зерттеді. 1913 жылдың соңында танго Нью-Йорк пен Финляндияға да жетті. АҚШ-та, шамамен 1911 жылы, "танго" сөзі бір қадам сияқты билерге жиі қолданылды. Бұл термин сәнге айналды және биде танго қадамдары қолданылатынын білдірмеді, бірақ олар қолданылуы мүмкін еді. Кейде танго музыкасы ойналатын, бірақ өте жылдам темппен. Сол кездегі инструкторлар оны "Солтүстік Америка тангосы" деп, ал "нағыз Аргентина тангосынан" ажырататын. Тангоның сексуалдық мәнділігіне байланысты дау тудырды, және 1913 жылдың соңында Парижге биді әкелген би мұғалімдері қаладан қуылды. 1914 жылға қарай, Альберт Ньюменнің "Минуэт" тангосы сияқты бірнеше түрлендірулермен бірге, көбірек шынайы танго стилі қалыптасты. Аргентинада 1929 жылы Ұлы депрессияның басталуы және 1930 жылы Иполито Иригоен үкіметі құлатылғаннан кейін енгізілген шектеулер тангоның танымалдылығының уақытша төмендеуіне әкелді. Бірақ 1930 жылдары оның тағдыры өзгерді, танго қайтадан кең танымал болды және бірінші Перон үкіметі тұсында ұлттық мақтанышқа айналды, бұл Аргентина мәдениетіне үлкен әсер етті. Мариано Морес 1950 жылдардағы Аргентинада тангоның қайта жандануына үлкен үлес қосты. Морестің "Taquito Militar" шығармасы 1952 жылы президент Хуан Д. Перонның үкіметтік сөзі кезінде тұсаукесерге ие болды, бұл "мәдени" және "халықтық" музыка тұжырымдарының әртүрлі көзқарастары, сондай-ақ екі "мәдениет" арасындағы байланыс туралы күшті саяси және мәдени дау-дамайға себеп болды. 1950 жылдардың соңында экономикалық депрессия мен әскери диктатуралардың қоғамдық жиналыстарға тыйым салуы салдарынан танго тағы да төмендеді; сол кездегі әдет бойынша, тек ерлер ғана танго билеуі – "қоғамдық жиналыс" деп есептелді. Бұл рок-н-роллдың танымалдығын арттырды, өйткені тангодан айырмашылығы, ол мұндай жиналыстарды қажет етпеді. Алайда, 1980 жылдардың соңында танго Аргентинада қайта жандана бастады, бұл ішінара Освальдо Передоның еңбегінің нәтижесі болды. 2009 жылы танго ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді.
Этимология
Танго сөзінің шығу тегіне қатысты бірнеше теория бар, ешқайсысы да дәлелденбеген. Көбінесе осы сөзді африкалық мәдениет жасады деп есептеледі; атап айтқанда, бұл сөз йоруба тіліндегі shangó сөзінен туындаған деген болжам бар, ол йоруба халқының дәстүрлі дініндегі Күннің құдайы Шангоға қатысты. Бұл теорияға сәйкес, Нигерия тілі құл саудасы арқылы Оңтүстік Америкаға жеткен соң, shangó сөзі тілдің ыдырауы нәтижесінде өзгерген. Басқа бір теория бойынша, танго испан тіліндегі "барабан" деген мағына беретін tambor сөзінен шыққан. Ал кейбір авторлар тангоның "күн", "сағат", "уақыт пен кеңістік" дегенді білдіретін конго тіліндегі ntangu сөзінен алынғанын айтады.
Танго және каньенг
Танго каньенгю – 1900 жылдардың басында пайда болған және бүгінге дейін танымал тангоның ритмикалық стилі. Бұл тангоның бастапқы тамыр стилдерінің бірі болып табылады және Ривер-Плате аймағынан (Уругвай мен Аргентина) шыққан дәстүрлі тангоның барлық негізгі элементтерін қамтиды. Танго каньенгюде бишілер бір оське бірігіп, жабық құшақта билейді, ал аяқтары бос, сәл иілген күйде болады. Танго каньенгюде жетекшілік үшін дене бөлінуі қолданылады, бишілер жерге берік тұрып қадам басады және ырғақтың үзіліссіз араласуын пайдаланады. Оның ерекше қасиеттері – музыкалық сезімталдық пен ойнақылық. Оның ырғағы "күшті, қызықты, қоздыратын" деп сипатталады. Осы стильдің күрделі қимылдары сахналық қойылымдарда көрінетін тангоның театрлық орындау стиліне негіз болды. Сахналық қойылымдар үшін құшақтасу көбінесе кең ашық болады, ал күрделі аяқ қимылдары гимнастикалық көтерулермен, тепкілермен және құлаулармен толықтырылады.
Жаңа танго
1980 жылдан кейін музыканттар мен бишілердің жас буыны танымал болған tango nuevo немесе 'жаңа танго' деп аталатын жаңа стиль пайда болды. Астор Пьяццолла, бандеонеонның композиторы және виртуозы ("танго аккордеоны" деп аталады), дәстүрлі танго музыкасының жаңаруына зор үлес қосты. Қолдасу көбінесе ашық және өте серпімді болады, бұл жетекшіге әртүрлі күрделі қимылдарды бастауға мүмкіндік береді. Бұл стиль көбінесе джаз және техно элементтерімен, ескі танголардан шабыт алған электрондық және альтернативтік музыкаға билейтіндермен байланысты. Tango nuevo көбінесе танго музыкасы мен электрониканың (электротанго [es]) қосылуынан туындайды, бірақ бұл стильді дәстүрлі тангоға және тіпті танго емес әндерге де бейімдеуге болады. Gotan Project 2000 жылы алғашқы танго фьюжн альбомын шығарды, одан кейін 2001 жылы La Revancha del Tango альбомы жарық көрді. Аргентина мен Уругвайдан жеті музыканттан тұратын Риоплатенсе музыкалық тобы Bajofondo Tango Club 2002 жылы алғашқы альбомын ұсынды. Tanghetto-ның Emigrante (электротанго) альбомы 2003 жылы шықты және 2004 жылы Латын Грэмми сыйлығына ие болды. Бұл және басқа да электрондық танго композициялары танго биіне қайта жандану элементін сыйлайды, жас бишілерді қызықтыруға көмектеседі.
Жаңа танго әндері
1990 жылдардың екінші жартысында Буэнос-Айресте жаңа танго әндерінің қозғалысы дүниеге келді. Ол көбінесе Пиаццолланың жаңаруынан және электронды музыкамен тәжірибелеуінен гөрі, ескі оркестр стилінің ықпалында болды. Жаңалық – қазіргі заманғы мәтіндер мен тілмен жазылған жаңа әндерде, олар түрлі заманауи стильдерден шабыттанды. 2000 жылдары бұл қозғалыс өсіп, Orquesta Típica Fernandez Fierro сияқты көрнекті тұлғалар пайда болды, оның негізін қалаушысы Джулиан Пералта кейіннен Astillero және Orquesta Típica Julián Peralta ұйымдастырды. Orquesta Rascacielos, Altertango, Ciudad Baigón сияқты басқа да топтар, сондай-ақ әнші-әндер авторы Альфредо "Тейп" Рубин де бұл қозғалыстың құрамына кірді.
Фин тангосы
Танго 1913 жылы Финляндияға келді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1950 жылдары танго елордалық би түрінен таралып, бүкіл Финляндияда зор танымалдыққа ие болды. Музыканың мұңды әуені фин халық поэзиясының тақырыптарын бейнелейді; фин тангосы көбінесе минор тонда болады. Танго кең және берік тіреумен, жамбас және дене жоғарғы бөлігімен тығыз байланыста биленеді, және өте күшті және нығайып келетін тегіс көлденең қозғалыстарға ие. Бишілер өте төменде билейді, бұл жоғары-төмен қозғалыстарсыз ұзақ қадамдарға мүмкіндік береді, бірақ кейбір стильдерде көтерілу мен түсу міндетті емес. Алға қадамдар тұяқпен бірінші түседі, бірақ көтерілуден түскенде, ал артқа қадамдар бишілер тұяқтан итеріледі. Негізгі қадамдарда, өтетін аяқ жылдам қозғалып, жерге тіреген аяққа жақын бір сәт тоқталады. Бұл қалыпты жағдай. Ашық поза болмайды, әдетте аяқ еденге жақын болады, бірақ суға батқанда ізбасар сол аяғын сәл көтере алады. Аргентиналық-Уругвайлық танго стильдерінен айырмашылығы, фин тангосында ешқандай тепкілеу де, әуедегі қимылдар да жоқ. Жыл сайынғы фин танго фестивалі – «Тангомаркинат» 100 000-нан астам танго жанкүйерлерін Финляндияның орталық қаласы Сейньйокиге шақырады; қала сонымен қатар Танго мұражайына да ие.
Техникаларды салыстыру
Аргентиналық, уругвайлық және балдырмандық тангода өте әртүрлі техникалар қолданылады. Аргентиналық және уругвайлық тангода дене ортасы алдымен қозғалады, содан кейін аяқтар оны қолдау үшін жетеді. Балдырмандық тангода дене алдымен төменгі буындарды (жамбас, тізе, білезік) иілу арқылы еденде қозғалады, ал аяқтар кешіктіріледі, содан кейін аяқтар денені ұстап алу үшін жылдам қозғалады, нәтижесінде бұл стильдің сүйікті музыкасының стаккато табиғатын көрсететін ұстап алу немесе соққы беру әрекеті пайда болады. Тангодағы қадамдар көбінесе ағыншақты болады, бірақ уақыты, жылдамдығы және мінезі жағынан кең ауқымда өзгеруі мүмкін және нақты бір ырғаққа бағынбайды. Би жеке қадамдар деңгейінде басталып, соңынан ерілетіндіктен, бұл өзгерістер бір қадамнан келесісіне дейін болуы мүмкін. Бұл бишілерге биді әр сәтте музыкаға (көбінесе легато және/немесе стаккато элементтері бар) және көңіл-күйіне сәйкес өзгертуге мүмкіндік береді. Тангоның құшақтауы, «абразо» деп аталатын, қатаң емес, бірақ әртүрлі қадамдарға икемді түрде бейімделеді және тым жақын болудан бастап «V» пішіміне дейін, немесе ашық болуға дейін өзгеруі мүмкін. Бидегі барлық қозғалыс сияқты икемділік те маңызды. Американдық балдырмандық тангоның да құшақтауы икемді, бірақ тәжірибелі бишілер көбінесе жабық күйде билейді: шынтақтары жоғары, қолдарында серпіліс және дене арқылы үнемі байланыс. Дегенмен, жаңадан бастағандармен билегенде, ашық позицияны қолдану жақсырақ болуы мүмкін, өйткені жабық позиция олар үшін тым жақын болуы мүмкін. Американдық тангодағы ашық позиция Аргентиналық және халықаралық (ағылшын) тангода жиі кездеспейтін ашық үзілістерге, бұрылыстарға және айналымдарға әкелуі мүмкін. Бұл бидің басқа түрлеріндегідей жабық позиция, бірақ тангоның әр түрінде айтарлықтай ерекшеленеді. Рио-де-ла-Плата аймағындағы тангода «жақын құшақтау» дененің жоғарғы бөлігінде үздіксіз байланысты қамтиды, бірақ аяқтарда емес. Американдық балдырмандық тангода «жақын құшақтау» жамбас немесе жоғарғы жамбасқа жақын байланысты білдіреді, бірақ дененің жоғарғы бөлігіне емес. Игершілерге белдерін алға қарай итеріп, денесінің жоғарғы бөлігін кері тартып, «корте» қадамына кіргенде сол иығынан ұялып қарау нұсқауы беріледі. Рио-де-ла-Плата аймағындағы тангода ашық позицияда аяқтар бір-бірімен торығып, «пульпо» (акула) стилінде ілгектеледі. «Пульпо» стиліндегі бұл ілгектер өткір емес, тегіс «ганчолар» болады. Рио-де-ла-Плата тангосында бірінші аяқтың ұшы немесе саусақтары қойылуы мүмкін. Сонымен қатар, биші мысық сияқты бүкіл аяғын жерге қоюы мүмкін. Тангоның халықаралық стилінде алға қадамдар үшін «табанға басқан» (алғашқы қадамды өкімшеге, содан кейін бүкіл аяққа) қолданылады. Балдырмандық тангоның қадамдары еденге жақын болады, ал Рио-де-ла-Плата тангосы (Уругвай және Аргентина) «болео» (импульспен аяқты ауаға көтеруге мүмкіндік беру) және «ганчо» (бір аяқты серіктестің аяғы немесе денесінің айналасына ілгектеу) сияқты қозғалыстарды қамтиды, онда аяқтар жерден көтеріледі. Уругвай және Аргентина танголарында басқа да балдырмандық тангоға жат сөздер бар, мысалы, «парада» (жетекші өзінің аяғын ізбасардың аяғына қояды), «аррастре» (жетекші ізбасардың аяғымен сүйреліп бара жатқандай көрінеді) және «сакаданың» бірнеше түрі (жетекші ізбасардың аяғын ығыстырып, оның орнына кіреді).
Тангоның әсері
Тангоның музыкалық және би элементтері гимнастика, мәнерлеу сырғанауы, синхронды жүзу сияқты жаттығу түрлерінде оның драмалық сезімі мен романтикамен байланысты мәдени байланыстарының арқасында кең таралған. 1978 жылы Аргентинада өткен ФИФА әлем чемпионаты үшін Adidas компаниясы доп жасап, оған "Танго" деген ат қойды, бұл жарыс өткізген елге жасалған құрмет болса керек. Осы дизайн 1982 жылы Испанияда өткен ФИФА әлем чемпионатында "Танго Малага" атауымен, сондай-ақ 1984 және 1988 жылдары Франция мен Батыс Германияда өткен УЕФА Еуропа чемпионаттарында да пайдаланылды.
Қоғамда
Танго қоғамның әртүрлі салаларында кездеседі: тұрақты милонгаларда және арнайы фестивальдарда. Ең танымал фестивальдің бірі – Буэнос-Айресте өтетін Tango Buenos Aires Festival y Mundial, ол әлемдік танго турнирі ретінде де белгілі. Аймақтық деңгейде Аргентина ішінде де, сыртында да көптеген фестивальдер ұйымдастырылады. Аргентинадан тыс жерлердегі жергілікті фестивальдардың бірі – Австралияның Оңтүстік жотасындағы Буэнос-Айрес фестивалі.
Жыныстық қатынас және танго
Әдетте танго ер адам мен әйел арасында орындалады, бірақ олардың тангодағы мақсаттары өте әртүрлі. Әйелдер көбінесе тангоға өзіне сенімділік табу және мүмкін қарым-қатынас іздеу үшін жүгінетін. Ал ерлер тангоны жеке себептермен іздейтін, олардың флиртке және жыныстық жақындыққа бейім екені белгілі. 1900 жылдардың басында әйелдерге қарағанда ер адамдар көп болғандықтан, би екі ер адамның арасында орындалатын. Бұл екі бишіге де тангодағы жетекшілік және іздеушілік рөлдерін үйренуге және биде теңдей жетекшілік етуге мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде бидің механикасы ер және әйел немесе бір жынысты жұптар арасындағы екі жетекші рөлге жақындады. 2001 жылы Гамбургте өткен алғашқы Queer Tango фестивалінен бастау алған Queer Tango қозғалысы дәстүрлі ер адам жетекші, әйел іздеуші деген қағидаға қарсы тұруды мақсат етеді.