Кіріспе

Екі бөлек тұқым танылады: Пемброк Уэльс коргиі және Кардиган Уэльс коргиі. Екі тұқымның арасында физикалық айырмашылықтар бар. Тұқым стандарты бойынша, Кардиган тұқымы жалпы салмағы мен бойы бойынша ірілеу келеді. Олардың құйрықтарының пішіні әртүрлі, және бұрын коргилердің құйрықтары қысқартылып келген, бірақ қазір бұл практика көбінесе тыйым салынған. Тарихи деректер бойынша, Пемброк тұқымы 14-шы ғасыр шамасында фламанд тоқымашыларымен бірге келген иттердің әсерінен пайда болған, ал Кардиган тұқымы викингтермен келген иттерге, әсіресе швед Валлхундының ортақ ата-бабасына байланысты. Пемброк екеуінің арасында көбірек танымал, бірақ ол әлі де Ұлыбритания Кеннел клубының сирек кездесетін тұқымдар тізіміне енген. Пемброк Уэльс коргиінің танымалдылығы артты, себебі Елизавета II жеке өзі 30-дан астам Пемброк немесе корги-дахшунд будандарына (dorgis) ие болған.

Тарих

Пемброкшир және Кардиганшир – Оңтүстік-Батыс Уэльстегі тарихи ауыл шаруашылығы округтері. Уэльс коргилері ірі қара малды бағуға арналған иттер еді, олар "өкшелеп бағушы" деп аталатын, яғни үлкен жануарлардың өкшелерін шағып, оларды қозғалыста ұстап тұратын. Олардың жерге төмен орналасқандығы және Уэльс коргилерінің туа біткен ептілігі оларға ірі қара малдың аяқтарынан қашуға мүмкіндік берді. "Корги" термині уэльс тілінде "кішкентай ит" немесе "жартылай ит" (cor = кішкентай, gi = ci, ит сөзінің жіктелуі) дегенді білдіреді, бұл иттің кішкентай екенін қорлау мағынасында емес, тек сипаттамалық термин ретінде қолданылды. Коргинің шығу тегі туралы әртүрлі әңгімелер бар; кейбіреулер қазіргі екі тұқымның ортақ ата-тегінен пайда болғанын, ал басқалары Пемброк Уэльс коргисінің 10-шы ғасырдан бастап фламанд тоқымашыларымен әкелінгенін айтады. Пемброк тұқымының шығу тегі туралы басқа теориялар олардың қазіргі Германияның маңындағы Орталық Еуропа малшыларының тұқымдарынан шыққан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл иттер Уэльске қай уақытта әкелінгеніне байланысты, олар не Deutsche Bracken, не Dachshund болуы мүмкін. Кардиган Уэльс коргисінің шығуы аймақтағы скандинавиялық қоныс аударушылардың ықпалымен байланысты. Қазіргі Скандинавияда осыған ұқсас өлшемдегі иттер бар, олар швед Валлхунды деп аталады, және кейбір тарихшылар осы екі тұқымның ортақ ата-тегі бар екенін мәлімдейді. 19-шы ғасырдың соңында шаруалар ірі қарадан қойға көшуді бастады, бірақ корги қой бағуға қолайлы емес. Уэльс коргилерінің ұқсастығы екеуінің араласуына немесе Кардиганның Пемброкқа жақын болуын қалағандардың таңдауына байланысты болуы мүмкін. Уэльстегі шоу рингінде коргилердің алғашқы тіркелген күні 1925 жыл. Капитан Дж. П. Хауэлл Пемброк және Кардиган тұқымдарының селекционерлерін жинап, 59 мүшесі бар Уэльс корги клубын құрды. Жалпы тұқымдық стандарт жасалды және коргилер конформация шоуларында көріне бастады. Осы уақытқа дейін ешбір тұқым тек сыртқы түрі үшін өсірілмеген. Бұл клубтың мүшелері ең алдымен Пемброк тұқымына қызығушылық танытты, бірақ Кардиган тұқымы да пайда болды. Сол кезде тұқымдар Пемброкшир және Кардиганшир тұқымдары деп аталды; кейін атаулар қысқартылды. Бастапқы шоуларда екі түрдің селекционерлері арасында көптеген даулар болды, өйткені бір түрдің селекционері болған судьялар көбінесе оларды жақсы көретін. Уэльс коргисі алғаш рет 1927 жылы Ұлыбританияда жыл сайын өткізілетін Круфтс иттер көрмесінде пайда болды. Бірінші чемпионат 1928 жылы Кардиффтегі шоуда қызыл және ақ Пемброк иесіне, Шэн Фахқа берілді. 1934 жылға дейін тұқымдар бірге бағалана берді, содан кейін Кеннел клубы әр тұқымды жеке таныды. Алғашқы тіркелімде 59 Кардиган және 240 Пемброк тұқымдық кітаптарға енгізілді. Иттің тұқымын таңдау кейде иесіне қалдырылатын, олар өздері дұрыс деп тапқан тұқымды таңдауға ерікті болатын. Ашық конформациялық шоуда ең жақсы деп танылған алғашқы ит – Ч. Боуит Пивот. Кардиган Уэльс коргисі 1940 жылы 11 тіркеумен Пемброкке қарағанда сирек кездесетін болды. Екі тұқым да Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды, бірақ Кеннел клубында тіркелген Кардиганның саны соғыс аяқталған кезде 61-ге жетті. Pembrokes соғыстан кейінгі жылдары Ұлыбританияда өте танымал болды; 1953 жылы ол Кеннел клубы бойынша ағылшын кокер-спаниелі, неміс шопандары және пекинестен кейінгі төртінші ең танымал тұқым ретінде саналды. 1955 жылы Круфтстегі ең жақсы көрініс пен қор Пемброк Уэльс коргисі Kaytop Maracas Mint болды. Корги тұқымдарының танымалдылығы төмендеді: ветеринар дәрігері Брайан Синглтон 1963 жылы The Times газетінде бұл олардың мінез-құлқының проблемаларына байланысты деп айтты. Кардиган Уэльс коргисі 2006 жылы Кеннел клубының осал тұқымдар тізіміне енгізілді. Бұл тізім бір жылда 300-ден аз ит тіркеген тұқымдарға арналған; 2006 жылы 84 Кардиган корги тіркелді. Алғашқы өсімнен кейін бұл көрсеткіш 2010 жылы 46-ға дейін төмендеді, бірақ содан кейін тізім 2015 жылы басталғаннан бері ең жоғары көрсеткішке дейін көтерілді, барлығы 124 жас бала тіркелді. Алайда 2015 жылы Пемброк тіркелімдерінің саны 34%-ға өсті; Instagram-дағы коргилердің танымалдылығы осы өзгеріске ықпал етті. 2016 жылы Pembrokes тұқымдары осал тұқымдар тізімінен алынып тасталды.

Америка Құрама Штаттары

1933 жылы алғашқы Уэльс коргилерін американдық өсіруші Льюис Рослер ханым АҚШ-қа, Массачусетс штатының Беркшир төбелеріндегі «Мерридип Кеннелдері» үшін әкелді. Ол бұрын Ескі ағылшын қойшы итттерін өсірумен танымал болған. Рослер Лондонның Паддингтон станциясынан «Кішкентай ханым» атты Пемброк коргиді 12 фунт стерлингке сатып алды. Итке жұптас іздеп, ол бірнеше корги шаруашылықтарына барып, «Капитан Уильям Льюис» есімді ит сатып алды. Американдық Кеннел клубы (AKC) 1934 жылы Уэльс коргилерін бір тұқым ретінде тіркеді, ал «Кішкентай ханым» осы тұқымның алғашқы тіркелген өкілі болды. Сол жылы алғашқы төлді Калифорния штатының Окленд қаласында Э.М. Тидд, Канададан сатып алған «Туутс» есімді итенің төлдерінен тіркеді. Тидд өсіру мақсатында 1935 жылы «Ch. Боуит Пивот» итін импорттап, оны AKC-ге «Сиерра Боуит Пивот» деген атпен тіркеді. Британдық құрметті атақтарынан өзге, ол АҚШ-та чемпиондық мәртебесіне ие болған алғашқы корги және АҚШ-дағы конформация көрмесінде «Топтың ең жақсысы» атанған алғашқы ит болды. 1937 жылы Пемброк Уэльс корги клубы құрылды, ал алғашқы көрме Нью-Джерси штатындағы Джеральдин Рокфеллер Додждың «Жиралда Фермасында» өтті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританиядан импортталған «Розавел Uncle Sam» коргилер арасындағы көрмелерде үстемдік құрды. 1949 жылы ол АҚШ-тағы ашық конформация көрмесінде «Ең үздік шоу» атағын алған алғашқы Пемброк болды. 1998 жылға қарай Пемброк Уэльс коргиі АҚШ-тағы ең танымал 37-ші ит тұқымына айналды. 1931 жылы АҚШ-қа Кардиган Уэльс коргилерінің бір жұбы әкелінді, бірақ осы тұқымның AKC-де тіркелген алғашқы өкілі 1935 жылы «Робинскрофттан Блодвен» болды. АҚШ-та Кардиган тұқымы Пемброк тұқымына қарағанда онша танымал болған жоқ. 1997 жылы AKC-де 752 Кардиган Уэльс коргиі тіркелді, ал Пемброктердің саны 8281-ге жетті.

Қазіргі заманғы тұқымдар

Уэльстік коргидің екі түрі – Кардиган және Пемброк – Уэльстегі олардың тегін бастаған округтердің аттарымен аталған. Бұл иттердің көптеген ортақ белгілері бар, мысалы, олардың жүні су өткізбейтін және жылына екі рет түлейді. Кардиганның денесі Пемброкке қарағанда сәл ұзын; екі түрдің де аяқтары қысқа, сондықтан денелері жерге жақын орналасқан. Олар әдеттегі терьерлердей шаршы емес, сондай-ақ дақшунд сияқты едәуір созылған емес. Бастарының пішінінде де айтарлықтай ерекшеліктер байқалады, екеуі де түлкіге ұқсайды. Кардиган Уэльстік коргиінің басы, әдетте, Пемброкке қарағанда ірілеу келіп, мұрны да үлкенірек болады. Коргидің нағыз түсі туылғаннан кейін бірнеше күннен кейін көріне бастайды, әсіресе үш түсті немесе қара-қоңыр белгілері барларында бұл айқын байқалады. Қазіргі заманда коргилер иттік жаттығулар, бағыну, көрмелерге қатысу, флайбол, із кесу және мал бағу сындықтарында жиі өнер көрсетеді. Мал бағуға қабілеті мен үйренуге жарамдылығы бәсекелестіксіз сынақтар арқылы бағаланады. Негізгі мал бағу инстинктілері бар Кардиган және Пемброк коргилерін «қырғақ жүгіру» деп аталатын мал бағу сынақтарына дайындауға болады. Бұрын Уэльс коргилері балаларды қарау үшін пайдаланылған.

Денсаулық

2004 жылы Кеннел клубы жүргізген таза тұқымды иттердің денсаулығына қатысты сауалнама бойынша, екі тұқымның да орташа өмір сүру ұзақтығы шамалас болды: Пемброктердің өліміне дейінгі орташа жасы 12 жыл 3 ай, ал Кардигандар үшін – 12 жыл 2 айды құрады. Екі тұқымда да өлімнің басты себептері бірдей болды: иттердегі қатерлі ісік пен қартаю. Дегенмен, Пемброк тұқымында бүйрек жеткіліксіздігіне немесе несеп жолының бітелуіне байланысты өлім көрсеткіші жоғары болды. Сауалнама көрсеткендей, екі тұқым да денсаулыққа қатысты ұқсас мәселелерге тап болады, бірақ бір ерекшелік бар: сауалнамаға қатысқан Пемброк Уэльс Коргилерінің төрттен бірінен астамдары көз ауруларының әртүрлі түрлерінен зардап шегсе, Кардиган Коргилерінің тек 6,1%-ы ғана осы мәселеге тап болды. Репродуктивті мәселелерге қатысты, мысалы, кесарев тілімі қажеттігі және жалған жүктілік сияқты жағдайлар бойынша екі тұқымда да көрсеткіштер шамалас болды. Бұлшық-скелет жүйесіне қатысты мәселелер, соның ішінде артрит де екі тұқымда да ұқсас деңгейде кездесті. 1933 жылы Баттың 5-ші маркизі Томас Тиннеге барғаннан кейін, Принцесса Елизавета мен Маргарет отбасы мүшелеріне маркиздің иеленген Коргилерін ұнатқанын жеткізді. Олардың әкесі, Йорк герцогы Альберт (кейіннен Георг VI) Суррейдегі Rozavel kennels-тен Pembroke Corgi Rozavel Golden Eagle-ді сатып алды. Ол Dookie деп аталды. Кейіннен 1944 жылы 18 жасқа толған Принцесса Елизаветаға жеке Сьюзан есімді Pembroke Corgi сыйға тартылды. Ол Принц Филиппен үйленгеннен кейін Корольдік каретадағы кілемшелердің астына жасырылған Сьюзанмен тығыз байланыста болды. Сьюзан Корольдық отбасының кейіннен иеленген барлық Коргилердің ата-анасы болды. Королева Сьюзаннан 10 буын иттер өсірді, олардың 30-дан астамы таза тұқымды Пемброк Уэльс Коргилері немесе Дорги деп аталатын Корги/Дачшунд гибридтері болды. Whisky, Sherry, Mint, Dash және Disco аттарымен белгілі болған Коргилер өз бөлмелерінде жастықшалармен төселген себеттерде ұйықтады. Олардың тағамы, "шеф-аспаз" дайындаған, жас қоян мен сиыр етін де қамтыды. 1963 жылы Корги Уолт Диснейдің "Little Dog Lost" фильмінде пайда болды, бұл АҚШ-та тұқымның танымалдылығының артуына себеп болды. Уэльс авторы Роальд Дальдың "The BFG" романының театрлық қойылымы 1991 жылы Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарға шықты, онда Королева Елизаветаның Коргилерін сомдау үшін бірнеше Коргилер қолданылды. "Королеваның Коргисі" – Королеваның Коргилерін бейнелейтін бельгиялық анимациялық фильм. "Cowboy Bebop" анимесінде экипаждың кемесінде өте зиялы Pembroke Уэльс Корги, Эйн бар. "Korgi" комиксі Коргидің халықтық аңыздағы рөлін, яғни феялардың көмекшісі ретінде бейнелейді. Онда жермен тығыз байланыста өмір сүретін "Моллилер" (феяларға ұқсас жандар) және олардың Уэльс Корги тұқымдарына ұқсайтын Korgi достары бейнеленген. Коргилер 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ашылу салтанатында Королева Елизавета II-нің сегментінде пайда болды, ол Джеймс Бондтан Букингем сарайынан стадионға қарай эскортталды. "Infinity Train" американдық анимациялық телесериалында король Аттикустың басқаруындағы Коргиния атты антропоморфты Коргилер елі бейнеленген, ол "Кардиган мен Пемброктардың біріктірушісі" атанды. "Brooklyn Nine Nine" американдық комедиялық сериалында капитан Холт пен Кевин Кознер кейіпкерлері Чеддар есімді Pembroke Уэльс Коргиге бірлесіп иелік етеді. Чеддар комедиялық эффект үшін қолданылады және әр маусымдағы кейбір эпизодтарда қайта пайда болады.