Кіріспе
Акира Куросаваның 1990 жылғы фильмі "Арман" ("Ұйқы") – Акира Куросаваның сценарийін жазып, режиссерлік еткен, Акира Тэрао, Мартин Скорсезе, Чишу Рю, Миеко Харада және Мицуко Байшо жұлдыздық құрамындағы сегіз шағын эпизодтан тұратын, әдемі реализмге құрылған антологиялық фильм. Бұл фильм Куросаваның өзінің айтуынша, көп рет қайталап көрген нағыз армандарынан шабыттандырылған. Ол 45 жыл ішінде сценарийдің жалғыз авторы болған алғашқы фильмі болды. Жапония мен АҚШ-тың халықаралық бірлесіп түсірген "Арман" фильмі "Ран" фильмінен бес жыл кейін, Джордж Лукас пен Стивен Спилбергтің көмегімен және Warner Bros. компаниясының қаржыландыруымен жасалды. Фильм 1990 жылғы Канн кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді және үнемі жағымды пікірлер алды. "Арман" балалық шақ, руханият, өнер, өлім, сондай-ақ адамдардың табиғатқа қарсы жасаған қателіктері мен құқық бұзушылықтары сияқты тақырыптарды қамтиды.
Dreams ([[wikt:夢) is a 1990 magical realist anthology film of eight vignettes written and directed by Akira Kurosawa, starring Akira Terao, Martin Scorsese, Chishū Ryū, Mieko Harada and Mitsuko Baisho. It was inspired by actual recurring dreams that Kurosawa said he had repeatedly. It was his first film in 45 years in which he was the sole author of the screenplay. An international co production of Japan and the United States, Dreams was made five years after Ran, with assistance from George Lucas and Steven Spielberg, and funded by Warner Bros. The film was screened out of competition at the 1990 Cannes Film Festival, and has consistently received positive reviews. Dreams addresses themes such as childhood, spirituality, art, death, and mistakes and transgressions made by humans against nature.
Сюжет
Фильмде біртұтас сюжет жоқ, керісінше, ол эпизодтық құрылымға ие. Онда "Куросаваның көлеңкесі" (көбінесе Куросаваның айрықша белгісі – бас киімін кигенінен танылады) сегіз түрлі бөлім немесе аталымы бар "түс" арқылы баяндалатын оқиғалар тізімделген.
"Жас күннің нұры"
Жас баланың анасы оған күннің жаңбырдың арасынан сәулеленген күні үйде болуын бұйырады, сондай ауа-райда түлкілер (кицуне) үйленеді екенін, және олардың көзін көргісі келмейтінін ескертеді. Ол анасының тілегіне бағынбай, орманға кетеді, онда түлкілердің әсем үйлену салтанатына куә болады. Оларды түлкілер көріп қойып, бала үйіне қашады. Анасы оны есік алдында тоқтатып, жолын кесіп, ашулы түлкі үйге келіп, танто пышағын қалдырғанын айтады. Анасы балаға пышақты ұстатып, түлкілерден кешірім тілеу керектігін, әйтпесе үйіне қайта кіргізбейтінін ескертеді. Егер олардың кешірімін алмаса, өзіне-өзі қол жұмсауы керектігін айтады. Бала пышақты алып, түлкілердің мекені деп есептелінетін, аяздың астындағы жерге қарай, тауға беттейді.
"Шаруа бақшасы"
Хинамацури (Қуыршақ фестивалі) көктемгі күні бір бала үйінде қызғылт түсті киім киген кішкентай қызды көреді. Ол қызды ілесіп, бір кезде отбасының шалбақ бағы болған жерге жетеді. Бақтың беткейлерінде тірі қуыршақтар пайда болып, олар шалбақ ағаштарының рухтары екенін көрсетеді. Баланың отбасы бақтың ағаштарын кесіп тастағандықтан, қуыршақтар оны кінәлайды. Бірақ, бала гүлдерді жақсы көріп, ағаштардың кесілуін қаламағанын түсінген соң, оған бақты соңғы рет көруге рұқсат береді. Олар Этенраку биін орындайды, соның арқасында гүлдеген ағаштар қайтадан пайда болады. Бала гүлдеген ағаштардың арасында серуендеп жүрген құпия қызды көріп, оның соңынан шабады, бірақ ол да, ағаштар да бірден жоғалып кетеді. Ағаштар тұрған жердегі қалың бұталардың арасымен мұңайып келе жатыр. Сонда ол оның орнында толық гүлдеген жас шалбақ ағашын көреді.
"Қарлы дауыл"
Төрт таушының тобы қорқынышты қарлы боранда тау жолымен күресіп жоғары көтеріледі. Үш күннен бері қар жауып, ерлер көңілсіз және бас тартуға дайын. Бір-бірлеп жүруді тоқтатып, қарға ерік береді, сөзсіз өлімге бет бұрады. Жеке басшы алға жылжуға тырысады, бірақ ол да қарға құлайды. Кенеттен, ештен пайда болған бір әйел (жапон халық ертегілерінен Юки-онна) соңғы есіндегі адамды өлімге бойлауға көндіруге тырысады. Ол қарсы тұрып, маусынуын және оның жалбауларын секіріп тастап, боранның басылғанын және лагерінің жақын арада екенін көреді.
"Туннель"
Жапондық рота командирі Екінші дүниежүзілік соғыста соғысып, үйіне қайтып келе жатқанда, кешкі кезде далалық жолмен келеді. Ол үлкен бетонды жаяу өткелге жетеді, одан танкіге қарсы ит ұрсып, ырылдап шығады. Командир қараңғы өткелден өтіп, екінші жағынан шығады. Оның соңынан командирінің қолында ауыр жарақаттан қайтыс болған солдаты Ногучидің күйесі (юрей) келеді. Ногучидің беті көгілдір, көздері қараңғы. Ногучи өзінің өлгеніне сенбейді. Ногучи жақын маңдағы тау беткейіндегі үйден шыққан жарықты көрсетеді, ол ата-анасының үйі екенін айтады. Оларды енді көре алмайтынын білгенде, жүрегі ауырады, тіпті ол командирге құрметпен қарады. Командирдің тағдырын қабылдауын тілеген соң, Ногучи өткелге қайта оралады. Содан кейін офицердің қылышын ұстаған жас лейтенант бастаған командирдің үшінші взводының барлығы өткелден шығады. Олар тоқтап, қаруларын көрсетіп, командирге салют етеді. Олардың да беттері көгілдір. Командир оларға өздері өлгенін, барлығы шайқаста қаза тапқанын айтуға тырысады, және оларды бекергі шайқасқа жібергені үшін өзін кінәлі деп санайды. Олар үнсіз тұрып, жауап бермейді. Командир оларға кері бұрылуға бұйрық береді және олар өткелге қайтып бара жатқанда, қоштасу салюті жасайды. Көңілінен құлаған командирді танкіге қарсы ит қайтадан пайда болып, тез аяғына тұрғызады.
"Қаралар"
Суретші студент Ван Гогтың туындыларының әлеміне еніп, далада суретшімен кездесіп, сөйлеседі. Ван Гог өзін суретке түсірген кезде сол құлағының қиындық тудырғанын айтып, оны кесіп тастағанын жеткізеді. "Қарлы боран" бөлімі Куросаваның жеке өмірінен шабыттанған болуы мүмкін, өйткені ол "тауға шығудың жанкүйері" екенін мойындаған. "Қарғалар" бөлімінде Винсент ван Гогтың рөлін американдық режиссер Мартин Скорсезе сомдайды. Бұл бөлімде Шопеннің ре минор до мажордағы №15 прелюдиясы ("Жаңбыр тамшысы") ойнатылады. Бұл бөлімнің арнайы эффекттерін Джордж Лукас және оның "Industrial Light & Magic" арнайы эффекттер тобы жасады. Бұған қоса, бұл фильмдегі кейіпкерлер жапон тілінде емес, ағылшын және француз тілінде сөйлейтін жалғыз бөлім. "Су диірмендерінің ауылы" бөлімі Нагано префектурасындағы Дайо Васаби шаруашылығында түсірілді. Бөлім және фильмнің барлығы "Кавказ эскиздері", №1 сюитасының "Ауылда" бөлімінен алынған үзіндімен аяқталады, бұл туындыны орыс композиторы Михаил Ипполитов-Иванов жазған. Ауыл тұрғындарының қабірге қоштасу рәсімінде киетін әдемі костюмдері Куросава бала кезінде көрген, солтүстікке қарай орналасқан шалғай ауылдың ерекше киімдерінен алынған. Бұл бөлімдегі тас идеясы, оған жолдан өтетіндер гүлдер қояды, Акита префектурасындағы Куросаваның әкесінің туған ауылындағы ұқсас тастан туған болуы мүмкін.
Сыни қабылдау
The New York Times басылымының Винсент Канби фильмге көбінесе оң баға беріп, былай деп жазды: "Бұл Куросава үшін толығымен жаңа нәрсе – қысқа, кейде үзінділерден тұратын фильмдер жинағы, олар өткен, қазіргі және болашақ туралы ертегілерге қарағанда армандарға көбірек ұқсайды. Керемет және жұмбақ нәрселер практикалық, көңілді және талас-тартыс тудыратын жайттармен үйлеседі". Халықаралық кино энциклопедиясы Куросаваны "Ұйқы" фильміне қатысты мақтап, "ол көптен бері күрделі сюжеттерді шебер жасай білетін режиссер. Енді ол өзі не істегенін көрсеткісі келеді" деді. Фильмдегі монтаж және қоюды "гипнотикалық [сабырлы]" деп бағалап, "Ұйқы" фильмін "фильмге түсірілген ең айқын арман туындыларының бірі" деп атады. Дональд Ричи мен Джоан Меллен фильм және Куросава туралы былай деп жазды: "Ол өзінен асып түсетіндей әдемі, себебі сұлулық режиссердің көзқарасында. Бұл тек дидактикалық тәсілде ғана емес, сонымен қатар жұмыстың жалпы баяулығында, құрметте және зор, қайратты сенімділігінде де көрінеді. 1990 жылы режиссердің осыншалықты күшті, осыншалықты маңызды, осыншалықты адал және осыншалықты үміткер болуы – әрине, керемет". Rotten Tomatoes сайтында фильмге 31 сынға негізделген 68% мақұлдау көрсеткіші тіркелді, ал орташа бағасы 6.60/10 құрады. Сайттың сыншыларының пікірі: "Акира Куросаваның мансабының соңғы кезеңінде түсірілген антологиясы "Ұйқылар" көбінесе арман түсірушіге көрерменнен гөрі қызықтырақ екенін көрсетеді, бірақ режиссердің шебері әлі де жомарт көңіл-күймен керемет көріністер ұсынады".
Үй медиасы
"Армандар" екі рет Warner Home Video компаниясы арқылы DVD форматында жарық көрді: біріншісі 2003 жылдың 18 наурызында, екіншісі 2011 жылдың 30 тамызында, Warner Archive Collection жинағының бір бөлігі ретінде. The Criterion Collection компаниясы фильмнің Blu-ray және DVD арнайы басылымдарын 2016 жылдың 15 қарашасында АҚШ-та шығарды. Екі басылымда да Criterion Collection техникалық директоры Ли Клайн жетекшілік еткен және фильмнің операторларының бірі Шоджи Уэда бақылаған жаңа 4K қалпына келтіру ұсынылған. Сонымен қатар, шығарылымға фильмнің түсірілімі кезінде түсірілген Нобухико Обаяшидің "Армандар жасау" деректі фильмі және Кэтрин Кадудың 2011 жылғы француз деректі фильмі "Куросаваның жолы" енгізілген.