Тайвань Республикасының тарихы

Тайвань тарихы: Қытай Республикасының 1912 жылғы құрылуы, соғыстар, азамат соғысы және 1949 жылы Тайванға көшуі. Саяси эволюция мен даму жолы.

43 мин оқу

100%

Дереккөз: History of the Republic of China — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Тайвань аралын билейтін мемлекеттің тарихы

Қытай Республикасының тарихы 1912 жылы Цинь әулетінің құлауымен басталды, онда Синьхай революциясы мен Қытай Республикасының құрылуы 2000 жылдық императорлық биліктің соңына сызық салды. Республиканың құрылғаннан кейінгі кезеңінде көптеген сынақтар мен қиындықтар болды, оның ішінде соғыс әміршілері мен шетелдік державалар сияқты әртүрлі күштер басымдық құрды. 1928 жылы Солтүстік экспедициядан кейін Республика номиналды түрде Гоминьдан (КМТ; сонымен қатар «Қытай ұлттық партиясы» деп аталады) билігінде бірікті, және Гоминьдан үкіметі, Қытай коммунистік партиясы (ҚКП), жергілікті соғыс иелері және Жапония империясы арасындағы қақтығыстарға қатысқан кезде индустрияландыру мен жаңғырудың алғашқы кезеңдерін бастан өткерді. 1937-1945 жылдардағы Жапонияға қарсы екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде ұлт құруға жасалған көптеген әрекеттер тоқтатылды, ал кейін Гоминьдан мен Коммунистік партия арасындағы айырмашылықтар кеңейіп, коалициялық үкімет құру мүмкін болмай, 1946 жылы, Жапонияның 1945 жылдың қыркүйегінде одақтас державаларға бас июынан кейін, Қытай азамат соғысы қайта басталды. Саяси, экономикалық және әскери қателіктердің салдарынан КМТ жеңіліске ұшырап, 1949 жылы Тайваньға (бұрынғы «Формоза») шегінді, онда генерал-сиссимус/президент Чан Кай-шек басқаруымен авторитарлық бірпартиалық мемлекет құрылды. Бұл мемлекет өзін бүкіл Қытайдың жалғыз заңды билеушісі деп есептеді және 1990 жылдарға дейін коммунистік үкіметті немесе «режимді» заңсыз деп таныды, 1949 жылы Мао Цзэдун Пекинде жариялаған «Қытай Халық Республикасын» (ҚХР) «Құрлықтағы Қытай» және «коммунистік қарақшылар» деп атады. Қытай Республикасы көптеген жылдар бойы, тіпті ондаған жылдар бойы көптеген елдердің, әсіресе 1954 жылы өзара қорғаныс туралы келісім жасаған АҚШ-тың қолдауын алды. 1960 жылдардың соңында саяси либерализация басталғаннан кейін ҚХР Біріккен Ұлттар Ұйымындағы жылдық үнемі кампаниядан кейін 1971 жылы Бас Ассамблеяда «Қытай» үшін орын алуға және, ең бастысы, Қауіпсіздік Кеңесінің бейкүндегі бес мүшесінің бірі ретінде тағайындалуға қол жеткізді. Бұрынғы одақтастарының бас тартуынан және 1970 жылдардың соңында ұлттық авторитарлық үкіметтен либерализациядан кейін, Чан Кай-шек қайтыс болғаннан кейін, Қытай Республикасы Тайваньда көппартиялық, өкілдік демократияға айналды және 1949 жылғы құрлықтан эвакуацияланғаннан бұрын Тайваньнің түпкі тұрғындарына көбірек өкілдік берді.

The history of the Republic of China began in 1912 with the end of the Qing dynasty, when the Xinhai Revolution and the formation of the Republic of China put an end to 2,000 years of imperial rule. The Republic experienced many trials and tribulations after its founding which included being dominated by elements as disparate as warlord generals and foreign powers. In 1928, the Republic was nominally unified under the Kuomintang (KMT; also called "Chinese Nationalist Party") after the Northern Expedition, and was in the early stages of industrialization and modernization when it was caught in the conflicts involving the Kuomintang government, the Chinese Communist Party (CCP), local warlords, and the Empire of Japan. Most nation building efforts were stopped during the full scale Second Sino Japanese War against Japan from 1937 to 1945, and later the widening gap between the Kuomintang and the Communist Party made a coalition government impossible, causing the resumption of the Chinese Civil War, in 1946, shortly after the Japanese surrender to the Allied Powers in September 1945. A series of political, economic and military missteps led to the KMT's defeat and its retreat to Taiwan (formerly "Formosa") in 1949, where it established an authoritarian one party state under Generalissimo/President Chiang Kai shek. This state considers and until the 1990s actively asserted itself to be the continuing sole legitimate ruler of all of China, referring to the communist government or "regime" as illegitimate, a so called "People's Republic of China" (PRC) declared in Beijing by Mao Zedong in 1949, as "mainland China" and "communist bandit". The Republic of China was supported for many years — even decades — by many nations, especially the United States who established a 1954 Mutual Defense treaty. After political liberalization began in the late 1960s, the PRC was able — after a constant yearly campaign in the United Nations — to finally get approval in 1971 to take the seat for "China" in the General Assembly, and more importantly, be seated as one of the five permanent members of the Security Council. After recovering from this shock of rejection by its former allies and liberalization in the late 1970s from the Nationalist authoritarian government and following the death of Chiang Kai shek, the Republic of China has transformed itself into a multiparty, representative democracy on Taiwan and given more representation to those native Taiwanese, whose ancestors predate the 1949 mainland evacuation.

Республиканың құрылуы

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Цин әулеті 1895 жылы Қытай-Жапон соғысында жеңілгеннен бері азаматтық наразылықтар мен шетелдік басқыншылықтарға қарсы күресті. Ішкі көтерілістер мен оларды жаншу миллиондаған адамның өліміне әкелді, Батыс Еуропа елдерімен болған қақтығыстар теңсіз келісімдерге, қаржы жүйесін салмақтандыратын өтемақыларға және елдің аумақтық тұтастығына нұқсан келтірді. Хан қытайлары арасында саяси билік көпшілікті құрайтын хандарға, ал маньчжурларға – азшылыққа қайтарылуы керек деген пікір қалыптасты. Боксерлер көтерілісінен кейін империалистік державалардың оны басу үшін басып кіруінен соң, Цин императорлық сарайы 1905 жылы императорлық емтихан жүйесін жою, 1906 жылы конституция жобасын жасау, 1909 жылы провинциялық заң шығарушы жиналыстарды құру және 1910 жылы ұлттық парламент сайлауға дайындық сияқты маңызды институционалдық және саяси реформаларды бастады. Дегенмен, Цин сарайындағы маньчжур консерваторлары бұл реформалардың тым батыл болғанын ойлады, ал сыншылар олардың жеткіліксіз екенін айтты. Реформаторлар түрмеге қамалды немесе тікелей өлім жазасына кесілді. Императорлық сарайдың осындай саяси либерализация мен жаңғыртуды жүзеге асыра алмауы реформаторларды революция жолына түсуге итерді. Көптеген революциялық топтар болды, бірақ ең ұйымдасқан топты республикашыл және Цинге қарсы белсенді Сунь Ятсен құрды, ол шетелдегі қытайлар мен студенттер арасында, әсіресе Жапонияда үлкен танымаллыққа ие болды. 1905 жылы Сунь Токиода Хуан Синнің, Жапониядағы қытай революциялық қозғалысының белгілі көшбасшысының орынбасары болуымен Тоңменхуэйді құрды. Бұл қозғалыс шетелдегі қытайлардың қаржылық қолдауына ие болды, сонымен қатар аймақтық әскери шенеуніктер мен Жүз күндік реформадан кейін Қытайдан қашқан реформаторлардың да саяси қолдауын алды. Суньнің саяси философиясы 1897 жылы қалыптасты, алғаш рет 1905 жылы Токиода жарияланды және 1920 жылдардың басына дейін өзгертілді. Ол «ұлтшылдық, демократия және халықтың өмір сүруі» қағидаларына негізделген Үш халық қағидасын қамтыды. Ұлтшылдық қағидасы маньчжурларды құлатуға және Қытайдағы шетелдік гегемонияны тоқтатуға шақырды. Екінші қағида, демократия, Суньнің халық сайлаған республикалық үкімет формасын және жер реформасы сияқты өзгерістерді қамтамасыз ету мақсатын білдірді. Қытайдың Республика дәуірі 1911 жылдың 10 қазанында Хубэй провинциясының астанасы Учан қаласында Цинге қарсы құрылысы ашылған модернизацияланған әскер бөлімдері арасындағы төңкеріспен басталды. Бұл оқиға Тайваньда Екі есе он күн деп аталатын Учан көтерілісі ретінде белгілі болды. Оған дейін Қытайда көптеген сәтсіз көтерілістер мен ұйымдастырылған наразылықтар болған. Көтеріліс жақын маңдағы қалаларға жылдам тарады, ал Тоңменхуэй мүшелері бүкіл елде Учан революциялық күштерін қолдауға көтерілді. 12 қазанда революционерлер Ханкоу мен Ханян қалаларын басып алды. Алайда бұл жеңіске байланысты қуаныш ұзаққа созылмады. 27 қазанда Цин сарайы Юань Шикайды Жаңа армияны басқаруға қайта тағайындады, ал Фэн Гуожан мен Дуань Цируи басшылығындағы адал күштер Уханды қайта басып алу үшін оңтүстікке жылды. Қарашадағы қатаң шайқастардан кейін, жеткіліксіз жабдықталған және қару-жарағы нашар Революциялық армия Ханкоу мен Ханяннан ығыстырылды және Янцзының оңтүстігіндегі Учанға шегінді. Алайда 41 күндік Янся шайқасы кезінде 24 провинцияның 15-і Цин империясынан тәуелсіздік алды. Юань Шикай өз әскерінің Учанға қарай жылжуын тоқтатып, революционерлермен келіссөздер жүргізе бастады. Бір айдан кейін Сунь Ятсен АҚШ-тан Қытайға оралды, онда ол қытай және американдық қолдаушылар арасында қаражат жинады. 1912 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіз провинциялардың делегаттары Сунь Ятсенді Қытай Республикасының бірінші Уақытша президенті етіп сайлады. Юань Шикай Республиканы қабылдауға келісті және Қытайдың соңғы императоры Пуиді 12 ақпанда тақтан түсіруге мәжбүр етті. Императрица жесір Лонгю бас тарту туралы қағазға қол қойды. Алайда Пуиге тыйым салынған қалада тұруға рұқсат берілді. Қытай Республикасы Цин әулетінің ресми мұрагері атанды.

The Qing dynasty in the late 19th and early 20th centuries was challenged by civil unrest and foreign invasions ever since they lost the Sino Japanese War in 1895. Internal rebellions and their repression brought millions of deaths, conflicts with foreign Western European powers brought humiliating unequal treaties, exacted reparations that burdened the fiscal system, and compromised the country's territorial integrity. Popular sentiment among Han Chinese grew that political power should return to the majority Han Chinese from the minority Manchus. Following the Boxer Rebellion and the invasion of the imperialist powers to put it down, the Qing Imperial Court launched fundamental institutional and political reforms, such as abolishing the Imperial examination system in 1905, drafting a constitution in 1906, the establishment of provincial legislatures in 1909, and the preparations for electing a national parliament in 1910. However, Manchu conservatives in the Qing Court thought these reforms went too far and distrustful critics felt they did not go far enough. Reformers were either imprisoned or executed outright. The failures of the Imperial Court to enact such political liberalization and modernization caused the reformists to take the road of revolution. There were many revolutionary groups, but the most organized one was founded by Sun Yat sen , a republican and anti Qing activist who became increasingly popular among overseas Chinese and Chinese students abroad, especially in Japan. In 1905 Sun founded the Tongmenghui in Tokyo with Huang Xing, a popular leader of the Chinese revolutionary movement in Japan, as his deputy. This movement, generously supported by overseas Chinese funds, also gained political support with regional military officers and some of the reformers who had fled China after the Hundred Days' Reform. Sun's political philosophy was conceptualized in 1897, first enunciated in Tokyo in 1905 and modified through the early 1920s. It centered on the Three Principles of the People: "nationalism, democracy, and people's livelihood". The principle of nationalism called for overthrowing the Manchus and ending foreign hegemony over China. The second principle, democracy, was used to describe Sun's goal of a popularly elected republican form of government and changes such as land reform. The Republican Era of China began with the outbreak of revolution on 10 October 1911, in Wuchang, the capital of Hubei Province, among discontented modernized army units whose anti Qing plot had been uncovered. This would be known as the Wuchang Uprising, which is celebrated as Double Tenth Day in Taiwan. It had been preceded by numerous abortive uprisings and organized protests inside China. The revolt quickly spread to neighboring cities, and Tongmenghui members throughout the country rose in support of the Wuchang revolutionary forces. On 12 October, the Revolutionaries succeeded in capturing Hankou and Hanyang. However, the euphoria engendered by this victory was short lived. On 27 October, Yuan Shikai was reappointed by the Qing Court to lead the New Army, and loyalist forces under Feng Guozhang and Duan Qirui moved south to retake Wuhan. After heavy fighting in November, the out manned and out gunned Revolutionary Army was driven out of Hankou and Hanyang, and retreated to Wuchang south of the Yangtze. During the 41 day Battle of Yangxia, however, 15 of the 24 provinces had declared their independence from the Qing empire. Yuan Shikai halted his army's advance on Wuchang and began to negotiate with the revolutionaries. A month later, Sun Yat sen returned to China from the United States, where he had been raising funds among Chinese and American sympathizers. On 1 January 1912, delegates from the independent provinces elected Sun Yat sen as the first Provisional President of the Republic of China. Yuan Shikai agreed to accept the Republic and forced the last emperor of China, Puyi, to abdicate on 12 February. Empress Dowager Longyu signed the abdication papers. Puyi was allowed to continue living in the Forbidden City, however. The Republic of China officially succeeded the Qing Dynasty.

Ертедегі республика

1912 жылғы 1 қаңтарда Сунь Қытай Республикасының құрылуын ресми түрде жариялады және Нанкин қаласында алғашқы Уақытша президент ретінде қызметке кірді. Алайда, Пекиндегі билік сол кездегі Қытайдағы ең күшті әскери күш – Бейян армиясын тиімді бақылауға алған Юань Шикайға көшті. Жаңадан құрылған республиканы азамат соғысынан және мүмкін болатын шетелдік араласудан сақтау үшін Сунь, Юаньның Қытайды оның басқаруымен Пекин үкіметі аясында біріктіру талабына келісті. 10 наурызда Пекинде Юань Шикай Қытай Республикасының екінші Уақытша президенті болып ант берді. Сунь Ятсен мен оның жақтастары көздеген республика бірте-бірте дамыды. Заң шығарушы органда басымдыққа таласқан көптеген саяси партиялар болғанымен, революционерлердің әскері болмады, сондықтан Юань Шикайдың билігі тез арада парламенттің билігінен асып түсті. Юань конституцияны өзгертіп, диктаторлыққа ұмтылды. 1912 жылдың тамызында Суньнің серіктестерінің бірі – Сон Цзяорен Гоминьданды (Ұлттық партияны) құрды. Ол Суньнің Тонгменхуэйі сияқты кішігірім саяси топтардың бірігуінен құралды. 1913 жылғы ақпанда өткен жаңа екі палаталы парламентке сайлауда Сон Юань әкімшілігіне қарсы күресті, оның өкілдері Лианг Цичао басқаратын Республикалық партиямен көптеп ұсырылған еді. Сонг табысты сайлау кампаниясын жүргізіп, Гоминьдан көпшілік орындарды жеңіп алды.

Журналистика

1911 жылы ескі императорлық режимнің құлатылуы қытай ұлтшылдығының күшеюіне, цензураның тоқтатылуына және кәсіби, жалпыұлттық журналистикаға деген қажеттілікке алып келді. Барлық ірі қалалар мұндай бастамаларды қолға алды. Ерекше назар Қытайдың Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне, 1919 жылғы көңіл көншітпейтін Париж бейбітшілік конференциясына, сондай-ақ Жапонияның қытай мүдделеріне қарсы агрессивті талаптары мен іс-әрекеттеріне аударылды. Журналистер кәсіби ұйымдар құрып, жаңалықтарды пікір-комментарийлерден бөліп көрсетуге тырысты. 1921 жылы Гонолулуде өткен Әлемдік баспасөз конгресіндегі қытай делегаттары дамып келе жатқан әлем елдерінен ең батыстыққа ұмтылған және кәсібилігімен ерекшеленетін журналистердің қатарында болды. Алайда, 1920 жылдардың соңына қарай жарнамаға және таралымды арттыруға көбірек мән берілді, ал революционерлерді жігерлендірген жақтас журналистикаға қызығушылық азайды.

Екінші революция

1913 жылы наурыз айында Сун өлтiрiлдi. Кейбiреулер Юань Шикайды кінәлi деп санайды, бiрақ бұл әлi дәлелденбеген, ол бұрыннан бiрнеше революциялық генералдарды өлтiрудi ұйымдастырған болатын. Юаньға деген ашу-ыза күшейдi. Сәуiрде ол Ұлыбритания, Франция, Ресей, Германия және Жапония банктерiнiң бiрлескен консорциумынан парламентпен ақылдаспай-ақ 25 миллион фунт стерлингтiк қайта құрылымдау қарызын алды. Бұл қарыз Юаньнiң Бейян армиясын қаржыландыруға жұмсалды. 20 мамырда Юань Ресеймен келісім жасады, ол Ресейге Сыртқы Моңғолияда арнайы жеңiлдiктер бердi және Қытайдың сол жерде әскер орналастыру құқығын шектедi. Парламенттегi Гоминьдан мүшелерi Юаньдiң өкiлеттiгiн теріс пайдаланғанын айыптап, оны қызметтен босатуды талап еттi. Екiншi жағынан, конституциялық монархистерден құралған және Юаньды қолдаған Прогрессивтiк партия Гоминьданды бүлiк шығаруға ұқсатып айыптады. Содан кейiн Юань Гоминьданға қарсы әскери күш қолдануға шешiм қабылдады. 1913 жылдың шiлдесiнде жетi оңтүстiк провинция Юаньға қарсы көтәрiлiп, Екiншi революцияны бастарды. Екiншi революцияның себептерi Юаньнiң билiгiн теріс пайдаланудан басқа да көп болды. Бiрiншіден, Қытай Республикасы құрылғаннан кейiн түрлi провинциялардан шыққан революциялық армиялардың көпшiлiгi таратылды, ал көптеген офицерлер мен сарбаздар Цин әулетiн құлату үшiн ешқандай өтемақы алмағанын сезiндi. Бұл факторлар әскерилер арасында жаңа үкiметке қарсы наразылықты күшейттi. Екiншіден, көптеген революционерлер Юань Шикай мен Ли Юаньхонг президент және вице-президент лауазымдарына лайық емес деп санады, өйткенi олар революциялық қозғалысқа қатысудың орнына саяси маневрлер арқылы лауазымдарға ие болды. Соңғысы, Юаньнiң зорлық-зомбылыққа жүгiнуi (мысалы, Суннiң өлтiрiлуi) Гоминьданның реформалар мен саяси мақсаттарға сайлау жолымен қол жеткiзу үмiтiн жоққа шығарды. Дегенмен, Екiншi революция Гоминьдан үшiн сәттi болмады. 1 тамызда Юань әскерлерi Цзянсидегi Гоминьданның басты әскери күшiн жеңiп, Нанчанды басып алды. 1 қыркүйекте Нанкин қаласы алынды. Көтерiлiс басылғаннан кейiн Сун және басқа да көтерiлiсшiлер Жапонияға қашты. 1913 жылдың қазан айында қорқытылған парламент Юань Шикайды Қытай Республикасының президентi етiп сайлады, ал iрi державалар оның үкiметiн мойындады. Дуан Кируи және басқа да Бейян генералдарына министрлiкте маңызды лауазымдар берiлдi. Халықаралық мойындауға қол жеткiзу үшiн Юань Шикай Сыртқы Моңғолия мен Тибетке автономия беруге келісуге тиiс болды. Қытай әлi де билік құрып, Ресейге Сыртқы Моңғолия мен Танна-Тувада еркiндiк беруге, ал Ұлыбританияға Тибеттегi ықпалын сақтап қалуға мүмкiндiк беруi керек едi.

Song was assassinated in March 1913. Some people believe that Yuan Shikai was responsible, and although it has never been proven, he had already arranged the assassination of several pro revolutionist generals. Animosity towards Yuan grew. In April he secured a reorganization loan of 25 million pounds sterling from a coalition of banks from Great Britain, France, Russia, Germany and Japan, without consulting the parliament first. The loan was used to finance Yuan's Beiyang Army. On 20 May, Yuan concluded a deal with Russia that granted Russia special privileges in Outer Mongolia and restricted Chinese rights to station troops there. Kuomintang members of the Parliament accused Yuan of abusing his rights and called for his removal. On the other hand, the Progressive Party , which was composed of constitutional monarchists and supported Yuan, accused the Kuomintang of fomenting an insurrection. Yuan then decided to use military action against the Kuomintang. In July 1913 seven southern provinces rebelled against Yuan, beginning the Second Revolution There were several underlying reasons for the Second Revolution besides Yuan's abuse of power. First was that most Revolutionary Armies from different provinces were disbanded after the establishment of the Republic of China, and many officers and soldiers felt that they were not compensated for toppling the Qing Dynasty. These factors gave rise to much discontent against the new government among the military. Secondly, many revolutionaries felt that Yuan Shikai and Li Yuanhong were undeserving of the posts of presidency and vice presidency, because they acquired the posts through political maneuvering rather than participation in the revolutionary movement. Lastly, Yuan's use of violence (such as Song's assassination) dashed the Kuomintang's hope of achieving reforms and political goals through electoral means. However, the Second Revolution did not fare well for the Kuomintang. The leading Kuomintang military force of Jiangxi was defeated by Yuan's forces on 1 August and Nanchang was taken. On 1 September, Nanjing was taken. When the rebellion was suppressed, Sun and other instigators fled to Japan. In October 1913 an intimidated parliament formally elected Yuan Shikai President of the Republic of China, and the major powers extended recognition to his government. Duan Qirui and other trusted Beiyang generals were given prominent positions in the cabinet. To achieve international recognition, Yuan Shikai had to agree to autonomy for Outer Mongolia and Tibet. China was still to be suzerain, but it would have to allow Russia a free hand in Outer Mongolia and Tanna Tuva and Britain continuation of its influence in Tibet.

Жаппай қарақшылық, Юань Шикай және Ұлттық қорғау соғысы

Бандиттік көшбасшылар халық қозғалысымен бірге, Кантоннан келген Сунь Ятсеннің революционерлерінің қолдауымен көтерілістер ұйымдастырды. Бай Ланг көтерілісін басқарған қарақшылар Юань Шикайдың Бейяң әскері, мұсылман Ма тобы және тибеттік жасақтар тарапынан жойылғанға дейін Қытайдың орталық аймақтарын тонап, қиратты. Бұл қарақшылар Гелаохуймен байланысты болды. Қараша айында Юань Шикай, заңды түрде президент, Гоминьданды таратуға бұйрық берді және оның мүшелерін парламенттен күшпен шығарып тастады. Парламент мүшелерінің көпшілігі Гоминьданға жатқандықтан, парламент қажетті кворумға жетпеді және одан әрі отырыс өткізе алмады. 1914 жылдың қаңтар айында Юань парламентті ресми түрде тоқтатты. Ақпан айында ол сол жылдың мамыр айында жарияланған Қытай Республикасының Уақытша Конституциясын қайта қарау үшін жиналыс шақырды. Ол заң Юаньның өкілеттіктерін кеңейтіп, оған соғыс жариялауға, келісімдерге қол қоюға және заң шығарушы органның келісімінсіз лауазымдарға тағайындауға мүмкіндік берді. 1914 жылдың желтоқсан айында ол заңға қосымша өзгерістер енгізіп, президенттік мерзімін он жылға ұзартты, мерзім шегі болмады. Юань императорлық таққа отыруға дайындалып жатқан еді. Екінші революцияның сәтсіз аяқталуынан кейін Сунь Ятсен және оның жақтастары революциялық қозғалысты қайта құруға тырысты. 1914 жылдың шілдесінде Сунь Қытай революциялық партиясын құрды. Ол революциялық қозғалысты тұрақты құрудағы сәтсіздіктерінің себебі партия мүшелері арасындағы бірлік болмауы деп санайтын. Сондықтан ол партия мүшелерінің Суньге толық адал болуын және қатаң ережелерді сақтауын талап етті. Оның бұрынғы серіктестерінің кейбіреуі, соның ішінде Хуан Син, мұндай авторитарлық ұйым құру идеясына қарсылық білдіріп, Суньге қосылудан бас тартты. Дегенмен, олар республиканың императорлық билікке қайта оралуына жол бермеуге келісті. Суньмен байланысты революциялық топтардан басқа, Юань Шикайды құлатуға бағытталған бірнеше басқа да топтар болды. Олардың бірі – Прогрессивтік партия, екінші революция кезінде Гоминьданға қарсы шыққан конституциялық монархиялық партия. Прогрессивтік партия Юаньның ұлттық парламенттің жұмысын саботажға салуына байланысты өз ұстанымын өзгертті. Екіншіден, 1912 жылы Цин императорлық сарайынан тәуелсіздік алған көптеген провинциялық губернаторлар тағы бір императорлық сарайды қолдау идеясын абсурдты деп санады. Юань сонымен қатар жергілікті билік органдарынан салық жинауды орталықтандыру арқылы Бейяң генералдарының ықпалын әлсіретті. Бұған қоса, халықтың пікірі Юаньға қарсы болды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жапония одақтастар тарапында соғысып, Шандун провинциясындағы неміс иеліктерін басып алды. 1915 жылы жапондықтар Пекин үкіметіне Шандун, Маньчжурия және Фуцзяндағы теміржол және кен өндірісі салаларында жапондық экономикалық бақылауды қамтамасыз етуге бағытталған «Жиырма бір талапты» қойды. Жапондықтар сондай-ақ Юань Шикайдың Қытай үкіметіндегі маңызды лауазымдарға жапондық кеңесшілерді тағайындауын талап етті. «Жиырма бір талап» Қытайды тиімді түрде жапондық протекторатқа айналдырар еді. Пекин үкіметі бұл талаптардың бір бөлігін қабылдамады, бірақ Жапонияның Шандун аумағын өзінің иелігінде ұстау туралы талабына мойын бұйырды. Пекин сондай-ақ Токионың Оңтүстік Маньчжурия және Шығыс Ішкі Моңғолиядағы билігін мойындады. Юаньның талаптарды қабылдауына халықтың наразылығы өте жоғары болды, бірақ ол өзінің монархиялық бағытын жалғастырды. 1915 жылдың 12 желтоқсанында Юань, өзінің ұлы Юань Кэдиннің қолдауымен, Қытай империясының императоры деп жариялады. Бұл жаңалық Қытай бойынша дүрбелең тудырып, көптеген провинцияларда кең ауқымды көтерілістерге әкелді. 25 желтоқсанда Юньнаньның бұрынғы губернаторы Цай Э, Цзянсидің бұрынғы губернаторы Ли Лицзюнь және Юньнань генералы Тан Цзяо Ұлттық қорғаныс армиясын құрып, Юньнаньды тәуелсіз деп жариялады. Осылайша Ұлттық қорғаныс соғысы басталды. Юньнаньның тәуелсіздік жариялауы басқа оңтүстік провинцияларды да тәуелсіздік жариялауға ынталандырды. Юаньның Бейяң генералдары, императорлық тәж киюіне күдікпен қарағандықтан, Ұлттық қорғаныс армиясына қарсы агрессивті науқан ұйымдастырмады. 1916 жылдың 22 наурызында Юань монархияны ресми түрде жоққа шығарып, өзінің династиясының бірінші және соңғы императоры ретінде тақтан бас тартты. Ол сол жылдың 6 маусымында қайтыс болды. Вице-президент Ли Юаньхонг президенттік лауазымға тағайындалып, Бейяң генералы Дуан Цируиді премьер-министр етіп тағайындады. Юань Шикайдың императорлық амбициялары республикалық үкіметтің қайта орнатылуымен аяқталды.

Bandit leaders with popular movements instigated revolts, with the support of Sun Yat sen's revolutionaries from Canton. The bandit led Bai Lang Rebellion ransacked and destroyed much of central China before it was crushed by the Beiyang Army of Yuan Shikai, the Muslim Ma clique and Tibetan militia. These bandits were associated with the Gelaohui. In November Yuan Shikai, legally president, ordered the Kuomintang dissolved and forcefully removed its members from parliament. Because the majority of the parliament members belonged to the Kuomintang, the parliament did not meet quorum and was subsequently unable to convene. In January 1914 Yuan formally suspended the parliament. In February he called into session a meeting to revise the Provisional Constitution of the Republic of China, which was announced in May of that year. The revision greatly expanded Yuan's powers, allowing him to declare war, sign treaties and appoint officials without seeking approval from the legislature first. In December 1914 he further revised the law and lengthened the term of the President to ten years, with no term limit. Essentially, Yuan was preparing for his ascendancy as the emperor. On the other hand, since the failure of the Second Revolution, Sun Yat sen and his allies were trying to rebuild the revolutionary movement. In July 1914 Sun established the Chinese Revolutionary Party He felt that his failures at building a consistent revolutionary movement stemmed from the lack of cohesiveness among its members. To that end, Sun required that party members to be totally loyal to Sun and follow a series of rather harsh rules. Some of his earlier associates, including Huang Xing, balked at the idea of such authoritarian organization and refused to join Sun. However, they agreed that the republic must not revert to imperial rule. Besides the revolutionary groups associated with Sun, there were also several other groups aimed at toppling Yuan Shikai. One was the Progressive Party, the original constitutional monarchist party that opposed the Kuomintang during the Second Revolution. The Progressive Party switched their position largely because of Yuan's sabotage of the national parliament. Secondly, many provincial governors who had declared their independence from the Qing Imperial Court in 1912 found the idea of supporting another Imperial Court utterly ridiculous. Yuan also alienated his Beiyang generals by centralizing tax collection from local authorities. In addition, public opinion was overwhelmingly anti Yuan. When World War I broke out in 1914, Japan fought on the Allied side and seized German holdings in Shandong Province. In 1915 the Japanese set before the government in Beijing the so called Twenty One Demands, aimed at securing Japanese economic controls in railway and mining operations in Shandong, Manchuria and Fujian. The Japanese also pressed to have Yuan Shikai appoint Japanese advisors to key positions in the Chinese government. The Twenty One Demands would have made China effectively a Japanese protectorate. The Beijing government rejected some of these demands but yielded to the Japanese insistence on keeping the Shandong territory already in its possession. Beijing also recognized Tokyo's authority over southern Manchuria and eastern Inner Mongolia. Yuan's acceptance of the demands was extremely unpopular, but he continued his monarchist agenda nevertheless. On 12 December 1915 Yuan, supported by his son Yuan Keding, declared himself emperor of a new Empire of China. This sent shock waves throughout China, causing widespread rebellion in numerous provinces. On 25 December former Yunnan governor Cai E, former Jiangxi governor Li Liejun and Yunnan Gen. Tang Jiyao formed the National Protection Army and declared Yunnan independent. Thus began the National Protection War
Yunnan's declaration of independence also encouraged other southern provinces to declare theirs. Yuan's Beiyang generals, who were already wary of his imperial coronation, did not put up an aggressive campaign against the National Protection Army. On 22 March 1916 Yuan formally repudiated monarchy and stepped down as the first and last emperor of his dynasty. He died on 6 June of that year. Vice President Li Yuanhong assumed the presidency and appointed Beiyang Gen. Duan Qirui as his Premier. Yuan Shikai's imperial ambitions finally ended with the return of republican government.

Соғыс әміршілері дәуірі (1916-1928)

Юань Шикай қайтыс болғаннан кейін, аймақтық әскер иелерінің үздіксіз өзгеретін одақтары Пекин үкіметін бақылау үшін күресті. Соғыс иелері дәуірінде Пекиндегі үкіметке түрлі әскер иелері ие болғанымен, бұл жаңа бақылау немесе басқару дәуірін құраған жоқ, себебі басқа әскер иелері осы кезеңдегі уақытша үкіметтерді мойындамады және өздері үшін заң болды. Бұл әскери билікке бағынған үкіметтер жиынтығы Бейяң үкіметі деп аталды. Кейбір тарихшылар әскер иелері дәуірінің 1927 жылы аяқталғанын айтады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және қысқа Маньчжуя қалпына келтіру

Юань Шикай қайтыс болғаннан кейін Ли Юаньхон президент, ал Дуан Цируи премьер-министр болды. Уақытша конституция қайта жаңартылып, парламент шақырылды. Бірақ Ли Юаньхон мен Дуан Цируи арасында көптеген келіспеушіліктер туды, олардың ең бастысы – Қытайдың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу мәселесі болды. Соғыс басталғалы бері Қытай бейтараптығын сақтап келді, бірақ АҚШ Германияның шексіз су асты кемелерін пайдалануын айыптап, барлық бейтарап елдерді одақтастарға қосылуға шақырды. Премьер-министр Дуан Цируи Анхуэй тобының әскерін күшейту үшін Жапониядан қарыз алу мүмкіндігі ретінде одақтастарға қосылуға ерекше қызығушылық танытты. Парламенттегі екі фракция Қытайдың соғысқа қатысуына қатысты қызу пікірталас жүргізді, және 1917 жылдың мамыр айында Ли Юаньхон Дуан Цируиді үкіметтен босатып жіберді. Бұл Дуанға адал провинциялық әскери губернаторларды тәуелсіздік жариялауға және Ли Юаньхонды президенттік лауазымнан кетуге шақыруға әкеп соқты. Ли Юаньхон жағдайды реттеу үшін Чжан Сюньді шақырды. Чжан Сюнь бұрынғы Цин әкімшілігінде генерал болған және сол кезде Анхуэй провинциясының әскери губернаторы қызметін атқарған. Оның ниеті Пюйиді (Шуантоң императоры) таққа қайтару болды. Чжанға Германияның Қытайды бейтарап ұстауға мүдделі елшілігі арқылы қаржы және қару-жарақ жеткізілді. 1917 жылдың 1 шілдесінде Чжан Цинь әулетін қайта жариялады және Ли Юаньхонның президенттік лауазымынан бас тартуын талап етті, бірақ Ли бұл талапты дереу қабылдамады. Дуан Цируи әскерін басқарып, Пекинде Чжан Сюньнің күштерін жеңді. Дуанның ұшақтарының бірі Тыйым салынған қаланы бомбалады, бұл Шығыс Азиядағы алғашқы әуе шабуылы болуы мүмкін. 12 шілдеде Чжанның күштері ыдырады, ал Дуан Пекинге оралды. Маньчжурлық қайта жаңғыру көтерілісі басталғаннан кейін дерлік тоқтатылды. Осы шатасудың кезінде вице-президент Фэн Гочжан, сондай-ақ Бейян генералы, республика президентінің міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалды және Нанкинде ант берді. Дуан Цируи премьер-министр лауазымына қайта оралды. Фэн Гочжанның Чжили тобы мен Дуан Цируидің Анхуэй тобы, қайта жаңғырудан кейін ең күшті топтар ретінде көзге түсті. Дуан Цируидің Пекинге жеңіспен оралуы оны Қытайдағы ең ықпалды басшыға айналдырды. Дуан оралғаннан кейін парламентті таратып, 1917 жылдың 14 тамызында Германия мен Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады. Неміс және австро-венгр азаматтары ұсталды, ал олардың мүліктері тәркіленді. Шамамен 175 000 қытай жұмысшысы ақшамен уәделеніп, еңбек батальондарына ерікті түрде қосылды, тіпті соғыс жарияланбастан бұрын да. Олар Батыс майданға, Германияның Шығыс Африкасына және Месопотамияға жіберілді, сондай-ақ жабдықтау кемелерінде қызмет етті. Шамамен 10 000 адам қаза тапты, оның ішінде U-көмектері салған кемелерде 500-ден астам адам болды. Жапон генералы Кикудзо Отанидің басшылығымен Сибірге жасалған интервенцияға одақтастармен бірге қатысқан болса да, ешбір әскер шетелге жіберілген жоқ.

After Yuan Shikai's death, Li Yuanhong became the President and Duan Qirui became the Premier. The Provisional Constitution was reinstated and the parliament convened. However, Li Yuanhong and Duan Qirui had many conflicts, the most glaring of which was over China's entry into World War I. Since the outbreak of the war, China had remained neutral until the United States urged all neutral countries to join the Allies, as a condemnation of Germany's use of unrestricted submarine warfare. Premier Duan Qirui was particularly interested in joining the Allies as an opportunity to secure loans from Japan to build up his Anhui clique army. The two factions in the parliament engaged in ugly debates regarding the entry of China and, in May 1917, Li Yuanhong dismissed Duan Qirui from his government. This led provincial military governors loyal to Duan to declare independence and to call for Li Yuanhong to step down as president. Li Yuanhong summoned Zhang Xun to mediate the situation. Zhang Xun had been a general serving the Qing Court and was by this time the military governor of Anhui province. He had his mind on restoring Puyi (Xuantong Emperor) to the imperial throne. Zhang was supplied with funds and weapons through the German legation, which was eager to keep China neutral. On 1 July 1917, Zhang officially proclaimed the restoration of Qing dynasty and requested that Li Yuanhong give up his presidency, which Li promptly rejected. Duan Qirui led his army and defeated Zhang Xun's restoration forces in Beijing. One of Duan's airplanes bombed the Forbidden City, in what was possibly the first aerial bombardment in East Asia. On July 12 Zhang's forces disintegrated and Duan returned to Beijing. The Manchu restoration ended almost as soon as it began. During this period of confusion, Vice President Feng Guozhang, also a Beiyang general, assumed the post of Acting President of the republic and took his oath of office in Nanjing. Duan Qirui resumed his post as the Premier. The Zhili clique of Feng Guozhang and the Anhui clique of Duan Qirui emerged as the most powerful cliques following the restoration affair. Duan Qirui's triumphant return to Beijing essentially made him the most powerful leader in China. Duan dissolved the parliament upon his return and declared war on Germany and Austria Hungary on 14 August 1917. German and Austro Hungarian nationals were detained and their assets seized. Around 175,000 Chinese workers volunteered for labor battalions after being enticed with money, some even years before war was declared. They were sent to the Western Front, German East Africa and Mesopotamia and served on supply ships. Some 10,000 died, including over 500 on ships sunk by U boats. No soldiers were sent overseas, though they did participate with the Allies in the Siberian Intervention under Japanese General Kikuzo Otani.

Конституциялық қорғау соғысы

Қыркүйекте Дуанның конституцияны мүлдем елемеуі Сунь Ятсен, Цэн Чунчуань және құлатылған парламент мүшелері Гуанчжоуда жаңа үкімет құруға және Дуанның билікті теріс пайдалануына қарсы Конституциялық қорғаныс армиясын құруға себеп болды. Қызығы, Сунь Ятсеннің жаңа үкіметі Уақытша конституцияға негізделмеген; керісінше, ол әскери үкімет болды және Сунь оның "Қарулы күштердің бас қолбасшысы" болды (Батыс баспасөзінде "Generalissimo" деп аударылады). Алты оңтүстік провинция Суньнің Гуанчжоу әскери үкіметінің құрамына кірді және Дуанның Конституциялық қорғаныс армиясын жоюға жасаған тырысысын тойтарды. Конституциялық қорғау соғысы 1918 жылға дейін жалғасты. Сунь Ятсеннің Гуанчжоу үкіметіндегі көптеген адамдар оның генерал-сиссимус лауазымын тым шектеулі деп санады және Суньнің жоғары билігіне қарсы кабинет жүйесін ұсынды. Нәтижесінде Гуанчжоу үкіметі қайта ұйымдастырылып, жеті мүшелі кабинет жүйесі – Басқару комитеті құрылды. Сунь тағы да саяси қарсыластары мен әскери күш иелері тарапынан ықпалдан тыс қалды. Ол қайта ұйымдастырудан кейін Шанхайға кетті. Дуан Кируидің Пекиндегі үкіметі Суньнің үкіметінен де жақсы нәтиже бермеді. Дуанның Анхуэй тобындағы кейбір генералдар мен Чжили тобындағы басқалары оңтүстік провинцияларды күшпен біріктіруге құштар болған жоқ. Олар Қытайды біріктірудің жолы – келіссөздер деп есептеді және Дуанды қазан айында отставкаға кетуге мәжбүр етті. Сонымен қатар, көптеген адамдар Дуанның ішкі жаулармен күресу үшін армиясын қаржыландыру мақсатымен жапондық үлкен қаражатты қарызға алғанына алаңдады. Президент Фэн Гуожанның өкілеттігі аяқталып, оның орнына оңтүстік провинциялармен келіссөздер жүргізуді көздеген Сюй Шичан келді. 1919 жылдың ақпан айында солтүстік және оңтүстік провинциялардың өкілдері соғыстан кейінгі жағдайды талқылау үшін Шанхайға жиналды. Бірақ, кездесу Дуанның Анхуэй тобының армиясын қаржыландыру үшін жапондық қарыз алуына байланысты сәтсіз аяқтады, ал мамыр төртінші қозғалысы келіссөздерге қатысты одан әрі әрекеттерге кедергі келтірді. Конституциялық қорғау соғысы нәтижесінде Қытай солтүстік-оңтүстік шекарасы бойынша екіге бөлінді.

In September Duan's complete disregard for the constitution caused Sun Yat sen, Cen Chunxuan and the deposed parliament members to establish a new government in Guangzhou and the Constitutional Protection Army to counter Duan's abuse of power. Ironically, Sun Yat sen's new government was not based on the Provisional Constitution; rather, it was a military government and Sun was its "Grand Commander of the Armed Forces" (, translated in the Western press as "Generalissimo"). Six southern provinces became part of Sun's Guangzhou military government and repelled Duan's attempt to destroy the Constitutional Protection Army. The Constitutional Protection War continued through 1918. Many in Sun Yat sen's Guangzhou government felt his position as the Generalissimo was too exclusionary and promoted a cabinet system to challenge Sun's ultimate authority. As a result, the Guangzhou government was reorganized to elect a seven member cabinet system, known as the Governing Committee. Sun was once again sidelined by his political opponents and military strongmen. He left for Shanghai following the reorganization. Duan Qirui's Beijing government did not fare much better than Sun's. Some generals in Duan's Anhui Clique and others in the Zhili clique did not want to use force to unify the southern provinces. They felt negotiation was the solution to unify China and forced Duan to resign in October. In addition, many were distressed by Duan's borrowing of huge sums of Japanese money to fund his army to fight internal enemies. President Feng Guozhang, with his term expiring, was then succeeded by Xu Shichang, who wanted to negotiate with the southern provinces. In February 1919 delegates from the northern and southern provinces convened in Shanghai to discuss postwar situations. However, the meeting broke down over Duan's taking out Japanese loans to fund the Anhui Clique army, and further attempts at negotiation were hampered by the May Fourth Movement. The Constitutional Protection War essentially left China divided along the north–south border.

Төртінші мамыр қозғалысы

1917 жылы Қытай Германияға соғыс жариялады, бұрын Жапонияның бақылауында болған, өзінің жоғалған провинциясын қайтарып алу ниетімен. 1919 жылғы 4 мамырда Пекин үкіметіне де, Жапонияға да қарсы үлкен студенттік демонстрациялар өтті. Осы патриоттық студенттік наразылықтардың нәтижесінде туған саяси ынта, студенттік белсенділік, ескіше көзқарастарға қарсылық және реформалық ақыл-ой ағымдары төртінші мамыр қозғалысы деп аталатын ұлттық оянуға ұласты. Төртінші мамыр қозғалысының қалыптасуына жағдай жасаған интеллектуалдық орта Жаңа мәдениет қозғалысы деп аталды және 1917–1923 жылдарды қамтыды. 1919 жылғы 4 мамырдағы студенттік демонстрациялар Жаңа мәдениет қозғалысының шыңы болды, ал екі термин де көбінесе мағынасы бірдей қолданылады. Қытай өкілдері студенттер мен халықтың қатты қысымына байланысты Версаль келісімін қол қоюдан бас тартты.

Соғыс әміршілеріне қарсы күрес және Бірінші Біріккен майдан

Төртінші мамыр қозғалысы сол кездегі республикалық революцияның әлсіреп бара жатқан ісіне қайта жандануға көмектесті. 1917 жылы Сунь Ятсен оңтүстік әскери басшылармен бірлесіп Кантондағы қарсыластың әскери үкіметінің бас қолбасшысы болды. 1919 жылы қазанда Пекиндегі үкіметке қарсы тұру үшін Гоминьданды (КМТ) қайта құрды. Бұл үкімет, соғыс әміршілерінің кезекпен басқаруында болса да, әлі де заңдылық сыпатын сақтап, Батыс елдерімен қарым-қатынасын жалғастырды. 1921 жылы Сунь оңтүстік үкіметінің президенті болды. Ол қалған өмірін билігін нығайтуға және солтүстікпен бірігуге арнады. Алайда, Батыс демократиялық елдерден көмек алу әрекеттері сәтсіз аяқталды, сондықтан 1920 жылы ол өзінің революциясын жақында жеміс берген Кеңес Одағына бұрды. Кеңес Одағы қытай революционерлерімен достық қарым-қатынас орнатуға тырысып, Батыс империализмін сынады. Бірақ, саяси тиімділік үшін Кеңес басшылығы Сунь Ятсен мен жаңа құрылған Қытай коммунистік партиясын (ҚКП) қолдаудың екіұстаз саясатын жүргізді. 1922 жылы Гуанчжоудағы Гоминьдан әскербасыларының одағы күйреп, Сунь Шанхайға қашып кетті. Ол сол кезде өзінің ісіне кеңестік қолдау іздеудің қажеттігін түсінді. 1923 жылы Сунь мен Шанхайдағы кеңестік өкіл бірлескен мәлімдеме жасап, Қытайдың ұлттық бірігуіне кеңестік көмек көрсетілетінін уәделеді. 1923 жылы Қытайға келген кеңесшілердің ішіндегі ең танымал кеңесші – Коминтерн агенті Михаил Бородин болды. Олар Гоминьданды Совет Одағының Коммунистік партиясы үлгісінде қайта ұйымдастыруға және нығайтуға, сондай-ақ Бірінші Біріккен майданды құруға көмектесті. Коминтерн ҚКП-ға Гоминьданмен ынтымақтастық жасауды тапсырды және оның мүшелерін өздерінің партиялық идеологияларын сақтап, «ішкі топ» құру үшін Гоминьданға қосылуға шақырды. Гоминьданмен және Чан Кайшимен жұмыс істеу саясатын 1923 жылы Қытайдағы Коминтерн өкілі болып тағайындалған голланд коммунисті Хенк Снеевлиет ұсынды. Оның Голланд Индиясында революциялық тәжірибесі болды және ол Индонезия Коммунистік партиясын (ПКИ) құруға белсенді қатысты. Снеевлиет Қытай коммунистік партиясының өздігінен үлкен күш салуға тым әлсіз деп санады. 1921 жылы ҚКП-ның мүшелерінің саны 300-ге, ал 1925 жылы 1500-ге жетті. Ал 1922 жылы Гоминьданның қатарында 150 мың мүше болды. Кеңесшілер Гоминьданға жаппай жұмылдыру техникасын үйрету үшін саяси институт құруға көмектесті және 1923 жылы Сунь Ятсеннің Туньменгуй кезеңінен бергі лейтенанты Чан Кайшиді бірнеше айлық әскери және саяси оқу үшін Мәскеуге жіберді. 1923 жылдың соңында Чан Кайши қайтып келгеннен кейін Гуанчжоудан тыс жердегі Уампоа әскери академиясын құруға қатысты. Бұл академия Гоминьдан-ҚКП одағының үкімет орталығы болды. 1924 жылы Чан Кайши академияның басшысы болып тағайындалды және Гоминьданның басшысы ретінде Сунь Ятсеннің мұрагері болуға және оңшыл ұлтшыл үкімет астында бүкіл Қытайды біріктіруге бастайтын жолға түсті.

The May Fourth Movement helped to rekindle the then fading cause of republican revolution. In 1917 Sun Yat sen had become commander in chief of a rival military government in Canton in collaboration with southern warlords. In October 1919 he re established the Kuomintang (KMT) to counter the government in Beijing. The latter, under a succession of warlords, still maintained its facade of legitimacy and its relations with the West. By 1921 Sun had become president of the southern government. He spent his remaining years trying to consolidate his regime and achieve unity with the north. His efforts to obtain aid from the Western democracies were fruitless, however, and in 1920 he turned to the Soviet Union, which had recently achieved its own revolution. The Soviets sought to befriend the Chinese revolutionists by offering scathing attacks on Western imperialism. For political expediency, though, the Soviet leadership initiated a dual policy of support for both Sun and the newly established Chinese Communist Party (CCP). In 1922 the Kuomintang warlord alliance in Guangzhou was ruptured, and Sun fled to Shanghai. By then he saw the need to seek Soviet support for his cause. In 1923 a joint statement by Sun and a Soviet representative in Shanghai pledged Soviet assistance for China's national unification. Soviet advisers—the most prominent of whom was an agent of the Comintern, Mikhail Borodin—began to arrive in China in 1923 to aid in the reorganization and consolidation of the Kuomintang along the lines of the Communist Party of the Soviet Union and establish the First United Front. The CCP was under Comintern instructions to cooperate with the Kuomintang, and its members were encouraged to join while maintaining their party identities to form a "bloc within." The policy of working with the Kuomintang and Chiang Kai shek had been recommended by the Dutch Communist Henk Sneevliet, chosen in 1923 to be the Comintern representative in China due to his revolutionary experience in the Dutch Indies, where he had a major role in founding the Partai Komunis Indonesia (PKI), and who felt that the Chinese communist party was too small and weak to undertake a major effort on its own. The CCP was still small at the time, having a membership of just 300 in 1921 and only 1,500 by 1925. By contrast, the Kuomintang in 1922 already had 150,000 members. Soviet advisers also helped the Kuomintang set up a political institute to train propagandists in mass mobilization techniques, and in 1923 sent Chiang Kai shek, one of Sun's lieutenants from Tongmenghui days, for several months' military and political study in Moscow. After Chiang's return in late 1923, he participated in the establishment of the Whampoa Military Academy outside Guangzhou, which was the seat of government under the Kuomintang CCP alliance. In 1924 Chiang became head of the academy and began the rise to prominence that would make him Sun's successor as head of the Kuomintang and the unifier of all China under the right wing Nationalist Government.

Чианг билікті нығайтады

Сунь Ятсен 1925 жылғы наурыз айында Бейжіңде қатерлі ісіктен қайтыс болды, ал ол бастаған ұлтшыл қозғалыс күш алып келген кезде. 1925 жылғы жазда Чжан, Ұлттық революциялық армияның бас қолбасшысы ретінде, солтүстік әскери феодалдарға қарсы ұзаққа созылған Солтүстік экспедициясына шықты. Тоғыз айдың ішінде Қытайдың жартысы бағындырылды. Алайда, 1926 жылға қарай Гоминьдан оң және сол қанаттарға бөлінді, ал оның құрамындағы коммунистік блок та өсіп жатты. 1926 жылғы наурызда оған қарсы ұрлау әрекетіне (Чжуншань кемесі оқиғасы) тосқаннан кейін Чжан советтік кеңесшілерін кенеттен жұмыстан босатты, ҚКП мүшелерінің жоғарғы басшылыққа қатысуын шектеді және Гоминьданның басты көшбасшысы болды. КСРО әлі де Чжан мен ҚКП арасындағы жарылысты болдырмауға үміттене отырып, 1926 жылғы шілдеде Гуанчжоудан Чжан бастаған Солтүстік экспедицияны жеңілдету үшін коммунистік астыртын әрекеттерге тапсырыс берді. 1927 жылдың басында Гоминьдан мен ҚКП арасындағы бәсекелестік революциялық қатарлардағы бөлінуге әкелді. ҚКП мен Гоминьданның сол қанаты Ұлттық үкіметтің орталығын Гуанчжоудан Уханға көшіруге шешім қабылдады. Солтүстік экспедициясы сәтті болып жатқан Чжан күштерін Шанхай қаласындағы ҚКП аппаратын жоюға жұмылдырып, 1927 жылғы Шанхай қырғынында Нанкинде антикоммунистік үкімет құрды. Қытайда үш астана болды: Пекиндегі халықаралық деңгейде танылған әскери феодалдық режим; Ухандағы коммунистік және солшыл Гоминьдан режимі; және келесі он жыл бойы Гоминьданның астанасы болып қалатын Нанкиндегі оңшыл азаматтық-әскери режим. Коминтерн ісі банкротқа ұшырағандай көрінді. Жаңа саясат қабылданды, ол ҚКП-ны күтілетін революция толқынына дайындық ретінде қалалар мен ауылдарда қарулы көтерілістерді ұйымдастыруға шақырды. Коммунистер Нанчан, Чанша, Шантоу және Гуанчжоу сияқты қалаларды басып алуға сәтсіз тырысты, ал Хунань провинциясындағы шаруалар Күзгі егін көтерілісі деп аталатын қарулы ауылдық көтеріліске шықты. Көтеріліске кейін Қытай Халық Республикасының төрағасы және мемлекет басшысы болатын Мао Цзэдун жетекшілік етті. Алайда, 1927 жылдың ортасында ҚКП-ның жағдайы нашарлап кетті. Коммунистер Уханнан олардың солшыл Гоминьдан одақтастарымен қуылды, олар өз кезегінде әскери режиммен құлатылды. 1928 жылға қарай Қытайдың барлық аймағы кемінде номиналды түрде Чжанның бақылауында болды, ал Нанкин үкіметі Қытайдың жалғыз заңды үкіметі ретінде халықаралық танылуға ие болды. Гоминьдан үкіметі Сунь Ятсеннің революцияның үш кезеңінен тұратын формуласына сәйкес – әскери бірігу, саяси оқыту және конституциялық демократия – Қытай бірінші кезеңнің соңына жеткенін және Гоминьданның басшылығымен екінші кезеңге көшетінін жариялады.

Sun Yat sen died of cancer in Beijing in March 1925, as the Nationalist movement he had helped to initiate was gaining momentum. During the summer of 1925 Chiang, as commander in chief of the National Revolutionary Army, set out on the long delayed Northern Expedition against the northern warlords. Within nine months half of China had been conquered. By 1926, however, the Kuomintang had divided into left and right wing factions, and the Communist bloc within it was also growing. In March 1926, after thwarting a kidnapping attempt against him (Zhongshan Warship Incident), Chiang abruptly dismissed his Soviet advisers, imposed restrictions on CCP members' participation in the top leadership and emerged as the pre eminent Kuomintang leader. The Soviet Union, still hoping to prevent a split between Chiang and the CCP, ordered Communist underground activities to facilitate the Northern Expedition, which was finally launched by Chiang from Guangzhou in July 1926. In early 1927 the Kuomintang CCP rivalry led to a split in the revolutionary ranks. The CCP and the left wing of the Kuomintang decided to move the seat of the Nationalist government from Guangzhou to Wuhan. Chiang, whose Northern Expedition was proving successful, set his forces to destroying the Shanghai CCP apparatus and established an anti Communist government at Nanjing in the Shanghai massacre of 1927. There now were three capitals in China: the internationally recognized warlord regime in Beijing; the Communist and left wing Kuomintang regime at Wuhan; and the right wing civilian military regime at Nanjing, which would remain the Kuomintang capital for the next decade. The Comintern cause appeared bankrupt. A new policy was instituted calling on the CCP to foment armed insurrections in both urban and rural areas in preparation for an expected rising tide of revolution. Unsuccessful attempts were made by Communists to take cities such as Nanchang, Changsha, Shantou and Guangzhou, and an armed rural insurrection, known as the Autumn Harvest Uprising, was staged by peasants in Hunan province. The insurrection was led by Mao Zedong, who would later become chairman of the CCP and head of state of the People's Republic of China. In mid 1927, however, the CCP's fortunes were at a low ebb. The Communists had been expelled from Wuhan by their left wing Kuomintang allies, who in turn were toppled by a military regime. By 1928 all of China was at least nominally under Chiang's control, and the Nanjing government received prompt international recognition as the sole legitimate government of China. The Kuomintang government announced that in conformity with Sun Yat sen's formula for the three stages of revolution—military unification, political tutelage and constitutional democracy—China had reached the end of the first phase and would embark on the second, which would be under Kuomintang direction.

Нанкин онкүндігі (19281937)

1928 жылғы «Нанкин онжылдығы» ұлтшылдардың басшылығымен бірлік пен жетістіктерге толы кезең болды. Экономика, әлеуметтік прогресс, демократияның дамуы және мәдени шығармашылық салаларындағы көрсеткіштер әртүрлі болғанымен, көбінесе оңтайлы бағаланды. Қытайдағы шетелдік жеңілдіктер мен привилегиялардың кейбір қатал жақтары дипломатиялық жолмен жұмсалды. 1930 жылдың мамырында үкімет бұрын шетелдік державалар белгілеген тарифтерді белгілеу құқығын қайта алды. Ұлтшыл үкімет сондай-ақ құқықтық және қылмыстық жүйелерді жаңғырту, бағаларды тұрақтандыру, қарыздарды өтеу, банк және валюта жүйелерін реформалау, теміржолдар мен автомобиль жолдарын салу, денсаулық сақтау нысандарын жақсарту, есірткі саудасына қарсы заңдар қабылдау және өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өндірісін арттыру үшін белсенді шаралар қолданды. 1935 жылдың 3 қарашасында үкімет фиаттық валюта (fapi) реформасын енгізіп, бағаларды бірден тұрақтандырды және үкімет кірістерін арттырды. Білім беру саласында да үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Қытай қоғамын біріктіру мақсатында қазіргі стандартты қытай тілін тарату және қытай тілінің басқа түрлерінен бас тарту бағдарламасы жүзеге асырылды. Газеттер, журналдар мен кітап басылымы гүлденді, ал байланыс құралдарының кеңінен таралуы халық арасында бірлік пен мақтаныш сезімін күшейтті. Әйелдердің құқықтарын қорғауға бағытталған заңдар қабылданып, науқандар ұйымдастырылды. 1920 жылы Пекин университетінде әйел студенттерге қабылдауға рұқсат берілгеннен кейін және мемлекеттік мектептерге қыздарды қабылдаудан кейін білімді және кәсіби жаңа әйелдер буыны қалыптасты. 1931 жылғы Азаматтық кодексте әйелдерге тең мұрагерлік құқығы берілді, мәжбүрлі некеге тыйым салынды және әйелдерге өз ақшаларын басқару және ажырасуды бастау құқығы берілді. 1928 жылы Нанкинде Қытай Гоминьдан үкіметімен біріктірілгенге дейін ұлттық деңгейде бірыңғай әйелдер қозғалысын ұйымдастыру мүмкін болмады. Әйелдердің сайлау құқығы 1936 жылғы жаңа Конституцияға енгізілді, бірақ конституция 1947 жылға дейін күшіне енбеді. Байланыстың жеңілдігі мен жылдамдығы әлеуметтік мәселелерге, соның ішінде ауылдық жерлердегі мәселелерге назар аударуға мүмкіндік берді. Ауылдық қайта құру қозғалысы жаңадан пайда болған еркіндікті пайдаланып, әлеуметтік сананы арттыруға бағытталған көптеген қозғалыстардың бірі болды. Алайда, Гоминьданның «саяси қамқорлық» арқылы бір партиялық үстемдігі және үкіметке қарсы наразылықтарды күшпен тоқтату салдарынан саяси еркіндік шектелді. Осы кезеңде Батыс Қытайда Кумул көтерілісі, Қытай-Тибет соғысы және Сіньцзянға кеңестік әскерлердің басып кіруі сияқты бірқатар ірі соғыстар болды. Бұл кезеңде орталық үкімет номиналды түрде бүкіл елді бақылауда ұстағанмен, Қытайдың көптеген аймақтары жергілікті соғыс иелерінің, провинциялық әскери басшылардың немесе соғыс иелерінің коалицияларының жартылай тәуелсіз билігінде қалды. Ұлтшыл үкіметтің билігі елорда Нанкиннің маңындағы шығыс аймақтарда күшті болды, бірақ Фэн Юсян және Ян Сишан сияқты өңірлік милитаристер едәуір жергілікті билікті сақтап қалды. 1930 жылғы Орталық жазық соғысы, 1931 жылғы жапондық агрессия және 1934 жылғы Қызыл Армияның Ұзақ жорығы орталық үкіметтің билігін арттырды, бірақ 1933-1934 жылдардағы Фуцзянь көтерілісі сияқты кешігулер мен тікелей қарсылықтар да болды.

The "Nanjing Decade" of 1928 37 was one of consolidation and accomplishment under the leadership of the Nationalists, with a mixed but generally positive record in the economy, social progress, development of democracy and cultural creativity. Some of the harsh aspects of foreign concessions and privileges in China were moderated through diplomacy. In May 1930 the government regained the right to set its tariff, which before then had been set by the foreign powers. The Nationalist Government also acted energetically to modernize the legal and penal systems, stabilize prices, amortize debts, reform the banking and currency systems, build railroads and highways, improve public health facilities, legislate against traffic in narcotics and augment industrial and agricultural production. On 3 November 1935, the government instituted the fiat currency (fapi) reform, immediately stabilizing prices and also raising revenues for the government. Great strides also were made in education and, in an effort to help unify Chinese society, in a program to popularize Modern Standard Chinese and overcome other varieties of Chinese. Newspapers, magazines and book publishing flourished, and the widespread establishment of communications facilities further encouraged a sense of unity and pride among the people. Laws were passed and campaigns mounted to promote the rights of women. A generation of educated and professional new women emerged after the inclusion of girls in the state school system and after women students were accted at the University of Beijing in 1920, and in the 1931 Civil Code, women were given equal inheritance rights, banned forced marriage and gave women the right to control their own money and initiate divorce. No nationally unified women's movement could organize until China was unified under the Kuomintang Government in Nanjing in 1928; women's suffrage was finally included in the new Constitution of 1936, although the constitution was not implemented until 1947. The ease and speed of communication also allowed a focus on social problems, including those of the villages. The Rural Reconstruction Movement was one of many which took advantage of the new freedom to raise social consciousness. On the other hand, political freedom was considerably curtailed because of the Kuomintang's one party domination through "political tutelage" and often violent means in shutting down anti government protests. During this time, a series of massive wars took place in western China, including the Kumul Rebellion, the Sino Tibetan War and the Soviet invasion of Xinjiang. Although the central government was nominally in control of the entire country during this period, large areas of China remained under the semi autonomous rule of local warlords, provincial military leaders or warlord coalitions. Nationalist rule was strongest in the eastern regions around the capital Nanjing, but regional militarists such as Feng Yuxiang and Yan Xishan retained considerable local authority. The Central Plains War in 1930, the Japanese aggression in 1931 and the Red Army's Long March in 1934 led to more power for the central government, but there continued to be foot dragging and even outright defiance, as in the Fujian Rebellion of 1933–34.

Екінші Қытай-Жапон соғысы (1937-1945 жж.)

Қытайлықтардың Жапонияның Қытайға деген құмарлықтары туралы көптеген адамдардың ішінде іллюзия болған жоқ. Шикізатқа мұқтаж және халық саны артып келе жатқан Жапония 1931 жылдың 18 қыркүйегінде Маньчжурияны басып алып, 1932 жылы бұрынғы Цин императоры Пуйиді қуыршақ мемлекет Маньчжуконың басшысы етіп тағайындады. Маньчжурияның және оның өнеркәсіптік даму мен соғыс өнеркәсібі үшін зор мүмкіндіктерінің жоғалуы Гоминьдан экономикасына ауыр соққы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында құрылған Ұлттар Лигасы жапондықтардың қарсылығына қарсы әрекет ете алмады. Жапондықтар Ұлы Қытай қабырғасының оңтүстігінен Қытайдың солтүстігіне және жағалаудағы провинцияларға қарай жылжи бастады. Қытайдың Жапонияға деген ашуы болжамды болды, бірақ наразылық Чиангқа және Нанкин үкіметіне де бағытталды, ол сол кезде жапон басқыншыларына қарсы тұрудан гөрі коммунистерді жою науқанымен көбірек айналысты. "Сыртқы қауіптен бұрын ішкі бірлік" маңыздылығы 1936 жылдың желтоқсанында күшпен дәлелденді, Шың Кайшекті, қазір Сиань оқиғасы деп аталатын оқиғада, Чжан Сюэлиан ұрлап алып, Жапонияға қарсы екінші Гоминьдан-ККП Біріккен майданында коммунистермен одақтасуға мәжбүрледі. Қытайлық қарсылық 1937 жылдың 7 шілдесінде Пекиннің (содан кейін Бейпинг деп аталды) маңындағы Марко Поло көпіріне жақын жерде қытай және жапон әскерлері арасындағы қақтығыстан кейін күшейді. Бұл шайқас Қытай мен Жапония арасында ашық, бірақ жарияланбаған соғысқа әкелді. Шанхай үш айлық шайқастан кейін құлады, оның барысында Жапония армиясы мен теңіз күштерінде ауыр шығынға ұшырады. 1937 жылдың желтоқсан айында Нанкин астанасы түсті. Одан кейін Нанкин қырғыны деп белгілі жалпы өлтірулер мен зорлаулар орын алды. Ұлттық астана қысқа уақытқа Уханьда болды, содан кейін 1945 жылға дейін үкімет ордасы болған Чунцинге эпикалық шегінуде көшірілді. 1940 жылы ынтымақтастықшы Ван Цзинвэй режимі Нанкинде құрылды, ол өзін Чан Кайшектің үкіметіне қарсы заңды "Қытай Республикасы" деп жариялады, бірақ оның талаптары оның жапондық қуыршақ мемлекет болғандығымен және соғыс соңындағы жеңілісімен байланысты шектеулі аумақты бақылауына байланысты едәуір кедергі келтірілді. Гоминьдан мен ККП арасындағы Біріккен майдан, Жапонияның Солтүстік Қытайдағы, жағалау аймақтарындағы және Орталық Қытайдағы Янцзы өзенінің бай аңғарындағы тұрақты аумақтық табыстарына қарамастан, қоршалған ККП үшін пайдалы әсерлермен өтті. 1940 жылдан кейін Гоминьдан мен коммунистер арасындағы қақтығыстар жапондық бақылаудан тыс аймақтарда жиіледі. 1941 жылдан кейін АҚШ-тың Тынық мұхиты соғысына кіруі олардың қарым-қатынасының сипатын өзгертті. Коммунистер жаппай ұйымдар, әкімшілік реформалар және шаруаларға және олардың ұйымдық желісінің таралуына қолдау көрсететін жер және салық реформасы шаралары арқылы ықпалын кеңейтті, ал Гоминьдан коммунистік ықпалдың таралуын бейтараптандыруға тырысты. Осы арада Солтүстік Қытайға Маньчжукоодағы жапондық саясаткерлер Вэй Хуан Гонг сияқты құралдарды қолдана отырып, саяси түрде еніп кірді. 1945 жылы Қытай Республикасы соғыстан шыққанда, номиналды түрде үлкен әскери держава, бірақ іс жүзінде экономикалық жағынан құлдырап, азаматтық соғыстың алдында тұрды. Экономика нашарлап, сыртқы соғыс пен ішкі қақтығыстардың әскери талаптары, инфляцияның өсуі және ұлттық пайда табу, спекуляция және қорлау салдарынан құлдырады. Соғыстан кейін аштық келді, ал елдің көптеген аймақтарындағы су тасқыны мен тұрақсыздық миллиондаған адамды баспанасыз қалдырды. Жағдай 1945 жылдың ақпанында Ялта конференциясында одақтастардың келісімімен одан әрі күрделіленді, ол совет әскерлерін Жапонияға қарсы соғысты аяқтау үшін Маньчжурияға әкелді. Қытайлықтар Ялтада болмағанмен, олар кеңесуден өтіп, Совет Одағы тек Гоминьдан үкіметімен ғана жұмыс істейтіндігіне сеніп, соғысқа кіруге келісті. Соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылдың тамызында Ұлттық үкімет Нанкинге оралды. Американдық көмекпен Ұлттық әскерлер Солтүстік Қытайда жапондықтардың берілуін қабылдауға көшті. Совет Одағы, Ялта келісімінің аясында Маньчжурияда кеңестік ықпал ету аймағын құруға мүмкіндік берді, жапондықтар қалдырған өнеркәсіптік жабдықтардың жартысынан астамын бөлшектеді және алып кетті. Қытайдың солтүстік-шығысында Совет Одағының болуы коммунистерге жапон әскерінің әскерін қаруландыру үшін жеткілікті уақытқа дейін қозғалуға мүмкіндік берді. Бұрынғы жапондық оккупацияланған аймақтарды жаңарту және созылған соғыстың салдарынан елді қайта құру мәселелері үлкен қиындықтар тудырды.

Few Chinese had any illusions about Japanese desires on China. Hungry for raw materials and pressed by a growing population, Japan initiated the seizure of Manchuria on 18 September 1931 and established ex Qing emperor Puyi as head of the puppet state of Manchukuo in 1932. The loss of Manchuria, and its vast potential for industrial development and war industries, was a blow to the Kuomintang economy. The League of Nations, established at the end of World War I, was unable to act in the face of the Japanese defiance. The Japanese began to push from south of the Great Wall into northern China and the coastal provinces. Chinese fury against Japan was predictable, but anger was also directed against Chiang and the Nanjing government, which at the time was more preoccupied with anti Communist extermination campaigns than with resisting the Japanese invaders. The importance of "internal unity before external danger" was forcefully brought home in December 1936, when Chiang Kai shek, in an event now known as the Xi'an Incident, was kidnapped by Zhang Xueliang and forced to ally with the Communists against the Japanese in the Second Kuomintang CCP United Front against Japan. The Chinese resistance stiffened after 7 July 1937, when a clash occurred between Chinese and Japanese troops outside Beijing (then named Beiping) near the Marco Polo Bridge. This skirmish led to open, though undeclared, warfare between China and Japan. Shanghai fell after a three month battle during which Japan suffered extensive casualties, both in its army and navy. The capital of Nanjing fell in December 1937. It was followed by an onslaught of mass murders and rapes known as the Nanjing Massacre. The national capital was briefly at Wuhan, then removed in an epic retreat to Chongqing, the seat of government until 1945. In 1940 the collaborationist Wang Jingwei regime was set up with its capital in Nanjing, proclaiming itself the legitimate "Republic of China" in opposition to Chiang Kai shek's government, though its claims were significantly hampered due to its nature as a Japanese puppet state controlling limited amounts of territory, along with its subsequent defeat at the end of the war. The United Front between the Kuomintang and CCP took place with salutary effects for the beleaguered CCP, despite Japan's steady territorial gains in northern China, the coastal regions and the rich Yangtze River Valley in central China. After 1940 conflicts between the Kuomintang and Communists became more frequent in the areas not under Japanese control. The entrance of the United States into the Pacific War after 1941 changed the nature of their relationship. The Communists expanded their influence wherever opportunities presented themselves through mass organizations, administrative reforms and the land and tax reform measures favoring the peasants and the spread of their organizational network, while the Kuomintang attempted to neutralize the spread of Communist influence. Meanwhile, northern China was infiltrated politically by Japanese politicians in Manchukuo using facilities such as Wei Huang Gong. In 1945 the Republic of China emerged from the war nominally a great military power but actually a nation economically prostrate and on the verge of all out civil war. The economy deteriorated, sapped by the military demands of foreign war and internal strife, by spiraling inflation and by Nationalist profiteering, speculation and hoarding. Starvation came in the wake of the war, and millions were rendered homeless by floods and the unsettled conditions in many parts of the country. The situation was further complicated by an Allied agreement at the Yalta Conference in February 1945 that brought Soviet troops into Manchuria to hasten the termination of war against Japan. Although the Chinese had not been present at Yalta, they had been consulted and had agreed to have the Soviets enter the war in the belief that the Soviet Union would deal only with the Kuomintang government. After the end of the war in August 1945, the Nationalist Government moved back to Nanjing. With American help, Nationalist troops moved to take the Japanese surrender in North China. The Soviet Union, as part of the Yalta agreement allowing a Soviet sphere of influence in Manchuria, dismantled and removed more than half the industrial equipment left there by the Japanese. The Soviet presence in northeast China enabled the Communists to move in long enough to arm themselves with the equipment surrendered by the withdrawing Japanese army. The problems of rehabilitating the formerly Japanese occupied areas and of reconstructing the nation from the ravages of a protracted war were staggering.

Қытай Азамат соғысы (19461949)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Қытай істерінде маңызды рөлге ие болды. 1941 жылдың соңында одақтас ретінде, қиын жағдайдағы Ұлттық үкіметке ауқымды әскери және қаржылық көмек бағдарламасын бастады. 1943 жылдың қаңтарында АҚШ және Ұлыбритания Қытаймен жасалған келісімдерін қайта қарауға бастамашылық жасады, соның нәтижесінде бір ғасырлық тең емес шарттарға негізделген қатынастар аяқталды. Бірнеше айдан кейін АҚШ пен Қытай Республикасы арасында Жапонияға қарсы бірлескен соғыс үшін американдық әскерлерді Қытайда орналастыру туралы жаңа келісімге қол қойылды. 1943 жылдың желтоқсанында 1880 жылдардағы Қытайлықтарды шеттету туралы заңдар және АҚШ Конгресінің Қытайдан АҚШ-қа көшіп келуді шектеу үшін қабылдаған келесі заңдар күштен шығарылды. Соғыс кезінде АҚШ саясатының басты мақсаты – Қытайды соғыстан кейінгі Шығыс Азиядағы күшті одақтас және тұрақтандырушы күшке айналдыруға көмектесу болды. Алайда, Гоминьдан мен Коммунистер арасындағы қақтығыс күшейгенде, АҚШ жапонға қарсы тиімді соғыс үшін бәсекелес күштерді келісуге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Соғыстың соңында АҚШ теңіз жаяу әскерлерін Бейпинг (Пекин) мен Тяньцзиньді кеңестік басқындықтан қорғау үшін пайдаланды және солтүстік және солтүстік-шығыс Қытайдағы Гоминьдан күштеріне логистикалық қолдау көрсетті. 1946 жылдың қаңтарында АҚШ-тың делдалауымен әскери бітімге қол жеткізілді, бірақ Гоминьдан мен Коммунистер арасындағы шайқастар көп ұзамай қайта басталды. Қытай Республикасы үкіметінің әкімшілік нашарлығы туралы халық пікірін Коммунистер 1947 жылдың басында зорлау ісін дұрыс тергемегеніне қарсы бүкіл ел бойынша студенттер ұйымдастырған наразылықта және сол жылдың соңындағы валюта реформасына қарсы ұлттық наразылықта одан әрі күшейтті. АҚШ кең ауқымды қарулы араласудан басқа ешқандай шаралар алдағы соғысты тоқтата алмайтынын түсініп, 1947 жылдың басында генерал Джордж Маршалл басқарған американдық миссияны кері қайтарды. Қытайдағы Азамат соғысы кеңіне тарады; шайқастар аумақтар үшін ғана емес, халықтың әртүрлі топтарының адалдығы үшін де жүрді. АҚШ Ұлтшылдарға үлкен экономикалық қарыздар мен қару-жарақ берді, бірақ тікелей жауынгерлік қолдау көрсетпеді. Кейін Қытай Республикасы үкіметі ішкі реформалар арқылы халықтың қолдауын алуға тырысты. Алайда, үкіметтегі кең таралған жемқорлық пен онымен байланысты саяси және экономикалық хаос салдарынан бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1948 жылдың соңына қарай Гоминьданның жағдайы қиын болды. Демпингке ұшыраған және тәртіпсіз Гоминьдан әскерлері ынталы және тәртіпті Коммунистік Халық Азаттық Армиясына, бұрынғы Қызыл Армияға тең келмеді. Коммунистер солтүстік және солтүстік-шығыста бекем орнықты. Гоминьдан адам саны және қару-жарақ жағынан басымдыққа ие болса да, қарсыластарынан гөрі үлкен аумақты және халықты басқарды, сондай-ақ халықаралық қолдауға ие болды, бірақ олар Жапониямен соғыс және әртүрлі генералдар арасындағы ішкі қақтығыстардан шаршады. Олар сонымен қатар Коммунистерге қарсы пропагандалық соғыста жеңіліп бара жатты, халық Гоминьданның жемқорлығынан шаршап, бейбітшілікке ұмтылды. 1949 жылдың қаңтарында Коммунистер Бейпингті соғыссыз басып алды және оның атын Пекинге өзгертіп қойды. Сәуір мен қараша аралығында ірі қалалар Гоминьданнан Коммунистердің бақылауына минимал қарсылықпен өтті. Көп жағдайда қалаларға дейін ауылдық жерлер мен шағын қалалар Коммунистердің ықпалына түсіп қалған. Соңында, 1949 жылдың 1 қазанында Коммунистер Қытай Халық Республикасын құрды. 1949 жылдың 1 қазанынан кейін Чжан Кайши және бірнеше жүз мың Қытай Республикасы әскерлері мен екі миллионнан астам босқын, негізінен үкімет пен бизнес өкілдері, материктік Қытайдан Тайвань аралына қашып кетті; Қытайдың өзінде оқшауланған қарсылық ошақтары ғана қалды. 1949 жылдың 7 желтоқсанында Чжан Тайбэйді (Тайвань) Қытай Республикасының уақытша астанасы деп жариялады. Азамат соғысы кезінде Ұлтшылдар мен Коммунистер екеуі де жаппай зұлымдықтар жасады, соғыс барысында екі тараптан да миллиондаған бейбіт тұрғындар қаза тапты. Бенджамин Валентиноның бағалауынша, Қытайдағы Азамат соғысындағы зұлымдықтар 1927 мен 1949 жылдар аралығында 1,8 миллионнан 3,5 миллионға дейін адамның өліміне әкелді. Зұлымдықтарға мәжбүрлеп әскери қызметке алу және жаппай қырғындар кірді.

During World War II the United States emerged as a major player in Chinese affairs. As an ally it embarked in late 1941 on a program of massive military and financial aid to the hard pressed Nationalist Government. In January 1943 the United States and Britain led the way in revising their treaties with China, bringing to an end a century of unequal treaty relations. Within a few months a new agreement was signed between the United States and the Republic of China for the stationing of American troops in China for the common war effort against Japan. In December 1943 the Chinese Exclusion Acts of the 1880s and subsequent laws enacted by the United States Congress to restrict Chinese immigration into the United States were repealed. The wartime policy of the United States was initially to help China become a strong ally and a stabilizing force in postwar East Asia. As the conflict between the Kuomintang and the Communists intensified, however, the United States sought unsuccessfully to reconcile the rival forces for a more effective anti Japanese war effort. Toward the end of the war, United States Marines were used to hold Beiping (Beijing) and Tianjin against a possible Soviet incursion, and logistic support was given to Kuomintang forces in north and northeast China. Through the mediating influence of the United States a military truce was arranged in January 1946, but battles between the Kuomintang and Communists soon resumed. Public opinion of the administrative incompetence of the Republic of China government was escalated and incited by the Communists in the nationwide student protest against mishandling of a rape accusation in early 1947 and another national protest against monetary reforms later that year. Realizing that no American efforts short of large scale armed intervention could stop the coming war, the United States withdrew the American mission, headed by Gen. George Marshall, in early 1947. The Chinese Civil War became more widespread; battles raged not only for territories but also for the allegiance of cross sections of the population. The United States aided the Nationalists with massive economic loans and weapons but no combat support. Belatedly, the Republic of China government sought to enlist popular support through internal reforms. The effort was in vain, however, because of rampant government corruption and the accompanying political and economic chaos. By late 1948 the Kuomintang position was bleak. The demoralized and undisciplined Kuomintang troops proved to be no match for the motivated and disciplined Communist People's Liberation Army, earlier known as the Red Army. The Communists were well established in the north and northeast. Although the Kuomintang had an advantage in numbers of men and weapons, controlled a much larger territory and population than their adversaries and enjoyed considerable international support, they were exhausted by the long war with Japan and in fighting among various generals. They were also losing the propaganda war to the Communists, with a population weary of Kuomintang corruption and yearning for peace. In January 1949 Beiping was taken by the Communists without a fight, and its name changed back to Beijing. Between April and November, major cities passed from Kuomintang to Communist control with minimal resistance. In most cases the surrounding countryside and small towns had come under Communist influence long before the cities. Finally, on 1 October 1949, Communists founded the People's Republic of China. After 1 October 1949 Chiang Kai shek and a few hundred thousand Republic of China troops and two million refugees, predominantly from the government and business community, fled from mainland China to the island of Taiwan; there remained in China itself only isolated pockets of resistance. On 7 December 1949 Chiang proclaimed Taipei, Taiwan, the temporary capital of the Republic of China. During the civil war both the Nationalists and Communists carried out mass atrocities with millions of non combatants killed by both sides during the civil war. Benjamin Valentino has estimated atrocities in the Chinese Civil War resulted in the death of between 1.8 million and 3.5 million people between 1927 and 1949. Atrocities include deaths from forced conscription and massacres.

Сағалар арасындағы қатынастар және халықаралық жағдай 1949-1970 жылдары

1943 жылдың соңында Каир декларациясы жарияланды, онда Қытайдың барлық аумақтары, соның ішінде Формоза (Тайвань), Жапония басып алған жерлер Қытай Республикасына қайтарылатыны айтылды. Бұл мәселе 1945 жылы жарияланған Потсдам декларациясында да қайталанды. Сол жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, Жапония Потсдам декларациясын қабылдады және толыққанды бас берді. Одақтас күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы Тайваньдағы жапон әскерлеріне Қытай Республикасы үкіметінің алдында, одақтас елдердің өкілі ретінде бас иіп беруге бұйрық берді. Алайда, Каир және Потсдам декларациялары ниет білдіру ретінде қарастырылып, заңдық күші жоқ деп есептеледі. 1945 жылдың 25 қазанында Тайбэйдегі Чжуншань залында Тайваньдағы жапон үкіметі Қытай Республикасының өкілі Чэнь Иге, одақтас елдердің өкілі ретінде бас берді. Осыдан кейін Қытай Республикасы Тайваньды басқаруды бастады. 1951 жылы Жапония Сан-Франциско келісіміне ресми қол қойды, бірақ Қытайдағы азамат соғысының белгісіздігіне байланысты, Тайваньның егемендігі кімге тиесілі екені келісімде нақты көрсетілмеді. 1952 жылғы Тайбэй келісімінің екінші бабында, Сан-Франциско келісімінен кейін, Жапония Тайвань, Пескадор, Спратли және Парасель аралдарының егемендігінен бас тартқанын қайта растады. Қытай Халық Республикасы (ҚХР) мен Қытай Республикасы (ҚР) 1979 жылға дейін соғыс жағдайында болды. 1949 жылдың қазанында ҚХР Кинмен аралын басып алуға тырысты, бірақ Кунингтоу шайқасында сәтсіздікке ұшырады, бұл ҚХА-ның Тайваньға қарай жылжуын тоқтатты. Коммунистердің 1950 жылғы басқа десанттық операциялары сәтті аяқталды: олар 1950 жылдың сәуірінде Хайнань аралын басып алды, Гуандун жағалауындағы Ваншан аралдарын (1950 жылдың мамыр-тамыз айларында) және Чжэцзянның жанындағы Чжоушан аралын (1950 жылдың мамыр айында) жаулап алды. 1949 жылдың маусымында ҚР Қытайдың материктік бөлігіндегі барлық порларды "жапты" және әскери-теңіз күштері барлық шетелдік кемелерді тоқтатуға тырысты. Бұл жабылу Фуцзянь провинциясындағы Мин өзенінің сағасынан солтүстікке қарай, Маньчжуриядағы Ляо өзенінің сағасына дейін созылды. Қытайдың теміржол желісі жетілмегендіктен, солтүстік-оңтүстік саудасы теңіз жолдарына көп тәуелді болды. ҚР-ның теңіз әрекеті Қытайдың материктік жағалауындағы балықшылар үшін де қиындықтар тудырды. Қытайдың материгінен айырылғаннан кейін, шамамен 12 000 КМТ сарбазы Бирмаға қашып, Оңтүстік Қытайға партизандық шабуылдар жасауды жалғастырды. Олардың басшысы генерал Ли Ми ҚР үкіметінен жалақы алып, Юньнань провинциясының номиналды губернаторы атағын алды. Бастапқыда АҚШ осы топқа қолдау көрсетті және Орталық барлау агенттігі оларға көмек берді. Алайда, 1953 жылы Бирма үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымына шағымданғаннан кейін, АҚШ ҚР-ні өзінің адал жауынгерлерін кері қайтаруға қысым жасады. 1954 жылдың соңына қарай 6000-ға жуық сарбаз Бирмадан кетіп, Ли Ми әскерін таратып жіберді. Бірақ мыңдаған сарбаз қалды және ҚР оларды жабдықтауды және басқаруды жалғастырды, тіпті кейде құпия түрде күшейтуге көмектесті. Корея соғысы кезінде тұтқынға алынған коммунистік қытай сарбаздарының көпшілігі, бұрын КМТ сарбаздары болған, Қытай материгіне емес, Тайваньға қайтарылды. 1950 жылдардың басында КМТ партизандары Қытайдың оңтүстік-батысына шекарадан тыс рейдтер жасады. ҚР үкіметі Қытайдың Шанхай сияқты маңызды жағалау қалаларына әуе бомбалау шабуылдарын жүргізді. АҚШ үшін әскери жауапкершілік ретінде қарастырылса да, ҚР Фуцзяндағы қалған аралдарын ҚХР-ды жеңу және Қытай материгін қайтару үшін болашақтағы науқан үшін маңызды деп есептеді. 1954 жылдың 3 қыркүйегінде Тайвань бұғазындағы бірінші дағдарыс басталды, ол кезде ҚХА Кэмойды бомбалауды бастады және Дачен аралдарын басып алумен қауіптендірді. ҚХР ҚХР-ны қолдаған КСРО-ға қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымына шағымданғаннан кейін, БҰҰ Бас Ассамблеясы 1952 жылдың 1 ақпанында КСРО-ны айыптау үшін 505 қарар қабылдады.

At the end of 1943 the Cairo Declaration was issued, including among its clauses that all territories of China—including Formosa (Taiwan)—that Japan had occupied would be returned to the Republic of China. This was reiterated in the Potsdam Declaration, issued in 1945. Later that year World War II ended, and Japan accepted the Potsdam Declaration, surrendering unconditionally. The Supreme Commander of the Allied Forces ordered that Japanese forces in Taiwan surrender to the government of the Republic of China, which acted as a representative of allied powers. The United States and the United Kingdom—the other two participants of the Cairo Declaration—however, regard that the Cairo Declaration and the Potsdam Declaration are merely statements of intention and have no binding force of law. On 25 October 1945, in Taipei Zhongshan Hall, the Japanese government in Taiwan surrendered to Chen Yi, the representative of the Republic of China, which was the representative of the Allied Powers. The Republic of China started to administer Taiwan. In 1951 Japan formally signed the Treaty of San Francisco but, due to the unclear situation of the Chinese civil war, the peace treaty did not clearly indicate to whom Taiwan's sovereignty belonged. In the second article of the 1952 Treaty of Taipei, following the Treaty of San Francisco, Japan reiterated its abandonment of sovereignty of Taiwan, the Pescadores, the Spratlys and the Paracels in the Treaty of San Francisco. The People's Republic of China (PRC) and the Republic of China (ROC) continued a state of war until 1979. In October 1949 a PRC attempt to take the ROC controlled island of Kinmen was thwarted in the Battle of Kuningtou, halting the PLA advance towards Taiwan. The Communists' other amphibious operations of 1950 were more successful: they led to the Communist conquest of Hainan Island in April 1950,
capture of Wanshan Islands off the Guangdong coast (May–August 1950) and of Zhoushan Island off Zhejiang (May 1950). In June 1949 the ROC declared a "closure" of all mainland China ports and its navy attempted to intercept all foreign ships. The closure covered from a point north of the mouth of the Min River in Fujian province to the mouth of the Liao River in Manchuria. Since mainland China's railroad network was underdeveloped, north–south trade depended heavily on sea lanes. ROC naval activity also caused severe hardship for mainland China fishermen. After losing mainland China, a group of approximately 12,000 KMT soldiers escaped to Burma and continued launching guerrilla attacks into south China. Their leader, Gen. Li Mi, was paid a salary by the ROC government and given the nominal title of Governor of Yunnan. Initially the United States supported these remnants and the Central Intelligence Agency provided them with aid. After the Burmese government appealed to the United Nations in 1953, however, the U. S. began pressuring the ROC to withdraw its loyalists. By the end of 1954 nearly 6,000 soldiers had left Burma and Li Mi declared his army disbanded. However, thousands remained, and the ROC continued to supply and command them, even secretly supplying reinforcements at times. During the Korean War, some captured Communist Chinese soldiers, many of whom were originally KMT soldiers, were repatriated to Taiwan rather than mainland China. A KMT guerrilla force continued to operate cross border raids into southwestern China in the early 1950s. The ROC government launched a number of air bombing raids into key coastal cities of mainland China such as Shanghai. Though viewed as a military liability by the United States, the ROC viewed its remaining islands in Fujian as vital for any future campaign to defeat the PRC and retake mainland China. On 3 September 1954, the First Taiwan Strait Crisis began when the PLA started shelling Quemoy and threatened to take the Dachen Islands. After the ROC complained to the United Nations against the Soviet Union supporting the PRC, the UN General Assembly Resolution 505 was adopted on 1 February 1952 to condemn the Soviet Union.

Материктегілер мен Тайвань халқы арасындағы шиеленістер

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, №1 жалпы бұйрық Тайваньдағы Жапон империясының күштеріне генерал-сиссимус Чжан Кайшэке бас игізуді бұйырды. Қытай Республикасы Чэнь Иді Тайваньның Бас атқарушысы етіп тағайындады. Ол 1945 жылғы 24 қазанда Тайваньға келді және келесі күні капитуляция құжатына қол қойған соңғы жапон губернаторы Андо Рикичини қабылдады. Чэнь И келесі күні Тайваньның қайтарылу күні деп жариялады. Алайда, жариялаудың заңдылығы күмәнді, Тайвань тәуелсіздігін жақтаушылар оны жарамсыз деп санайды және бұл күн Қытай Республикасының әскери оккупациясының басталуын білдіреді. Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде Қытайдың Тайваньдағы Гоминьдан әкімшілігі тиімсіз және сыбайлас болды, ал әскерлер заңды бұзды. Көптеген тайваньдықтар жапон империялық үкіметі сияқты қатал болған Гоминьдан әкімшілігіне көңілі тоймады. 1947 жылғы 28 ақпанда полицияның темекі сатушыны кездейсоқ атып өлтіруінен кейін материктіктерге қарсы зорлық-зомбылық күшейді. 28 ақпан оқиғасы қазіргі Тайваньдық ұлттық сананың қалыптасуындағы маңызды оқиғаға айналды. Оқиғадан кейін бірнеше апта бойы көптеген тайваньдықтар бүлік көтеріп, үкіметтің сыбайлас жемқорлығы мен қатал билігіне қарсы наразылық білдіріп, аралдық тәртіпсіздіктерге қатысты. Губернатор Чэнь И наразылық қозғалысының көшбасшыларымен келіссөздер жүргізу кезінде Қытай материгінен әскер шақырды. Гоминьдан, коммунистердің араласуынан қорқып, Тайваньдағы тәртіпсіздікті басу үшін үлкен әскери күш жинады, нәтижесінде көптеген адамдар қаза тауып, мыңдаған адамдар тұтқындалды. Жапондықтардың басқаруымен өздерін-өздері басқару тобын құрған көптеген тайваньдықтар оқиғаның құрбаны болды, сондай-ақ, наразылықтарға жауап ретінде жасалған өшпенділік шабуылдарынан зардап шеккен материктік тұрғындар да болды. Бұдан кейін әскери жағдай енгізілді және «Ақ террор» басталды, онда мыңдаған адамдар Гоминьданға қарсы саяси көзқарастары үшін түрмеге жабылды немесе өлім жазасына кесілді. «Ақ террордың» көптеген құрбандары Тайвань элитасы – саяси көшбасшылар, бай отбасылар, зиялылар және т.б. болды. Сонымен қатар, материктіктер де аман қалмады, өйткені көптерін Тайваньға келгенге дейін коммунистермен байланысы болған деп санайтын. Мысалы, Қытай материгіндегі кітап клубтарына қосылған кейбір материктік тұрғындар, үкімет тарапынан солшыл деп танылған, тұтқындалуы мүмкін еді және олардың көпшілігі осы нақты немесе болжамды қауіптер үшін ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. Әскери жағдай, басқа нәрселермен қатар, коммунизмді немесе Тайвань тәуелсіздігін қолдайтындарға қарсы бүлік заңдарын қамтыды, бұл кең ауқымды саяси қуғын-сүргінге әкелді. Жаңа партиялар құруға тыйым салынды (опозициялық саясаткерлер тәуелсіз немесе «тангвай» ретінде сайлауға қатыса алатын). Екіншіден, ҚХР-дың Қытайдың барлық жерін басқару туралы талабына байланысты, Заң шығарушы Юаньдағы (парламент) және Ұлттық Ассамблеядағы (қазір жойылған президенттік сайлау алқасы) орындардың басым көпшілігін 1947 және 1948 жылдары Қытай материгіндегі сайлау округтерінен сайланғандар иеленді. Режим бұл заң шығарушылар өздерінің бастапқы сайлау округтерінде сайлаулар өткізілгенге дейін өз орындарын сақтауы керек деп мәлімдеді. 1972 жылы осы органдардағы Тайвань өкілдерін көбейтуге бағытталған шаралар қабылданса да, 1990 жылға дейін жоғары тұрған заң шығарушылардың басым көпшілігі КМТ-ның бақылауын сақтап, партия сайлауда жеңіске жеткеніне қарамастан, оның үстемдігін қамтамасыз етті. Бұған қоса, 1940 жылдардың соңына дейін Тайваньның ұзақ мерзімді тұрғындары 1990 жылдардың басына дейін үкімет пен партияның жоғарғы қатарларында жеткіліксіз өкілдік етілді, бұл демократиялық процеске елеулі шектеулерді көрсетеді.

After World War II, General Order No. 1 ordered the forces of the Empire of Japan in Taiwan to surrender to Generalissimo Chiang Kai shek. The Republic of China appointed Chen Yi as the Chief Executive of Taiwan. He arrived in Taiwan on 24 October 1945 and received the last Japanese governor, Ando Rikichi, who signed the document of surrender on the next day. On the next day, Chen Yi proclaimed Taiwan Retrocession Day. The validity of the proclamation is subject to some debate however, with some supporters of Taiwan independence arguing that it is invalid, and that the date simply marks the start of a military occupation by the Republic of China. During the immediate postwar period, the Chinese Kuomintang administration on Taiwan was inept and corrupt, while soldiers were breaking the laws. Many Taiwanese people were disillusioned with the incoming Kuomintang administration, which proved to be as harsh as Japanese imperial rule. Anti mainlander violence flared on 28 February 1947 following an accidental shooting of a cigarette vendor by the police. The resulting 28 February Incident became a pivotal event in the shaping of modern Taiwanese identity. For several weeks after the incident, many Taiwanese rebelled, participating in island wide riots protesting the government's corruption and harsh rule. The governor, Chen Yi, while negotiating with leaders of the protest movement, called for troops from mainland China. The Kuomintang, allegedly fearing a Communist infiltration, assembled a large military force to quell the disturbance in Taiwan, in the process killing many and imprisoning thousands of others. Many of the Taiwanese who had formed home rule groups under the Japanese were the victims of the incident, as were civilian mainlanders who bore the brunt of vigilante retaliation. This was followed by martial law and the "White Terror" in which many thousands of people were imprisoned or executed for their political opposition to the Kuomintang. Many victims of the white terror were Taiwanese elite—political leaders, wealthier families, intellectuals, etc. In addition, mainlanders were not spared either, as many had real or perceived associations with communists before they came to Taiwan. For example, some mainlanders who had joined book clubs in mainland China, deemed leftist by the government, were liable to be arrested and many served long prison sentences for these real or perceived threats. Martial law, among other things, included sedition laws against supporters of communism or Taiwanese independence, leading to very substantial political repression. It also prohibited the formation of new parties (though opposition figures could run as independents or tangwai). Second, because of the ROC's claim to rule all of China, the vast majority of the seats in the Legislative Yuan (parliament) and National Assembly (electoral college for the president, now abolished) were held by those elected from mainland China constituencies in 1947 and 1948. The regime argued that these legislators should keep their seats until elections in their original constituencies were possible. Although the KMT passed measures on elections in 1972 intended to increase Taiwanese representation in these bodies, the huge majorities of senior legislators continued through 1990, guaranteeing KMT control whether or not the party won on election day. More informally, the long term residents of Taiwan prior to the late 1940s remained distinctly under represented in the top ranks of government and the party through the early 1990s, suggesting a significant limit to democratization.

Экономикалық даму

1948 жылғы Қытайға көмек көрсету туралы заңның және Қытай-Америка ауылдық қайта құру жөніндегі бірлескен комиссиясының көмегімен Қытай Республикасы үкіметі 1950 жылдары Тайваньда кең ауқымды және жоғары нәтижелі жер реформасы бағдарламасын іске асырды. Олар жерді шағын шаруаларға қайта бөліп берді, ал ірі жер иелеріне тауар куәліктерімен және мемлекеттік өнеркәсіп кәсіпорындарының акцияларымен өтемақы төледі. 375 пайыздық жалдаманы төмендету бағдарламасы сияқты осы ауылдық реформалар Қытай материгінде тиісті күшпен жүзеге асырылмады, бірақ Тайваньда өте табысты болды. Жалпы алғанда, реформалар кейбір ірі жер иелерін жақындатса, ал басқалары өтемақысын капиталға айналдырып, коммерциялық және өнеркәсіптік кәсіпорындар құрды. Осы кәсіпкерлер Тайваньның алғашқы өнеркәсіптік капиталистеріне айналды. Материктік Қытайдан келген кәсіпкерлермен бірге олар Тайваньтың ауыл шаруашылығынан коммерциялық-өнеркәсіптік экономикаға өтуіне жетекшілік етті. Тайваньның керемет экономикалық дамуы оған Гонконг, Сингапур және Оңтүстік Кореямен бірге «Азияның төрт жолбарысы» деген аталымды әкелді, бірақ соңғы кезде мемлекеттік өнеркәсіп кәсіпорындарын жекешелендіру және қаржы секторын реформалау жөніндегі жұмыстар толыққанды аяқталған жоқ.

Дипломатиялық сәтсіздіктер

1970 жылдары Қытай Республикасынан Қытай Халық Республикасына дипломатиялық мойындауда көптеген өзгерістер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Қытай Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі мүшелерінің бірі болды және 1971 жылға дейін Қауіпсіздік Кеңесіндегі Қытайдың орнын иеленді, бірақ Бас Ассамблеяның 2758 қаулысымен ұйымнан шығарылып, БҰҰ-ның барлық органдарында Қытай Халық Республикасы үкіметімен ауыстырылды. (Қытай Республикасының БҰҰ-ға қайта қосылуға жасаған бірнеше әрекеті комитет деңгейінен өте алмады. Қытай және Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы көріңіз.) 1980 жылдан бері Қытай Республикасын ресми мойындаған елдердің саны 19-ға дейін азайды. Қытай Халық Республикасы Қытай Республикасын ресми мойындаған кез келген үкіметпен дипломатиялық қарым-қатынас орнатудан бас тартады, бұл Тайваньның күрделі саяси мәртебесіне алып келді (Қытай саясаты және Қытай Республикасының сыртқы қатынастары туралы да қараңыз). Қытай материгінде коммунистер жеңіске жеткеннен кейін Тайваньды Қытай Халық Республикасының басып кіруінен қорғауға көмектесу үшін АҚШ әскерлері Тайваньда орналастырылды. АҚШ әскерлері 1979 жылы Қытай Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас үзілгенге дейін Тайваньда қызметін жалғастырды, бірақ бүгінгі күнге дейін маңызды барлау күштерін сақтап тұр.

1971 жылдан кейінгі оқиғалар

1975 жылғы 5 сәуірде Чжан Кайшы 87 жасында қайтыс болды. Бірнеше жыл өткен соң Тайваньда авторитарлық үкіметке қарсы наразылық көтерілістері басталып, Каосиунг оқиғасы Тайваньның демократиялануына жол ашты. 1987 жылғы наурыздағы Лейюдегі қырғынға Қытай Республикасының әскері қатысып, 19 вьетнамдық босқынды өлтірді. Төрт айдан кейін Тайваньдегі әскери жағдай тоқтатылып, 1988 жылы қайтыс болған Чжан Чингодан кейін Ли Тэнхуэй, Тайваньның алғашқы тайвандық президенті болып сайланды, бұл Тайваньның демократияға өтуіне бастама берді. 1990 жылғы «Жабайы Лилия» студенттік қозғалысынан кейін 1991 жылы Уақытша ережелер күшін жойды, нәтижесінде 1992 жылы алғашқы тікелей сайлау өтті.

Демократиялық реформалар

Қытай Республикасы 1947 жылы Қытай Республикасы Конституциясының қабылдануымен конституциялық демократияны дамыту кезеңіне кірді. Кейіннен Ұлттық революциялық армия да Қытай Республикасының Қарулы Күштері деп аталып, мемлекеттік меншікке айналды. Алайда, Қытай азамат соғысының салдарынан, Коммунистердің көтеріліс кезеңінде қолданылатын Уақытша ережелер Қытай Республикасы Конституциясына түзету ретінде бекітілді. Бұл Тайваньда әскери жағдай режимін орнатып, азаматтық бостандықтар мен демократияны шектеді. Аталмыш ережелердің ресми себебі – Қытайдағы азамат соғысының жалғасуы болды, және ҚХР жұмылдыру кезеңінде КМТ-ның әскери басқаруында болды. Бірақ, 1980 жылдары Гоминьданның бір партиялық жүйесінің күші жойылған және демократиялық қозғалыс күшейген соң, 1987 жылы әскери жағдай режимі аяқталды, ал 1991 жылы ережелер күшін жойды. 1987 жылдан кейін ҚХР-да конституциялық демократия қайта орнатылды. 1949 жылы Қытай Республикасы Тайваньға көшкен кезде, Гоминьданнан басқа, Қытай Жастар партиясы (中國青年黨) және Қытай Демократиялық Әлеуметтік партиясы (中國民主社會黨) Тайваньдағы жалғыз заңды саяси партиялар еді. Қалған партиялар «Тангвай» қозғалысы аясында жұмыс істеді. Чжан Кайши Тайваньды қорғау үшін автократиялық үкімет жүргізгенімен, Тайваньда демократиялық үдерістерді де бастады, оның алғашқы қадамы – жергілікті билік органдарын сайлау болды. Ол сондай-ақ Гоминьданның жоғарғы басшылығын реформалады, партияны демократиялық орталықтандырылған ұйымнан әртүрлі пікірлерді білдіретін көптеген топтарға айналдырды. Чжан Чингуо әкесі Чжан Кайшиден кейін Тайваньдағы саяси жүйені либерализациялауды жеделдетті. 1979 жылғы Каосиунг оқиғасы сияқты жағдайлар өзгерістердің қажеттілігін көрсетті, ал Amnesty International сияқты ұйымдар үкіметке және президент Чжан Чингуоға қарсы науқандар ұйымдастырды. Чжан Чингуо, материктік азамат болғанымен, өзі де тайваньдық екенін мәлімдеді және партияның жоғарғы лауазымдарына көптеген тайваньдықтарды тағайындады. Ол сондай-ақ Тайваньда туған Ли Тэнхуиді вице-президент және ықтимал мұрагер етіп тағайындады. 1986 жылы жаңа саяси партиялар құруға рұқсат берілді, ал Демократиялық прогрессивтік партия (ДПП) алғашқы оппозициялық партия ретінде құрылды. Бірақ, Әділет министрлігі ДПП-ға әскери жағдай режимін бұзғаны үшін қудалау ісін қозғағанда саяси дағдарыс туды. Президент Чжан бұл дағдарысты сейілтіп, әскери жағдай режимі аяқталады және жаңа саяси партиялар республикалық конституцияны қолдап, коммунизм мен Тайвань тәуелсіздігінен бас тартқан жағдайда құрыла алатынын жариялады. 1987 жылы әскери жағдай режимін жою және ардагерлерге материктегі туыстарына баруға тыйым салу туралы қаулылар қабылданды, ал 1988 жылы жаңа газеттерді тіркеуге тыйым салуды алып тастау да маңызды оқиға болды. 1988 жылы Чжан Чингуо қайтыс болғаннан кейін, оның орнына келген Ли Тэнхуи үкіметтік билікті тайваньдықтарға көбірек беруді және үкіметті демократияландыруды жалғастырды. 1990 жылы Ли Ұлттық істер конференциясын өткізді, ол келесі жылы ұлттық төтенше жағдай кезеңін жоюға және 1991 жылы Ұлттық жиналысқа және 1992 жылы Заң шығарушы Юаньға толық сайлау өткізуге жол ашты. 1991 жылы жоғары тұрған заң шығарушылар зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болған кезде, азаматтар өздерінің заң шығарушыларын және жергілікті лауазымды тұлғаларын еркін және әділ сайлау арқылы таңдай алатын толық демократия орнатылды. 1994 жылы, Лидің ұсынысымен, Қытай Республикасының президенті конституциялық түзетулер арқылы Қытай Республикасының еркін аймағындағы халық сайлаған лауазымға айналды. Ли басшылығымен Тайвань жергілікті мәдениет пен тарихты жалпы қытайлық көзқарасқа басымдық ету процесін бастан кешірді. Ли реформаларына Орталық банк емес, Тайвань провинциялық банкінің есебінен банкноттар басылып шығарылуы және Тайвань провинциялық үкіметінің өкілеттіктерін орталық үкіметке немесе жергілікті үкіметтерге біріктіру (провинциялық үкіметті толығымен жоймай) кірді. Телеарна мен мектептерде хакка тілінің қолданылуына қойылған шектеулер де алынып тасталды. Алайда, демократияландыру процесінде қиындықтар да болды. Процестің басында саяси партияларға тыйым салынды, бірақ Гоминьданнан бөлініп шыққандардың арасындағы тәуелсіз кандидаттар партиядан қаржы алуға рұқсатсыз кеңсеге үмітткер бола берді. Нәтижесінде, көптеген кандидаттар саяси және экономикалық жеңілдіктер алмастырып, бизнесмендерден, жергілікті элитадан немесе тіпті қылмыскерлерден ақша қарызға алды. Бұл Тайваньдағы «қара алтын» құбылысының бастауы болды, онда адал емес саясаткерлер қоғам есебінен бизнесмендер мен қылмыстық топтардың қолдауына ие болды. Осыған қарсы тұрып, Гоминьданның мүшелерінің бірі Жаңа партияны құрды, ол либерализацияланған, бірақ кең таралған коррупцияға ұшыраған Гоминьданмен күресуді мақсат етті. Тағы бір кезең 1996 жылы президенттікке алғашқы тікелей сайлау өткен кезде келді. Ли ҚХР-ның алғашқы тікелей президенттік сайлауында ДПП үміткері және бұрынғы диссидент Пэн Минминге қарсы үмітткер ретінде қатысты, бұл Қытай Халық Республикасын Тайвань бұғазындағы сайлаушыларды қорқыту үшін ракеталық сынақтар сериясын жүргізуге итермеледі. Бұл агрессивті тактика АҚШ президенті Билл Клинтонды Тайвань қатынастары туралы заңды қолдануға және Тайваньның оңтүстік жағалауындағы аймаққа әскери кеме жіберуге мәжбүр етті.

The Republic of China entered into the development phase of constitutional democracy with the promulgation of the Constitution of the Republic of China in 1947. Subsequently, the National Revolutionary Army was also renamed as Republic of China Armed Forces and was nationalized. However, due to the Chinese Civil War, the Temporary Provisions Effective During the Period of Communist Rebellion was passed as amendment to the Constitution of the Republic of China. This established martial law in Taiwan and curtailed civil liberties and democracy. The official rationale for the Provisions was the ongoing Chinese Civil War and ROC was effectively under the military rule of the KMT during the period of mobilization. However, with the demise of the Kuomintang one party system and democratization movement during the 1980s, the martial law was eventually lifted in 1987 and provisions were eventually rescinded in 1991. Constitutional democracy was eventually restored in ROC after 1987. When the Republic of China relocated to Taiwan in 1949, besides Kuomintang, the Chinese Youth Party (中國青年黨) and Chinese Democratic Social Party (中國民主社會黨) were the only legal political parties in Taiwan. The other established parties operated under the Tangwai movement. Even though Chiang Kai shek operated an autocratic government: as part of securing Taiwan, he also slowly began democratization progress in Taiwan, beginning with the elections of local offices. He also reformed the top Kuomintang leadership, transforming the party from a democratic centralist organization to one with many factions, each with differing opinions. Chiang Ching kuo, succeeding his father Chiang Kai shek, accelerated to liberalize the political system in Taiwan. Events such as the Kaohsiung Incident in 1979 highlighted the need for change and groups like Amnesty International were mobilizing a campaign against the government and President Chiang Ching kuo. Chiang Ching kuo, although a mainlander, pronounced that he was also a Taiwanese and also introduced many native born Taiwanese people into top echelons of the party. He also named Lee Teng hui, a native born Taiwanese, as his vice president and likely successor. In 1986, the permission to form new political parties was granted, and the Democratic Progressive Party (DPP) was inaugurated as the first opposition party. However, a political crisis appeared imminent as the Ministry of Justice filed charges against the DPP for violating martial law restrictions, but President Chiang defused it by announcing that martial law would end and that new political parties could be formed as long as they supported the Republican Constitution and renounced both communism and Taiwan Independence. The lifting of Martial Law Decree and the ban on veterans to visit their mainland China relatives was approved in 1987; the removal of the ban on registration of new newspapers in 1988 was also a historical event. After the 1988 death of Chiang Ching kuo, his successor Lee Teng hui continued to hand more government authority over to the ethnically Taiwanese and to democratize the government. In 1990, Lee held the National Affairs Conference which led to the abolishment of the national emergency period the following year and paved the way for both the total re election for the National Assembly in 1991 and the Legislative Yuan in 1992. Full democracy in the sense that citizens are able to select their legislators, not just local officials, in free and fair elections was achieved in 1991 when the senior legislators were forced to retire. In 1994, again under the urging of President Lee, the presidency of the Republic of China was changed via constitutional revision into a position popularly elected by the people within the Free area of the Republic of China. Under Lee, Taiwan underwent a process of localization in which local culture and history was promoted over a pan China viewpoint. Lee's reforms included printing banknotes from the Central Bank rather than the Provincial Bank of Taiwan and "freezing" the Taiwan Provincial Government (i. e., stripping the provincial government of much of its powers and merging those powers into either the central government's powers or local governments' powers without abolishing the provincial government altogether). Restrictions on the use of Hokkien in the broadcast media and in schools were lifted as well. However, democratization had its problems. During the early stages of the process, political parties were still banned, but independent candidates, some including those who had splintered off from the Kuomintang, were allowed to run for offices, provided that they would not receive any campaign funding from the party. As a result, many of these candidates resorted to borrowing money from businessmen, local elite, or even gangsters, in exchange for political and economic favors. This was the beginning of the "black gold" phenomena in Taiwan in which dishonest politicians were backed by businessmen and criminal elements at the expense of the society. In opposition to this, some former Kuomintang members formed the New Party to combat the Kuomintang, which had liberalized but had also introduced widespread corruption. Another stage was reached when the first direct elections for the powerful president were held in 1996. Lee ran as the incumbent in the ROC's first direct presidential election against DPP candidate and former dissident, Peng Ming min, which prompted the People's Republic of China to conduct a series of missile tests in the Taiwan Strait to intimidate the ROC electorate. The aggressive tactic prompted United States President Bill Clinton to invoke the Taiwan Relations Act and dispatch an aircraft carrier into the region off Taiwan's southern coast to monitor the situation.

Саяси ауысу

2000 жылғы президенттік сайлау Ұлттық партияның (Гоминьдан) биліктегі партия мәртебесінің аяқталуын білдірді. Оппозициялық Демократиялық Прогрессивті партия (ДПП) үміткері Чэнь Шуйбянь, Ұлттық партиясының бұрынғы өкілі Джеймс Суң және Ұлттық партиясының үміткері Лиен Чанның дауыстарын бөліп алған үшжақты жарыста жеңіске жетті. Чан дауыс берушілердің 39%-ын алды. Сайлаудан кейін Суң Халық Бірінші партиясын (ХБП) құрды. 2004 жылғы президенттік сайлауда Чэнь Шуйбянь Ұлттық партиясының төрағасы Лиенге қарсы шамалы артықшылықпен, 0,2% дауыспен қайта сайланды. Лиеннің үміткері ХБП төрағасы Суң болды. Сайлау күнінен бір күн бұрын Чэнь мен вице-президент Аннет Лу Тайваньнің (Тайнань) қаласында үгіт жүргізу кезінде оққа ұшты. Олардың жарақаттары өмірге қауіпті емес еді, бірақ Көк-Парасаттылар (Pan Blue) оқиғаның оларға жеңіске жеткізу үшін жеткілікті көңіл көрсеткенін сендірді. Бұл оқиға президент Ченге төтенше жағдай жариялауға мүмкіндік берген болуы мүмкін, бұл Көк-Парасаттыларға жақын полиция мен әскерилердің дауыс беруіне кедергі келтірді. Лиен дауыс берудің бұзылуын айтып, жеңіліске келіспеді. Ұлттық партиясы мен ХБП жақтастары келесі апталарда жаппай наразылық акцияларын өткізді. Содан кейін Ұлттық партиясы мен ХБП бұл мәселені сотқа жүгінді. Жоғары сот қайта санау бұйрығы берді және Ұлттық партиясы мен ХБП-ның айыптауларын растайтын ешқандай дәлел таппады. Сот сайлау нәтижесінің заңды және жарамды екенін шешті. 2004 жылғы 8 желтоқсанда өткен заң шығарушы сайлауда Ұлттық партиясы мен ХБП-нің біріккен Көк-Парасатты альянсы сайлауда шамалы көпшілікке ие болды, нәтижесінде президент Чэнь ДПП төрағалығынан кетті. Премьер-министр Ю Шикунның кабинеті отставкаға кетті, ал Франк Сие 2005 жылғы 25 қаңтарда премьер-министр болды. Кейбіреулер бұл қадамды Ченнің қайта сайлануына жауап ретінде қарады. Қытай Халық Республикасы Тайвань мен Қытай Республикасы үкіметі тәуелсіздігін жариялаған жағдайда күш қолдануға рұқсат беретін бөлінуге қарсы заң жобасын қабылдады. Алайда бұл заң Қытай Республикасының барлық саяси партиялары мен қоғам қайраткерлерінің қарсылығына ұшырады және Батыс елдерінен наразылық тудырды. Қаңтар айында Макаода Қытай Республикасы мен Қытай Халық Республикасының авиациялық органдары арасындағы келіссөздер нәтижесінде Қытай мен Тайвань арасында Айлық жаңа жыл кезеңінде тікелей чартерлік рейстер іске қосылды. 2005 жылы президент Чэнь және ХБП төрағасы Суң саммит өткізді, және тәуелсіздікке бейім президент Қытаймен бірігудің болашақтағы мүмкіндігін айтты. Қытай Халық Республикасының ұсынған бөлінуге қарсы заңына қарсы президент Чэнь Брюссельдегі Еуропалық Парламентпен видеоконференция арқылы байланысып, Еуропалық Одақты Қытай Халық Республикасына қару-жарақ эмбаргосын алып тастамауға шақырды. Ченнің екінші мерзімінің көп бөлігінде Ұлттық партиясы мен ХБП бірлесіп заң шығарушы органда көпшілікті құрады. Саяси тұрақсыздық салдарынан аз прогресске жеткен көптеген мәселелердің арасында АҚШ үкіметінен P-3 Orion зымырандарды іздеу ұшақтары сияқты қару-жарақтарды сатып алу арқылы Қытай Республикасының қорғаныс қабілетін арттыратын тоқтап қалған қару-жарақ сатып алу туралы заң жобасы және Қытай Республикасындағы көптеген банктерді консолидациялауға көмектесетін банк реформасы туралы заң бар, олардың ешқайсысы жергілікті нарықтың 10%-ын иеленбейді. Қытай Республикасының президентінің, АҚШ президентінен айырмасы, вето құқығына ие еместігін атап өткен жөн, бұл оған оппозициялық заң шығарушы органдармен келіссөздер жүргізуде, көпшілік қаншалықты аз болса да, ықпал етуге мүмкіндік бермейді. 2005 жылы конституцияға қосымша түзетулер енгізілді, екі дауыс сайлау жүйесі құрылды, бір мандаттық округтер және пропорционалдық өкілдік орындары, Ұлттық жиналыс таратылды, оның көптеген функциялары Заң шығарушы Юаньға берілді, ал конституцияға қосымша түзетулер енгізу үшін халықтың референдумына жүгіну қарастырылды. Тайваньның тәуелсіздігін жариялау мәселесі де конституциялық мәселе болып қала береді. АҚШ-тан қару-жарақ сатып алу әлі де даулы саяси мәселе болып табылады, Көк-Жасыл коалициясы сатып алуды қолдайды, ал Көк-Парасатты коалициясы оған қарсы. Бірінші отбасының сыбайлас жемқорлыққа қатысты жаңа айыптаулары президент Чэнь Шуйбяньды биліктен қуу мақсатында Заң шығарушы Юаньда үш қайтару туралы дауысқа әкелді. Олардың барлығы сәтсіз аяқталды, себебі заң шығарушылар саяси бағыттары бойынша дауыс берді және Көк-Парасатты коалициясы процесті аяқтау үшін қажетті үштен екі көпшілікке ие болған жоқ. Бірінші ханым Ву Шучен мемлекеттік қаражатты жеке мақсаттар үшін заңсыз пайдаланғаны үшін сотталды. Президент әйелі сияқты ұқсас айыптауларға ұшырады, бірақ президенттік иммунитет оны соттаудан қорғады. Әйелі кінәлі деп табылса, ол отставкаға кететінін уәде берген. Алайда, әйелі сотқа дайындалу кезінде денсаулығына байланысты 16 рет соттан рұхсат алды. 2006 жылдың желтоқсанында Тайбэй және Гаосюн қалаларында муниципалитет және әкімшілік сайлаулары өтті. Ұлттық партиясы Тайбэйде көпшілігін сақтап қалды, ал Гаосюнде ДПП мен Ұлттық партиясы өте жақын нәтижелерді көрсетті. Хуан Чуньин Чен Чуға 0,14% айырмамен жеңіліп, Чен Чу Қытай Республикасындағы арнайы муниципалитет әкімі болған алғашқы әйел атанды. 2007 жылы Қытай Республикасы «Тайвань» деген атпен Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелікке үміткерлікке түсті, бірақ Бас Ассамблея тарапынан қабылданбады. 2008 жылғы президенттік сайлауда Ұлттық партиясының үміткері Ма Инцзю 58,48% дауыспен ДПП үміткері Франк Сиені жеңіп алды. Ма Қытаймен достық қарым-қатынастарды және экономикалық реформаларды қолдайтын платформада сайлауға қатысты. Ол 2012 жылы 51% дауыспен қайта сайланды, ДПП-ның Цай Инвэні 46,3% және ХБП-ның Джеймс Суңы 2,7% дауыс алды. 2016 жылғы сайлауда ДПП үміткері Цай Инвэнь Ұлттық партиясының үміткері Эрик Чуды жеңіп, Қытай Республикасының алғашқы әйел президенті атанды. 2020 жылдың қаңтарында Цай Инвэнь президенттік сайлауда қайта сайланды. Парламенттік сайлауда президент Цайдың Демократиялық Прогрессивті партиясы (ДПП) 113 орынның 61-ін жеңіп алды. Ұлттық партиясы (Гоминьдан) 38 орын жеңіп алды. 2024 жылдың қаңтарында үкіметтік Демократиялық Прогрессивті партияның (ДПП) өкілі Уильям Лай Чинте Тайвань президенттік сайлауында жеңіске жетті. Алайда, 2004 жылдан бергі Тайвань парламенттік сайлауында ешбір партия көпшілік орындарға ие болмады, нәтижесінде Демократиялық Прогрессивті партиясы (ДПП) 51 орын, Ұлттық партиясы (Гоминьдан) 52 орын және Тайвань Халық партиясы (ТХП) 8 орын алды.

The 2000 presidential election marked the end of the Kuomintang's status as the ruling party. Opposition DPP candidate Chen Shui bian won a three way race that saw the Pan Blue vote split by independent James Soong (formerly of the Kuomintang) and Kuomintang candidate Lien Chan. Chan garnered 39% of the vote. After the election, Soong formed the People First Party (PFP). Chen Shui bian was re elected by a narrow 0.2% of the vote the 2004 presidential election over Kuomintang Chairman Lien, who had PFP Chairman Soong as his running mate. On the day before the election, both Chen and Vice President Annette Lu were shot while campaigning in Tainan. Their injuries were not life threatening, but the incident is believed by Pan Blue to have gained them enough sympathy to influence the result. That incident might also have given president Chen the ability of declaring martial emergency, which allegedly prevented the police and military, which were strongly Pan Blue, from voting. Lien refused to concede, alleging voting irregularities. Kuomintang and PFP supporters held mass protests throughout the following weeks. Subsequently, Kuomintang and PFP took the case to the court. The High Court ordered a recount and found no evidence to support the accusation made by Kuomintang and PFP. The Court decided that the election result was legitimate and valid. During the legislative elections held on 8 December 2004, the Kuomintang PFP dominated Pan Blue alliance gained a slim majority in the elections which resulted in President Chen resigning as DPP chairman. The cabinet of Premier Yu Shyi kun resigned, and Frank Hsieh assumed premiership on 25 January 2005. In a move that some saw as a reaction to Chen's re election, the People's Republic of China enacted a proposed anti secession law that allows the use of force on Taiwan and the Republic of China government if it formally declares independence. However, this law was met with overwhelming protest from nearly all political parties and public figures of the Republic of China and disapproval from the western countries. Negotiations in January in Macau between the aviation authorities from both the Republic of China and People's Republic of China resulted in direct cross strait charter flights between mainland China and Taiwan during the Lunar New Year Period. In 2005, President Chen and PFP Chairman Soong held a summit and the independence leaning president indicated that eventual reunification with mainland China would be an option. Against the anti secession law proposed by the People's Republic of China, President Chen held a video conference with the European Parliament in Brussels urging the European Union not to lift the arms embargo on the People's Republic of China. During most of Chen's second term, Kuomintang and PFP together hold a pan Blue majority in the legislature. Among the many items that have made little progress due to the political stalemate are a stalled arms procurement bill, which would advance defense capabilities of the Republic of China through the purchase of weaponry, such as sub hunting P 3 Orions, from the US government, and banking reform legislation, which would help in the consolidation of the many banks in the Republic of China, none of which hold even 10% shares of the local market. It is important to note that the president of the Republic of China, unlike the president of the United States, does not wield veto power, providing him with little to no leverage in negotiating with an opposition legislature, regardless of how slim the majority. The constitution was further amended in 2005, creating a two vote electoral system, with single member plurality seats and proportional representative seats, and abolishing the National Assembly, transferring most of its former powers to the Legislative Yuan, and leaving further amendment voting to public referendums. The issue of formally declaring the independence of Taiwan is also a constant constitutional question. Arms purchases from the United States are still a controversial political question, with the Pan Green Coalition camp favoring the purchase, and the Pan Blue Coalition opposing it. Recent allegations about corruption inside the First Family had led to three recall motions votes in the Legislative Yuan aimed at ousting President Chen Shui bian. All of them had failed, because legislators voted according to political lines and the Pan Blue Coalition lacked the two thirds majority required to complete the process. The First Lady, Wu Shu chen, was prosecuted for corruption, namely illegally using state funds for personal purposes. The president faced similar accusations as his wife, but was protected from prosecution by presidential immunity. He had promised to resign if his wife was found guilty. However, after his wife fainted in the preparation hearing, she had sought and obtained absence of leave from the Court 16 times citing health concerns before the end of Chen's term. In December 2006, municipal and mayoral elections were held in Taipei City and Kaohsiung City. The KMT retained a majority in Taipei, while the DPP and the KMT obtained very close results in Kaohsiung. Huang Chun ying lost to Chen Chu by a margin of 0.14 percent, making Chen Chu the first female mayor of a special municipality in the Republic of China. In 2007, the ROC applied for membership in the United Nations under the name "Taiwan", and is rejected by the General Assembly. In the 2008 presidential election, KMT candidate Ma Ying jeou defeated DPP candidate Frank Hsieh with 58.48% of the vote. Ma ran on a platform supporting friendlier relations with mainland China and economic reforms. He was re elected in 2012 with 51% of the vote, against 46.3% for DPP's Tsai Ing wen and 2.7% for PFP's James Soong. In 2016 election, DPP candidate Tsai Ing wen defeated KMT candidate Eric Chu, and became the first female president of Republic of China. In January, 2020, Tsai Ing wen was re elected in the presidential election. In the parliamentary election President Tsai's Democratic Progressive Party (DPP) won majority 61 out of 113 seats. The Kuomintang (KMT) won 38 seats. In January 2024, William Lai Ching te of the ruling Democratic Progressive Party won Taiwan’s presidential elections. However, no party won a majority in the simultanious Taiwan's legislative election for the first time since 2004, meaning 51 seats for the Democratic Progressive Party (DPP), 52 seats for the Kuomintang (KMT), and the Taiwan People's Party (TPP) secured eight seats.