1980 жылғы "Invincible" классы жеңіл авиатасымалдағышы

Кіріспе

1980 жылы құрылған Invincible класының жеңіл авиациялық тасымалдағыш кемесі

HMS Invincible – Корольдік теңіз күштерінің осы кластағы үш жеңіл авиациялық тасымалдағыш кемесінің бас кемесі. Ол 1977 жылдың 3 мамырында осы атпен жүзген жетінші кеме ретінде суға түсірілді. Бастапқыда су астына қарсы күрес кемесі ретінде жоспарланған, бірақ Фолкленд соғысы кезінде авиациялық тасымалдағыш ретінде қолданылды. «Гермес» кемесі Индияға сатылғаннан кейін британдық флоттың флагманы болды. Invincible сонымен қатар Югославия соғысы мен Ирак соғысына да қатысты. 2005 жылы қызметтен шығарылып, 2011 жылдың ақпанында металл тескісіне сатылды.

Дизайн

Құрылысы бойынша Invincible ұзындығы 677 фут (206 м) және 632 фут (193 м) перпендикулярлар арасында, су сызығында 90 фут (27 м) және ұшу палубасы деңгейінде 115 фут (35 м) ені бар, ал толық жүктемеде 24 фут (7 м) суға батып тұрды. Стандартты және толық жүктемедегі ауырлығы белгілі болды. Кеме төрт Rolls Royce Olympus TBM3 газ турбинасымен қоздырылды, олардың ең жоғары жалпы үздіксіз қуаты – . Бұл турбиналар екі штурвалды шахталарды кері айналдырылатын беріліс қораптары арқылы итермелеп, ең жоғары жылдамдыққа жеткізді. Кемеде он Westland Sea King суға батып кетуге қарсы вертолеттері мен сегіз British Aerospace Sea Harrier STOVL реактивтік ұшағы болды. Кеме көпірінің үстінде 1022 типті ұзын қашықтықтан әуе іздеу радары орнатылған, ал кеменің жоғарғы құрылымының алдыңғы және артқы жағында Sea Dart жүйесі үшін 909 типті отты басқару директорлары орнатылған. Кеме мачтасына 992 типті әуе-бетін іздеу радары орнатылған, сонымен қатар 1006 типті навигациялық радар да орнатылған. 184 типті орта қашықтықтағы сонар да орнатылған. Invincible 1022 типті радармен жабдықталған алғашқы кеме болды. 1986–1989 жылдары кеменің ұшақтарды пайдалану тиімділігін арттыру үшін күрделі жөндеуден өтті, онда бірнеше өзгерістер енгізілді. Кеменің шаңғы секірмесінің бұрышы 12 градусқа дейін арттырылды. Оның ангары кеңейтіліп, тоғыз Sea Harrier және он екі Sea King ұшағын қабылдауға мүмкіндік берді. Кеменің жалпы ұзындығы 685.8 футқа (209 м) дейін ұлғайды. Қосымша басқару орталықтары орнатылды және тағы 120 адамға (ұшқыштар мен басқару қызметкерлеріне) арналған орындар қосылды. Кеменің қару-жарақ қоймалары кеңейтіліп, Sea Harrier ұшақтарына арналған Sea Eagle кемеге қарсы зымырандарын тасуға мүмкіндік берді, сонымен қатар кеме вертолеттеріне арналған торпедалардың саны да арттырылды. Үш Thales 30 мм Goalkeeper CIWS Phalanx жүйесін алмастырды. 996 типті әуе-теңіз іздеу радары 992 типті радарды, ал 2016 типті сонар 184 типті сонарды алмастырды. Кемені Елизавета II суға түсірді. Ол 1980 жылдың 19 наурызында Корольдік теңіз күштеріне қабылданды және сынақтардан кейін 1980 жылдың 11 шілдесінде ресми түрде қолданысқа енгізілді. Кеме мен оның әуе қанаты үшін тағы да сынақтар мен дайындық жұмыстары жүргізілді, содан кейін 1981 жылдың 19 маусымында олар толыққанды қызметке кірісті, флоттың басқа тасымалдаушысы Hermes-пен бірге. Invincible-дің алғашқы әуе қанаты 801 теңіз әуе эскадрильясынан, бес Sea Harrier ұшағымен және 820 теңіз әуе эскадрильясынан, Sea King суға батып кетуге қарсы вертолеттерімен құралған. 1981 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Invincible НАТО теңіз күштерінің "Ocean Venture" және "Ocean Safari" оқу-жаттығуларына қатысты.

As built, Invincible was 677 feet (206 m) long overall and 632 feet (193 m) between perpendiculars, with a beam of 90 feet (27 m) at the waterline and 115 feet (35 m) at flight deck level, and a draught of 24 feet (7 m) at full load. Displacement was standard and full load. The ship was powered by four Rolls Royce Olympus TBM3 gas turbines, with a maximum total continuous power of These drove two propeller shafts via reversible gearboxes, giving a maximum speed of The ship had a range of at The ship had a design air wing of ten Westland Sea King anti submarine helicopters and eight British Aerospace Sea Harrier STOVL jet fighters. A Type 1022 long range air search radar was mounted above the ship's bridge, with Type 909 fire control directors for the Sea Dart system mounted at the fore and aft end of the ship's superstructure. A Type 992 air surface search radar was mounted on the ship's mainmast, while a Type 1006 navigation radar was also fitted. Type 184 medium range sonar was also fitted.#tag:ref|Invincible was the first ship fitted with Type 1022 radar. During 1986–1989, she underwent a major refit, with several changes to increase the ship's aircraft operating efficiency. The angle of the ship's ski jump was increased to 12 degrees. Her hangar was modified to allow more aircraft (nine Sea Harriers and twelve Sea Kings) to be accommodated below. The ship's overall length increased to 685.8 feet (209 m). Additional command facilities were fitted and accommodation for another 120 people (aircrew and command staff) was added. The ship's magazines were enlarged, allowing Sea Eagle anti ship missiles for the carrier's Sea Harriers to be carried, while also increasing the number of torpedoes carried for the ship's helicopters. Three Thales 30 mm Goalkeeper CIWS replaced the Phalanxes. Type 996 air sea search radar replaced the Type 992 radar, with Type 2016 sonar replaced the Type 184. The ship was launched by Elizabeth II. She was accepted into Royal Navy service on 19 March 1980 and after trials, formally commissioned on 11 July 1980. More trials and work up followed for the ship and her air wing followed before she was declared operational on 19 June 1981, joining the fleet's other carrier Hermes in service. Invincibles initial air wing consisted of 801 Naval Air Squadron, equipped with five Sea Harriers and 820 Naval Air Squadron, equipped with Sea King anti submarine helicopters. In August–September 1981, Invincible took part in the NATO naval exercises "Ocean Venture" and "Ocean Safari".

Сату ұсынысы және Фолкленд соғысы

1982 жылдың 25 ақпанында бірнеше айлық келіссөздерден кейін Австралия үкіметі Invincible кемесін 175 миллион фунт стерлингке (285 миллион A$) сатып алуға келіскенін жариялады. Бұл сома екі бөліктен төленуге тиіс еді: 1982 жылы 90 миллион фунт стерлинг, ал 1983 жылы қалған 85 миллион фунт стерлинг. Бұл кеменің өзі үшін тікелей сатып алу құны болды. Қосалқы бөлшектер, қолдау шығындары және сату алдындағы жөндеу жұмыстары жалпы шығындарды 295 миллион фунтқа дейін жеткізеді деп күтілді. Сатуды Қорғаныс министрлігі растады. 1982 жылдың 2 сәуірінде Аргентина Фолкленд аралдарына шабуыл жасады. Үш күннен кейін Invincible және Hermes жетекшілігіндегі әскери-теңіз күштері HMNB Portsmouth кемежайынан Оңтүстік Атлантикаға қарай жол тартты. 20 сәуірде Ұлыбритания үкіметі өз қорғаныс күштеріне аралдарды британдық бақылауға қайтаруды ресми түрде бұйырды. Invincible-дің әуе тобында сегіз Sea Harrier және он екі Sea King тікұшағы болды, олар кеменің бастапқыда есептелгенінен сәл үлкен болды. Ұшу палубасы мен аралдың үстіне жақын қашықтықта қорғану үшін шағын пулеметтер орнатылды. 23 сәуірде Ассенсион аралынан Фолкленд аралдарына бағыт алғанда, Invincible кемесі қателікпен Sea Dart зымыранын VARIG Brazilian Airlines DC 10 ұшағына бағыттап алды, ал Аргентина әуе күштерінің Boeing 707 ұшағы флоттің қозғалысын бақылап отырған еді. Алдыңғы күні оперативтік топтың командирі контр-адмирал Сэнди Вудворд, 707-нің белсенділігі Аргентинаның ARA Veinticinco de Mayo әуе кемесінен шабуыл ұйымдастырылатындығын көрсеткендіктен, оны түсіруге бас командир адмирал сэр Джон Филдхаустан рұқсат сұрады. 707 флотына тікелей қауіп төндірмейтіндіктен, Вудворд зымыраларды дайындауды тоқтатуға бұйрық берді. Аргентиналық барлау қызметі әуе кемелерінің орналасқан жерін анықтау үшін күштер тобынан аралдарға бағытталған ұшақтардың ұшу жолдарын талдауға тырысты. Бұл тактика аргентиналық шабуылды қиындатты, ол кемелер тобынан оңтүстікке қарай 40 миль қашықтықта орналасқан эскорт тобына бағытталды. Супер-Этендардтардың бірі радарда үлкен нысананы анықтағанда, Экзоцет зымырасы іске қосылды, ал Супер-Этендардтар Аргентинаға қайтты, ал Скайхоктар Экзоцеттің ізінен ұшты, ол көп ұзамай көзден жоғалды. Британдық кемелерге ешқандай зиян келтірілмеді, тіпті мұндай зиянның куәлігі де табылмады. 1 маусымда Австралия премьер-министрі Малкольм Фрейзер британ үкіметіне Invincible кемесін Австралияға сатуды қажет болған жағдайда тоқтатуға болатынын хабарлады. 1983 жылдың шілдесінде, Фолклендтер қақтығысы аяқталғанына бір жыл өткен соң, Қорғаныс министрлігі үш әуе кемесін сақтап қалу үшін Invincible кемесін сату туралы ұсыныстан бас тартқанын мәлімдеді.

On 25 February 1982, after several months of negotiations, the Australian government announced that it had agreed to buy Invincible for £175 million (285 million A$)#tag:ref|This sum, which was to be payable to two instalments, £90 million in 1982 and the remaining £85 million in 1983, was the direct purchase cost for the ship itself. Spare parts, support costs and a pre sale refit were expected to push total costs to £295 million. The sale was confirmed by the Ministry of Defence. On 2 April 1982, however, Argentina invaded the Falkland Islands. Three days later, a naval task force headed by Invincible and Hermes left HMNB Portsmouth bound for the South Atlantic. On 20 April, the UK government formally ordered its defence forces to bring the islands back under British control. Along with eight Sea Harriers, Invincibles air group included twelve Sea King helicopters that were slightly larger than the ship had originally been designed to accommodate. Small machine guns were added around the flight deck and island for close in defence. On 23 April, while en route from Ascension Island to the Falklands, Invincible mistakenly locked her Sea Darts on a VARIG Brazilian Airlines DC 10 rather than on the Argentine Air Force Boeing 707 that had been monitoring the fleet's movements. The previous day, Task Group Commander Rear Admiral Sandy Woodward had sought permission from Commander in Chief Admiral Sir John Fieldhouse to shoot down the 707 as he believed its activity indicated a raid would be launched from the Argentine aircraft carrier ARA Veinticinco de Mayo. As the 707 would be no direct threat to the fleet, Woodward ordered Weapons Tight Argentine intelligence had sought to determine the position of the carriers from analysis of aircraft flight routes from the task force to the islands. This tactic compromised the Argentine attack, which focused on a group of escorts 40 miles south of the main body of ships. When one of the Super Étendards detected a large target on radar, the Exocet was launched, and the Super Étendards turned for Argentina, while the Skyhawks followed the Exocet, which soon passed out of sight. No damage was caused to any British vessels. although no evidence of any such damage has been produced or uncovered. On 1 June, the Australian Prime Minister, Malcolm Fraser, advised the British government that the sale of Invincible to Australia could be cancelled if desired. In July 1983, a year after the end of the Falklands conflict, the Ministry of Defence announced that it had withdrawn its offer to sell Invincible so it could maintain a three carrier force.

1983-2005 жылдар

1983 жылдың желтоқсан айында "Invincible" кемесіне Сиднейдегі құрғақ доктан пайдалануға рұқсат берілмеді, себебі Корольдік теңіз күштері Австралия билігіне кемеде ядролық қару бар-жоқ екенін хабарлаудан бас тартты. Бұл жорықта "Invincible" басқа кемелермен бірге болды. Содан кейін ол Жаңа Зеландиядағы Окленд және Веллингтон қалаларын аралады. 1993 және 1995 жылдар аралығында "Invincible" Адриатика теңізінде "Қозғалмау ұшу" және Югославия соғысы кезінде "Сақтық күші" операцияларына қатысты. 1997 жылы контр-адмирал Алан Уэсттің туын көтеріп, Ұлыбританияның әскери тобының командирі ретінде "Invincible" 3-ші командалық бригадасының Корольдік теңіз жаяу әскерін қамтитын жорылға басшылық етті. Келесі екі жылда "Invincible" Оңтүстік Ирактағы "Болтон" операциясына ( "Оңтүстік күзет" операциясының бөлігі) қатысты, содан кейін Косово үшін Югославияға қарсы НАТО әрекетін қолдау үшін Балқанға қайта орналастырылды. Онда оның тікұшақтары босқындарға көмектессе, ал "Harrier" ұшақтары әскери шабуылдарға қатысты. 2003 жылы "Invincible" BBC-нің "Top Gear" шоуындағы бір эпизодта пайда болды, онда "The Stig" ақ "Jaguar XJS" көлігімен палубада 100 миль/сағат жылдамдыққа жетіп, ұшу-қону жолағы бітіспей тоқтауға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, "The Stig" пен "Jaguar" теңізге құлады.

2005-2011 жылдар

2005 жылғы 6 маусымда Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі Invincible 2010 жылға дейін қолданысқа іріспейтінін, бірақ он сегіз айлық хабарламамен қайта қолданысқа енгізілуі мүмкін екенін мәлімдеді. Ол 2005 жылғы 3 тамызда, оған тағы он жыл қызмет етуі үшін жоспарланған кең ауқымды жөндеуден кейін жиырма ай өткен соң, қызметтен босатылды. Ол қызметтегі флагмандық кеме ретінде оның орнын басты. Корольдік теңіз күштері қажет болған жағдайда Invincible де пайдаланылуы мүмкін екенін және теңіз күштерінің саясаты оның әлі де қолданыстағы авианосец екенін ескерді. Алайда, Jane's мәліметінше, Invincible өзінің бауырлас кемелері үшін кейбір бөліктерінен айырылған, сондықтан толыққанды жұмыс істеу үшін он сегіз ай ғана емес, сонымен қатар басқа кемелерден жүйелерді ауыстыру немесе алып тастау қажет болады. 2010 жылдың наурыз айында Invincible Портсмут портының жоғары жағындағы басқа қызметтен босатылған кемелермен бірге тоқтатылып, минималды түрде күтілді. 2010 жылғы 10 қыркүйекте ол Теңіз резерві тізімінен алынып тасталды және желтоқсан айында Disposal Services Authority (DSA) сатуға ұсынды, тендерлер 2011 жылғы 5 қаңтарға дейін қабылданды. DSA тендерлік құжаттары кеменің қозғалтқыштары алынып тасталғанын және генераторлары мен сорғыларының "көбінесе жұмыс істемейтіні немесе жарамсыз екенін" растады. Бір айдан кейін, 2011 жылдың ақпан айында BBC News Қорғаныс министрлігінің Invincible кемесін Түркиядағы Leyal Ship Recycling компаниясына сатқанын хабарлады. Ол 24 наурызда Портсмуттен сүйретіліп, 2011 жылғы 12 сәуірде Leyal-дың Алияға кемежайына мақұлдамаға жіберілді.

Қарулар мен әуе кемелерi

Бастапқыда Invincible кемесінде жақын қашықтықтағы қару жүйесі болмады. Фолкленд соғысынан алынған сабақтардың бірі ретінде Invincible кемесіне екі 20 мм Raytheon Phalanx жақын қашықтықтағы қару жүйесі орнатылды, бірақ олар кейіннен үш 30 мм Thales Goalkeeper CIWS жүйесімен ауыстырылды; сонымен қатар екі 20 мм Oerlikon зеңбірегі де болды. Қарсы шаралар ретінде Thales тосқауыл және ECM жүйелері қолданылды, ал Seagnat ұшырғыштары шаң мен жалынды тұзақтармен жабдықталды. Бастапқыда кемелер Sea Dart зымырандық жүйесімен қаруланған, бірақ ұшу палубасын кеңейту және Royal Air Force Harrier GR7 зымырандарына арналған қойма мен палубалық кеңістік беру үшін ол алынып тасталды. Әртүрлі жөндеулерден кейін кемелік әуе тобы бастапқы жоспарланған 5 Sea Harrier және 9 Sea Kings тікұшағынан 9 Sea Harrier немесе Harrier GR7/9 және он екі тікұшаққа (әдетте барлық Sea Kings, су астына қарсы күрес (ASW) немесе әуедегі ерте ескерту (AEW) түрлері) дейін өсті. Кейде 16 Harrier және 3 тікұшақтан тұратын әуе тобымен сынақ жүргізілді. Кеме флагмандық құралдармен жабдықталған және Корольдік теңіз күштерінің жедел штабын ұйымдастыра алатын. Ұшу-қону жолағы ұзын болды және кемеге тән шаңғы секіру құрылысын (бастапқыда 7° бұрышта, бірақ кейін 12°-қа дейін арттырылды) қамтыды.