Қауіпті тұрақтар мен құрылғылар

Кіріспе

Адамды немесе жануарды өлтіруге, жарақаттауға немесе қорқытуға арналған құрылғы немесе орнатылған құрылғы.

Құрылғы немесе орнатылған құрылғы адамды немесе басқа жануарды өлтіруге, жарақаттауға немесе қорқытуға арналған. Ол құрбанның қатысуы немесе іс-қимылы арқылы іске қосылады және кейде құрбанды өзіне тарту үшін әртүрлі жемдер пайдаланылады. Тұзақ шектеулі аймаққа кіргендерге қарсы қойылуы мүмкін, ал құрбан белгілі бір әрекет жасағанда (мысалы, есікті ашу, бір нәрсені көтеру немесе қосу) іске қосылады. Көлік құралдары жолмен жүрген кезде де, мысалы, қолдан жасалған жарылғыш құрылғылар (IED) сияқты жағдайларда тұзақ іске қосылуы мүмкін. Адамды ұстауға арналған мантраптармен боби тұзақтарын шатастыруға болмайды. Қауіпті тұзақтар көбінесе соғыста, әсіресе партизандық соғыста қолданылады. Жарақат немесе ауырсыну тудыруға арналған тұзақтарды кейде есірткі немесе басқа да заңсыз мүлікті қорғауды көздейтін қылмыскерлер, сондай-ақ оны ұрлаудан қорғауды қалайтын заңды мүліктің иелері де пайдаланады. Ыңғайсыздық пен ұят сезімін тудыратын тұзақтар – бұл әзілдің кең таралған түрі.

Этимология

Бобо деген испан сөзі "ақылсыз, ақымақ, надан, қарапайым, ақымақ, клоун, күлкілі адам, оңай алданып қалушы" және осыған ұқсас қорлаушы терминдерді білдіреді. Бобо сөзінің жаргоны "бабу" дегенді білдіреді. Бұл сөздің басқа тілдерде (мысалы, латын тілінде) "шалқалау" мағынасында нұсқалары бар. Шамамен 1590 жылы бұл сөз ағылшын тілінде "booby" түрінде пайда бола бастады, яғни "ақылсыз адам, баяу құс" дегенді білдіреді. Бұл теңіз құсы Сула туысына жатады, олардың жалпы аты – буби. Бұл құстардың теңізге бейімделген үлкен, жалпақ аяқтары мен кең қанаттары бар, бірақ жағажайда жайсыз және баяу қимылдайды, сондықтан оларды ұстау оңай. Сондай-ақ, бұл құстар теңіз кемелеріне қонып, оларды экипаж жейтін болған. "Booby trap" фразасы бастапқыда мектеп оқушыларының әзілдеріне қатысты қолданылған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде одан да маңызды мағынаға ие болды. Әскери тұзақ оның іске қосылғышын белсендірген адамды өлтіруге немесе жарақаттауға, немесе сигнал беру құрылғысын іске қосып, жаудың орналасқан жерін анықтауға арналған. Әскери тұзақтардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, жарылғыш заттарды қамтиды. Тұзақтарды орналастыру шеберлігінің бір бөлігі – адамның әдеттері, өзін-өзі сақтау, қызығушылық немесе иеленуге құштарлық сияқты табиғи мінез-құлқынан пайдалану болып табылады. Көп қолданылатын тәсіл – құрбандарға мәселенің оңай шешімін ұсыну, мысалы, әйтпесе қауіпсіз ғимараттың бір есігін ғана ашық қалдырып, оларды тікелей ату механизміне бағыттау. Өзін-өзі сақтау инстинктін пайдаланатын мысал Вьетнам соғысында қолданылған. Шөп арасында жасырылған тікендер – "пунджи" таяқтары қолданылған. Оқ атылғанда, сарбаздар инстинктивті түрде жерге құлап, тікенектерге тікене отырып, жасырынуға тырысты. Әртүрлі тұзақтарды іске қосуға арналған көптеген арнайы құрылғылар бар, мысалы, өте әмбебап M142 құрылғысы (британдық L5A1 немесе австралиялық F1A1 сияқты) немесе югославиялық UMNOP 1, олар жарылғыш заттарды әртүрлі жолдармен іске қосуға мүмкіндік береді, мысалы, сым арқылы (оны тарту немесе кернеуін босату), объектіге тікелей қысым (мысалы, тұру) немесе қысымды босату (көтеру/ауыстыру) және т.б. Көптеген жарылғыш тұзақтар 250 г пен 1 кг аралығында жарылғыш затты пайдаланады. Тұзақтың көпшілігі зардап шеккен адамның денесіне бір метр қашықтықта жарылатын етіп орнатылғандықтан, бұл өлтіруге немесе ауыр жарақаттауға жеткілікті.

The Spanish word bobo translates to "stupid, daft, naïve, simple, fool, idiot, clown, funny man, one who is easily cheated" and similar pejorative terms. The slang of bobo, bubie, translates to "dunce". Variations of this word exist in other languages (such as Latin), with their meaning being "to stammer". In approximately 1590, the word began appearing in the English language as booby, meaning "stupid person, slow bird". The seabird in question was the genus Sula, with their common name being boobies. These birds have large flat feet and wide wingspans for marine habitats but are clumsy and slow on shore making them easy to catch. The birds are also known for landing aboard seagoing vessels, whereupon they have been eaten by the crew. The phrase booby trap originally applied to schoolboy pranks, but took on its more serious connotation during World War I.]] A military booby trap is designed to kill or injure a person who activates its trigger, or employed to reveal the location of an enemy by setting off a signalling device. Most, but not all, military booby traps involve explosives. Part of the skill in placing booby traps lies in exploiting natural human behaviors such as habit, self preservation, curiosity or acquisitiveness. A common trick is to provide victims with a simple solution to a problem, for example, leaving only one door open in an otherwise secure building, luring them straight toward the firing mechanism. An example that exploits an instinct for self preservation was used in the Vietnam War. Spikes known as punji sticks were hidden in grassy areas. When fired upon, soldiers instinctively sought to take cover by throwing themselves down on the ground, impaling themselves on the spikes. Many purpose built booby trap firing devices exist such as the highly versatile M142 universal firing device (identical to the British L5A1 or Australian F1A1), or Yugoslavian UMNOP 1 which allow a variety of different ways of triggering explosives e. g. via trip wire (either pulling it or releasing the tension on it), direct pressure on an object (e. g. standing on it), or pressure release (lift/shift something) etc. Most explosive booby traps use between 250 g and 1 kg of explosive. Since most booby traps are rigged to detonate within a metre of the victim's body, this is adequate to kill or severely wound.

Әсерлер

Қаптаған қарулар – бұл кемсіздік танытпайтын қарулар. Әскери миналар сияқты, олар қақтығыс кезінде де, одан кейін де азаматтық адамдар мен соғысқа қатыспайтын адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Азаматтарға қарсы қолдану Миналар, Қаптаған қарулар және Басқа да Құрылғылар жөніндегі хаттамамен тыйым салынған, және хаттама жараланған немесе қайтыс болғандарды, медициналық құрал-жабдықтарды, азық-түлік пен суды қаптауға да тыйым салады.

Тарих

1839 жылы «Таймс» газетінде бір түрлі тұзақ туралы хабар жарияланған. Вьетнам соғысы кезінде Ұлт-азаттық фронты мотоциклдерге жарылғыш заттар орнатып, оларды тастап кеткен. АҚШ әскерлері осы мотоциклдерге мініп, жарылғыш құрылғыны іске қосуға құмар туған. Сонымен қатар, Ұлт-азаттық фронтының жауынгерлері резеңке гранаталарды дайындап, АҚШ әскерлері өртеуі мүмкін болатын лашықтарға жасырып қойған. Тағы бір танымал тұзақ – «Банкадағы граната» болды. Ол контейнерге салынған, қауіпсіздік штифтісі алынып тасталған және баумен байланған граната еді. Кейде гранатаның детонатор механизмі өзгертіліп, гранатаның әдеттегі 4-7 секундтық кешігу уақытын қысқартатын. Ұлт-азаттық фронтының жауынгерлері осы тұзақтарды көбінесе есіктерге орнатып, джунглидегі жолдарға созылған сымдарға байлап қоятын. ЦРУ және «Жасыл береттер» «Ең үлкен ұл» кодовый атымен белгіленген операция арқылы жаудың оқ-дәрі қорын жоюға тырысты. Оқ-дәрілердегі немесе пулемет патрондарының ұтқыр заттары жоғары қуатты жарылғыш заттармен алмастырылды. Оқ атылғанда, саботаж жасалған оқ қаруды жойып, атушыны өлтіретін немесе жаралайтын. Миномет снарядтары да түтікке түсірілген кезде жарылып кететіндей етіп өзгертілді, осылайша дұрыс ұшырылмайтын. Бұл оқ-дәрілерге қол сұнған іздерді жою үшін мұқият қайта жиналып, жасырын топтар арқылы жаудың оқ-дәрі қоймаларына тығылып қойылды. Саботаж жасалған оқ мылтық дүңгіршегіне немесе пулемет лентасына салынып, өлген Ұлт-азаттық фронтының жауынгерінің денесінде қалдырылуы мүмкін еді, себебі оның әріптестері оқ-дәріні жинап алып, пайдалануы мүмкін. Бірде-бір саботаж жасалған оқ-дәріні қаншалықты мұқият тексергеніне қарамастан, жаудың оны таба алмауы үшін, әрбір қорапта, дүңгіршекте немесе лентада тек бір ғана саботаж жасалған оқ-дәрі орналастырылатын. Сонымен қатар, Қытай Коммунистері Ұлт-азаттық фронтына бұрыс қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жеткізіп отырғаны туралы жалған ақпараттар мен жасалған құжаттар таратылды.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландиядағы "Тұғырлар" кезінде, Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) және Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясы (ИНЛА) британдық армия сарбаздарын және Корольдік Ольстер полициясының офицерлерін өлтіру үшін көбінесе тұрақталған бомбаларды қолданды. Көбінесе қолданылатын тәсіл – бомбаны көлікке орнатып, оны іске қосу немесе жүргізу арқылы жарылғыш затты жарыту болатын. Саттонның өлімдер тізілімі бойынша, "Тұғырлар" кезінде 180 адам тұрақталған бомбалар салдарынан қаза тапқан, олардың басым көпшілігі Уақытша ИРА орнатқан бомбалардың нәтижесінде болды.

Азаматтық пайдалану және құқықтық салдарлар

Боби тұзақтар немесе күш қолданбай кірген адамдарға қарсы қорғаныс құралы ретінде қолданылған, бірақ көптеген мемлекеттер мұндай іс-әрекетті заңсыз деп есептейді.

Шаяндар

Адамдарды өлтіру, мүгедек ету немесе жарақаттау үшін қолданылудың орнына, тұзақтар көңіл көтеру үшін де пайдаланылуы мүмкін. Әдемі тұзақтар көбінесе сигара, шайнау желімдері, жаңғақтар немесе басқа да тағамдар сияқты күнделікті заттардың кейпінде жасырылады. Құрбан затты қолдануға тырысқанда тұзақ іске қосылады. Осыған ең белгілі мысалдар – жарылатын сигара және су шашатын стақан; басқаларына жаңғақтың ішіндегі жылан және тоқ соққысы бар желім кіреді. Тұзақтар үй шаруашылығында немесе жұмыс орнындағы заттардан да жасалуы мүмкін және құрбан әдеттегі әрекеттер жасағанда іске қосылады. Мысалы, орындықтың бұрандаларын босату арқылы оған отырғанда құлап түсуіне немесе жартылай ашық есіктің үстіне су толтырылған шелек қою арқылы есік толық ашылғанда шелек құрбанның үстіне құлап түсуіне болады.