Кіріспе

Аргентиналық әнші, әнші-күйші, актер және танго әртісі Карлос Гардель (шын аты – Шарль Ромуальд Гардес; 11 желтоқсан 1890 – 24 маусым 1935) – Францияда туған аргентиналық әнші, әнші-күйші, композитор және актер, танго тарихындағы ең көрнекті тұлға. Ол 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы әлемдік танымал музыканың ең ықпалды орындаушыларының бірі болды. Гардель – барлық уақыттағы ең танымал танго әншісі және бүкіл әлемде танымал. Оның дауыс диапазоны кең болғандықтан, оны баритон немесе тенор деп атайды, ол бай дауысымен және драмалық сөздерімен танымал болды. Лирик және ұзақ жылдар бойы серігі Альфредо Ле Перамен бірге Гардель бірнеше классикалық танго шығармаларын жазды. Гардель мансабының шыңында ұшақ апатында қаза тапты, Латын Америкасының барлық аймақтарында аза тұтумен қарсы алынған трагикалық кейіпкерге айналды. Көптеген адамдар үшін Гардель танго стилінің рухын бейнелейді. Оны көбінесе «Карлитос», «Эль Зорсал» («Ән сазды құс»), «Танго патшасы», «Эль Маго» («Сиқыршы»), «Эль Морочо дель Абасто» («Абастоның қоңыр шашықты жігіті») және ирониялық түрде «Эль Мудо» («Соқыр») деп атайды. 1967 жылы уругвайлық жазушы Эрасмо Сильва Кабрера Гардельдің Уругвайдың Такуарембо қаласында дүниеге келгенін айтқан теория жариялады. Басқа авторлар бұл теорияны кеңейтті және Такуарембода Гардельге арналған музей ашылды. Бірақ Гардельдің достары мен отбасы оны Тулузадан келген француз иммигранты ретінде білді. Ғалымдар қайшылы мәліметтерді, әсіресе француз тіліндегі туу және крещение туралы жазбаларды талдап, оның Тулузада туғанын растады. Гардель испан тілінде сөйлей отырып өсті, французша емес, достары мен отбасы оны Карлос деп атады, бұл оның француз есімінің испанша нұсқасы және көбінесе «Карлитос» деп аталатын кішірек атау. 1918 жылдан кейін Лазерр Франциядан Буэнос-Айреске барып, Берта Гардестен, енді Донья Берта деп аталған, ұлын Лазеррге үйлендіріп, заңды етуге болатынын сұрады. Бұл оның жесір екенін айтуына нұқсан келтірер еді. Гардель анасына егер оған бұл адам қажет болмаса, өзіне де қажет емес екенін айтты, бұл мәселені «Мен оны тіпті көргім келмейді» деген сөздерімен аяқтады.

Мансап

Гардель әншілік карьерасын барларда және жеке кештерде бастады. Ол Франсиско Мартиномен бірге ән айтты, кейіннен Мартино мен Хосе Разаннодан құралған триода өнер көрсетті. Гардель 1917 жылы Паскуаль Контурси мен Самуэль Кастриотаның "Mi noche triste" әнін орындау арқылы танго-көңілді әнін (tango canción) жасады. Бұл жазба 10 000 дана сатылып, Латын Америкасы бойынша үлкен сәттілікке жетті. Гардель Аргентина, Уругвай, Чили, Бразилия, Пуэрто-Рико, Венесуэла және Колумбияда гастрольдік сапарлар жасады, сондай-ақ Париж, Нью-Йорк, Барселона және Мадрид қалаларында өнер көрсетті. 1928 жылы Парижге сапарының алғашқы үш айында 70 000 пластинка сатылды. Оның танымалдылығы арта түскенде, ол Францияда және АҚШ-та Paramount компаниясы үшін бірнеше фильмдер түсірді. "Cuesta abajo" (1934) және "El día que me quieras" (1935) сияқты лирикалық фильмдердің ұзаққа созылатын драмалық құндылығы болмаса да, олар оның ұлы әншілік талантын және киножұлдызының тартымды келбетін тамаша көрсетті.

Романтикалық өмір

Гардель өзінің танымалдылығының көп бөлігі әйелдерге ұнауына байланысты екенін түсінген. Кез келген әйелге қол жетімді болып көріну үшін ол жеке өмірін құпия ұстауға тырысты. Гарделдің өмірінде бір ғана жақын сүйіктісі болды: Изабель дель Валле. Ол дель Валлемен 1920 жылдың соңында, оның он төрт жасында танысты. Ол кезде ол Буэнос-Айрестегі «Эсмеральда» театрында өнер көрсетіп жүрген. Олар он жылдан астам уақыт бойы жақын болды. Гардель мен дель Валле көбінесе көпшілік ортада бірге көрінбеді. Гарделдің анасы мен дель Валле отбасы осы қарым-қатынас жария болмауына көз жеткізді. Бұл туралы Гарделдің жақын достары ғана білді. Гардель дель Валлеге үй сатып алды; оған тұру үшін ақша берді. 1930 жылдар шамасында олардың қарым-қатынасы нашарлай бастады. Гардель адвокатына дель Валлеге ақша төлеуді тоқтатуды бұйырды, ол кейін басқа біреуге тұрмысқа шығып, Уругвайға көшіп кетті. Ол Гарделдің есімін әрқашан құрметпен сақтады, тіпті 1980 жылдардағы телеарнадағы бағдарламада өмірінің соңғы жылдарында оның туралы сұхбат бергенде де.

Өлім

Гардель 1935 жылғы 24 маусымда Колумбияның Медельин қаласындағы Олая Эррера әуежайында екі Ford Trimotor көліктік ұшағының соқтығысуынан қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында ұшқыш Эрнесто Сампер, лирик Альфредо Ле Пера, гитаристтер және басқа да музыканттар, бірнеше іскер серіктестері мен топтың достары болды. Үшінші гитарист Хосе Мария Агилар апаттан кейін бірнеше күннен кейін қайтыс болды деген болжам бар. Латын Америкасының миллиондаған жанкүйерлері Гардельдің қазасына күйінді. Оның денесі Колумбиядан Нью-Йорк және Рио-де-Жанейро арқылы әкелінген кезде, оған құрмет көрсету үшін көптеген адамдар жиналды. Анасы сол кезде тұрған Монтевидео қаласында оның мәйіті екі күн бойы қойылғанда, мыңдаған адам оған тағзым етті. Гардельдің денесі Буэнос-Айрестегі Ла-Шакарита зиратына жерленді.

Туған жер туралы дау

Гарделдің туған жері мен жылы пікірталас тудырды; көп жылдар бойы ең қабылданған нұсқа – 1890 жылы Францияның Тулуза қаласы болды. Тулузада туғаны 2012 жылы оның туу туралы куәлігі табылуымен расталды. Вандербильт университетінің тарих профессоры Саймон Коллиер, Белграно университетінің ауыл шаруашылығы тарихы профессоры Освальдо Барски және Стэнфорд университетінің уругвай тарихы профессоры Хорхе Руффинелли сияқты ғалымдар Гарделдің 1890 жылы Францияның Тулуза қаласында дүниеге келгені және шамамен 30 жасқа келгенде, 1920 жылдан бастап туған жері туралы жалған ақпарат таратқаны туралы жазады. 1920 жылдың қазан айында Гардель алғаш рет уругвай азаматтығына өтініш берді; Буэнос-Айресте ол Уругвай консулдығына 1887 жылы Уругвайдың Такуарембо қаласында туғанын көрсететін құжаттарды толтыру үшін барды. Бір айдан кейін оған Уругвай азаматы ретінде тіркелген жаңа аргентиналық жеке куәлік берілді. 1923 жылдың 7 наурызында ол Аргентина азаматтығына өтініш берді. 1923 жылдың 1 мамырында ол Аргентина азаматтығына ант берді. Бүгінде оның неліктен осы қадамдарға барғаны туралы нақты мәлімет жоқ. Бұл әрекеттің ең ықтимал себебі – Францияға жоспарланған сапары кезінде француз билігімен қиындықтарды болдырмау. Туғаннан француз азаматы болғандықтан, Гардел Ұлы соғыс кезінде француз әскеріне тіркелуге міндетті болған. Ол тіркелмеген болуы мүмкін; тіркелгендердің тізімінде оның есімі табылмады. Уругвай соғыс кезінде бейтараптық саясатын ұстанды, сондықтан Гардел осы себеппен уругвай азаматтығын таңдаған болуы мүмкін. 1967 жылы жазушы Эрасмо Сильва Кабрера Гарделдің туған жеріне қатысты қазіргі дауды бастады, ол Гарделдің Уругвайдың Такуарембо қаласында туғанын көрсететін аргументтерді жариялады. Нельсон Байардо 1988 жылы осыған ұқсас кітап жазды. 1990 жылы Эдуардо Пайсе Гонсалес Такуарембода туғанын қолдайтын көптеген деректерді қамтитын кітап шығарды. Бұл оқиғаның нұсқасы Гарделдің 1890 жылы Тулузада киім үтіктеген қарапайым әйел болғаны туралы ғалымдардың есептеріне қайшы келеді, ол гастрольдік биші емес еді. Бұл мәлімдеме 1890 жылдың 11 желтоқсанында Тулузада тіркелген туу туралы куәліктің түпнұсқасымен сәйкес келеді. Буэнос-Айрестегі жастық шағында Гарделдің жақын достары оны француз тегіне байланысты «El francesito» (француз) деп атаған. 1920 жылдан кейін Гардел туған жері туралы қайшы және жасырын әңгімелер айтты, бұл оның жалған құжаттар тапсырғанынан болуы мүмкін.

Әдебиетте

Антонио Лобо Антунеш "Карлос Гардельдің өлімі" атты роман жазды, онда кейіпкерлердің бірі Гардель 1935 жылы болған ұшақ апатында қаза болмаған деп есептейді. Гардель венесуэлалық жазушы Хосе Игнасио Кабрухастың 1979 жылғы "El día que me quieras" пьесасында көркем образ ретінде бейнеленеді.

Фильмде

1939 жылғы "Карлос Гардельдің өмірі" атты фильмде оны Гюго дель Карриль сомдады. Дарио Грандинетти мен Айтана Санчес Гихон жұлдыздық құрамындағы "Двойной или ничего" фильмі 2003 жылдың сәуір айында Maverick компаниясымен шығарылды. Бұл Гарделге еліктеп ән салатын күрескен аргентиналық танго әншісі және Гарделдің әзілкесі, сондай-ақ Франчимен кездесетін әйел туралы ойдан туған оқиға.

Маркалар

Жылдар бойы Аргентина Гарделді құрметтеу үшін бірнеше пошта маркасын шығарды. 1976 жылы және қайта 2004 жылы Уругвай Гардел маркаларын шығарды, ал 2004 жылғы нұсқасында Уругвай оны "өлімсіз Такуаремболық" деп атады. 1985 жылы, оның қайтысының 50 жылдығына орай, Колумбия Гарделдің бейнесі бар марка шығарды, онда әнші және оның өліміне себеп болған ұшақ моделі суреттелген. 2011 жылдың 16 наурызында АҚШ пошта қызметі бес "Латын музыкасының аңыздары" маркасынан тұратын жиынтықты шығарды, оның бірі Карлос Гарделдің суретін бейнелейді.