Кіріспе

7 ғасыр б.з.д. афиналық дворян және төңкеріс жетекшісі

Килон, (грекше: Κύλων Kylon), кейде Килон деп те аталады, ежелгі Грекияның архаикалық кезеңінің афиналық азаматы. Ол қалада билікті басып алуға жасалған Цилон ісі оқиғаларымен ең көп танымал. 640 ж.б.э. Олимпиада ойындарының жеңімпазы болған афиналық абыройлы Килон, 636 немесе 632 ж.б.э. Мегара қолдауымен төңкеріс жасауға тырысты, оның әйелінің әкесі, Теаген, Мегараның тираны болған.

Әдебиет тарихы

Ғалымдар Сайлон төңкерісінің оқиғаларын нақты уақытқа орналастыруға тырысты, бірақ оның жайлығы туралы жалғыз бастапқы мәліметтер Геродот пен Фукидидтен келген, екеуі де оның Олимпиада ойындарының бұрынғы жеңімпазы болғанын ғана айтады. Фукидидтің (1.126) мәліметінше, Дельфидегі пиthia Сайлонға Зевс мерекесінде Афинды басып алуға кеңес берген, ол мұны Олимпиада деп түсінген және қаланың тираны болған. Геродот (5.71) Зевс мерекесі туралы ештеңе айтпаса да, Фукидид (1.126) Диасия деп аталатын мереке туралы әңгімелеуді жалғастырады, бұл кейбір ғалымдарды Сайлонның Афинды басып алуға тырысуы Олимпиада ойындары кезінде болды деген болжамға жетеді. Дегенмен, төңкеріске халық қарсылық көрсетті, сондықтан Сайлон мен оның қолдаушылары Акропольдегі Афина храмына сиынды. Фукидидтің (1.126) баяндауына сәйкес, олардың көпшілігі паналаған кезде аштық пен сусызданудан зардап шекті, ал Сайлон мен оның бауыры қашып кетті, бірақ оның ізбасарларын Афинаның тоғыз архоны қоршап алды. Плутарх пен Фукидидтің (1.126) мәліметінше, архонттар оларды храмнан шығып, сотқа тұруға көндірді, өлімнен басқа кез келген жазаға тартылатындарына сендірді. Қауіпсіздіктерін қамтамасыз ету үшін айыпталушылар Афинаның мүсініне арқан байлап, сотқа беттеді. Жолда арқан (Плутархтың сөзіне қарағанда) өздігінен үзіліп кетті. Мегакл басқарған афиналық архонттар мұны құдайдың олардың жалбарынуларын қабылдамағаны деп түсінді және оларды таспен өлтірді (алайда, Геродот (5.71) және Фукидид (1.126) оқиғаның бұл бөлігін атамайды, Сайлонның ізбасарларына зиян келтірілмейтініне сендіргеннен кейін олар өлтірілгенін айтады). Көптеген зерттеушілер Плутархтың баяндамасы кейінірек ойлап табылған болуы мүмкін деп санайды. Геродоттың (5.71) нұсқасында Сайлон мен оның бауыры қашпайды және өз ізбасарларымен бірге өлімге ұшырайды.

Саяси әсері

Ежелгі Грекияның архаикалық кезеңіндегі афиналық үкімет негізінен ұзақ жылдар бойы билік жүргізген, биліктің шектелуі немесе идеологияны көрсететін жазбаша заңдары аз немесе жоқ элиталардан тұрды. Тоғыз архонт – Афинаның архаикалық кезеңіндегі элиталық тектің өкілдері болды және Цилонның төңкеріске тырысуына дейін ғасырлар бойы билікте болды. Алайда, Грекиядағы Мегара сияқты кейбір қалаларда үкіметтік құрылым саяси тұрақсыздықтан пайдаланып, билікке келген тирандардың билігіне көшуді бастады. Көне дәуірде тирандық – элитаның немесе жоғары мәртебелі тұлғаның конституциялық емес жолмен билікті басып алуымен байланысты болды, бұл билік тікелей мұрагерлік желісімен байланысты болмады. Цилон Олимпиада ойындарында жеңіске жеткендігімен және Мегарадағы әкесінен тирандық басқару туралы білім алғандықтан, Афина қаласында тирандық төңкерісті қайталау туралы ойға келді. Цилонның әрекеттері сәтсіз аяқталғанымен, оның төңкеріске тырысқаннан кейінгі ғасырда Афинадағы басқару күйі саяси өзгерістерге толы болды. Содан кейін, б.з.д. 621 жылы Дракон Афинада жазбаша заңның алғашқы нұсқасын жасады, онда адам өлтіру туралы ережелер де болды. Б.з.д. 550 жылдары Афина басқаруы Писистраттың билікке келуімен тирандықтың алғашқы нұсқасын көрді, ол б.з.д. 527 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді, содан кейін оның ұлы Гиппиас билікті б.з.д. 510 жылға дейін иеленді. Афинадағы тирандық дәуірі Гиппиас билікті жоғалтумен аяқталды, және екі жылдан кейін Клистен Афина демократиясын құрды.

Силондықтар қарғысы

Мегакл және оның туысы, Алкмеонидтер, құдайға дұға тілеушілерді өлтіргені үшін қаладан қуылды. Геродоттың (5.71) айтуынша, Алкмеонидтер Афина құдайына қарсы жасаған істері үшін ("дақ" немесе "ластану") миазма қарғысына ұшырады, және Афина билігін қайтадан алғаннан кейін де бұл қарғыс кейінгі ұрпақтарына мұра болып қалды. Фукидид Цилонның жақтастарын өлтірген тоғыз архонт пен олардың ұрпақтарына қарғыс тиеді деп жазған, бірақ Алкмеонидтерді атаған жоқ. Афинаны одан Феисттің Эпимендесі тазартты. Бұл криттік көруші Солонның жақын серіктесі және Зевстің үңгірінде тұратын усақ-құрпақ адам ретінде белгілі болды. Кейіннен цилондық қарғыс (Κυλώνειον ἄγος) деп аталатын жағдайды спартандықтар өздерінің одақтасы Исагорға қарсы шыққан отбасыларды қуу үшін саяси құрал ретінде пайдаланды. Бұл отбасыларды Клестен басқарды, олар Цилонның ізбасарларын өлтіргендері үшін қарғысқа ұшыраған отбасылардан тараған. Тарихшы Тим Руд "Цилондық құйрық: Фукидид және өткенді пайдалану" деп аталатын тарауда, Фукидид пен Геродоттың баяндамалары арасындағы айырмашылықтарды түсіндіруге тырысты. Ол көптеген қазіргі ғалымдар Геродоттың нұсқасын түзету мақсатымен Фукидидтің оқиғаға қатысты пікірін қолдамайтынын айтты. Осы көзқарасқа сүйенген ғалымдар Фукидидтің жазбалары Алкмеонидтер отбасын қорғауға бағытталған деп мәлімдейді, оларға Цилонның жақтастарын құдайға қарсы өлтірген деген айып тағылған. Бұл пікір кейде Фукидидтің Алькмеонидтер отбасын цилондық қарғыстың алдын ала хабаршысы ретінде нақты атамауына байланысты, оның орнына тек тоғыз архонт пен төңкеріс кезінде Афинаны басқарған "отбасы" туралы айтады. Руд бұл айырмашылықтар қарғыстың жалпы архонттарға емес, Алкмеонидтерге және олардың ұрпақтарына қарсы таңдамалы түрде қолданылғанын көрсетеді деп болжайды, бұл Фукидидтің Спартаның қарғысты Афинаны қанағаттандыру үшін саяси құрал ретінде пайдаланғаны туралы егжей-тегжейлі мәліметтерінде айқын көрінеді.

Археологиялық табылған жерлер

2016 жылдың сәуір айында Афинадан шамамен алты шақырым қашықтықта орналасқан Палайо-Фалиро қалашығында 80 денеден тұратын екі жаппай қабір табылған. 36 қаңқа темір тізбектермен байланған, ал қабірлер маңынан табылған археологиялық деректер оларды б.з.д. VII ғасырдың үшінші тоқсанына жатқызады. Биоархеолог Кристина Киллгроув бұл қабірде Цилонның төңкерісінен кейін өлтірілген оның жақтастары болуы мүмкін деген болжам айтты, алайда нәтижелер әлі нақты емес.