Кіріспе

Қымбат тастармен әшекейленген бас киім

Тиара (тиара, τιάρα) – қымбат тастармен әшекейленген бас киім. Оның тарихы ежелгі Иранға дейін барып жетеді, кейін грек-римдіктер оны қабылдап, өзгертеді. 18-шы ғасырдың соңында тиара Еуропада әйелдердің ресми шараларда тағатын престижді әшекей ретінде танымал болды. Қазіргі тиараның негізгі пішіні – жартылай шеңбер, ол әдетте күміс, алтын немесе платинадан жасалып, қымбат тастармен, інжу-маржанмен немесе камеялармен безендіріледі. 19-шы ғасырдың соңында тиаралар өте танымал болды және ақ галстук киім талабы бар шараларда тағылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тиара тағу әдетінен бірте-бірте бас тартылды, тек патша сарайындағы ресми шараларда ғана қолданылды. 21-шы ғасырдың басынан бері тиараға деген қызығушылық қайтадан артып келеді. "Тиара" сөзі көбінесе "диадем" сөзімен мағынасы бірдей қолданылады.

Сипаттама

Қазіргі заманғы тиараның негізгі пішіні жартылай шеңбер пішіндес, көбінесе күміс, алтын немесе платинадан жасалады. Тиаралар тасбақа қабығынан, маржандан және кварцтан да жасалған, ал 20-шы ғасырда мүйіз және алюминий сияқты ерекше материалдармен тәжірибелер жасалған. Тиаралар басына, сондай-ақ маңдайға киіледі, бұл тиараның моделіне және сол кездегі сәнге байланысты. Тиара киюден бас ауруы мүмкін. Оны киюді ыңғайлырақ ету үшін үлкен тиара көбінесе матамен немесе барқыт ленталармен оралған тіреуге бекітіледі. Кейбір тиараларды бөліктерге бөліп, әрқайсысын жеке-жеке әшекей немесе брошь ретінде тағуға болады. Тиаралар кейде жиынтыққа (паруре) кіреді: мысалы, тиара, әшекей, сырғалар, брошьтар мен білезіктер.

Етіктік

Кейде тек атақты әйелдер ғана тиара киюге рұқсат етілген деп ойлайды, бірақ ол рас емес. Кез келген әйел "ақ галстук" киім кодексі қолданылатын шараларға тиара кие алады. Дегенмен, қонақүйлердегі шаралар бұл ережеге кірмейді. Ежелгі гректер мен римдіктер алтыннан гүл шоғына ұқсас бас әшекейлерін жасаған, ал скифтердікі кейінірек орыс кокошниктеріне шабыттандырған қатты нұрға ұқсас болған. Рим империясының құлдырауымен және христиан дінінің күшеюімен бірге тиаралар мен диадемдерді пайдалану азайды.

18 және 19 ғасырлар

18 ғасырдың соңында неоклассицизм тиараларды қайта жаңғыртуға себеп болды, бірақ бұл жолы олар тек әйелдерге арналған әшекей болды. Ежелгі Грекия мен Римнен шабыттанған зергерлер құнды тастардан жасалған жаңа тәждер жасады. Гаррард, Фаберже, Шомет, Картье және Ван Клиф & Арпель сияқты танымал зергерлік үйлер өз клиенттері үшін тиаралар жасады. Мода дизайнері Версаче поп-жұлдыз Мадонна киген тиараның авторы болды. Дания патшалық отбасы 2009 жылы классикалық және заманауи тиаралар көрмесі үшін жасалған тиараны уақытша алған.

Жинақтар

Елизавета II патшайымның дүниедегі ең ірі және ең құнды тиаралар жинағы болған, олардың көпшілігі британдық патша отбасының мұрасы еді. Ол мемлекеттік шараларда оларды жиі киіп жүретін. Патшайым олардың көп бөлігін, әсіресе Александра патшайымнан мұра еткен. Сондай-ақ, ол ханзада Альберт Виктория патшайым үшін жасаған бірнеше тиараны мұраға алды. Мэри патшайым 1920 жылдары Владимир ұлы герцогинясының тиарасын сатып алды. Ол көптеген біріккен алмаз шеңберлерден тұрады. Шеңберлердің ішіне інжу-маржан немесе зүңгір тастар бекітіледі. Мэри патшайым 1911 жылы Үндістанда өткен Дели Дурбары үшін тиара жасатты. Қазір оны король Карл III-нің әйелі Камилла патшайым кию үшін уақытша берілген. Елизавета II патшайым рубин мен алмаз тиара жасауға тапсырыс берді. Бразилия халқы сыйлаған аквамарин тастар алмастармен бірге жаңа тиара жасауға қолданылды. Иран патшалық отбасының да үлкен тиара коллекциясы болған. Иран революциясынан бері олар Тегерандағы Ұлттық зергерлік мұражайында сақтаулы. Сирек жағдайларда, әдетте, тиараның тарихы мен асыл тастарының құндылығы ерекше болғанда, сақтандыру талаптары бойынша түпнұсқаның орнына дәл көшірмелері жасалып, киілуі мүмкін.