Кіріспе

Отеллодағы кейіпкер Дездемона ( /dɛzˈdəmoʊnə/) – Уильям Шекспирдің «Отелло» (1601–1604 жж.) пьесасындағы кейіпкер. Шекспирдің Дездемонасы – Венециялық сенатор әкесіне ренжітетін және ашуын тудыратын, Отелломен қашып кеткен сұлу Венеция қызы. Оның күйеуі Венеция Республикасының қызметі үшін Кипрге жіберілгенде, Дездемона да онымен бірге келеді. Сол жерде оның күйеуі Яго атты сержанттың алдауына ілігіп, оның басқа біреумен қарым-қатынаста екеніне сенеді. Ал пьесаның соңғы бөлімінде ол күйеуінен өлтіріледі.

Отеллодағы рөлі

Пьесаның бірінші актісінде Дездемона Венеция Республикасының қызметінде болған Отелло деген маврмен бірге қашып кетеді. Венеция герцогы, оның кеңесшілері және әкесі алдында ол Отеллоға деген сүйіспеншілігін жариялап, өзінің таңдауын қорғайды. Әкесі Отеллоның некеге тұруы үшін қарсылық білдіреді, бірақ Отеллоға қыздың бір күні оны алдап, алдап кетуі мүмкін екенін ескертеді. Отеллоны Кипрге тапсырма бойынша жібергенде, Дездемона онымен бірге оның прапорщигінің әйелі Эмилиямен бірге жүреді. 2-ші актіде Отеллоның лейтенанты Кассио ұрыс-керіске түсіп, Отеллоның ықыласынан айырылып қалады. Яго Кассиоға Дездемонаны өзіне аралассын деп, оны үнемі қыспақтап отыруды ұсынады. Осы арада Яго Отеллоны Дездемонаның Кассиомен заңсыз қарым-қатынаста болғанына сендіреді. Алайда, көптеген сыншылар күмәннің алғашқы тұқымын Яго емес, Дездемонаның әкесі шығарды деп айтады: Дездемонаның Отеллоға деген махаббатының құрметі мен күш-қуатына деген сенімділігі және сенімділігі оның батыллығына әсер етеді. Бірақ оның махаббатының құмарлығы күйеуін де қоздырып, қорқыныш пен күдік тұқымын арттырады. Эмилияның күйеуі Яго Дездемонаның қолқасын көріп, оны ұрлап алады және Эмилияға оның қайда екенін Дездемонаға айтуды тыйым салады. Яго Кассионың бөлмесіне мақаланы қояды. Ақырында Отелло Кассионың қол орауышты көріп, оны Дездемонаның опасыздығын растау ретінде қабылдайды. Дездемона қол орауыштың жоғалуына алаңдайды, бірақ оның жоғалуы Отеллоның ашулануына себеп бола алмайды деп санайды. Эмилия, әсіресе Отелло оны көргісі келгеннен кейін, күмәндірек. Дездемона күйеуінің мінез-құлқынан шатасып, оны жұрт алдында ұрып, жезөкше деп атайды. Дездемона күйеуінің шабуылдарынан қатты қапаланады, бірақ оның сүйіспеншілігін растай береді. Соңғы актінде Отелло оған опасыздық жасағанын білетінін және оны өлтіретінін айтады. Дездемонаның кінәсіз екеніне қарамастан, Отелло оған сенуден бас тартады, ал Кассионың өлтірілгенін айтқанда, Дездемона айқайлайды. Отелло ашуланып, Дездемонаның қайырымдылық өтінішіне құлақ аспай, оны өлтіреді. Қызметші Емилия бөлмеге кіргенде, Дездемона Отеллоны қорғауға әлсіз көтеріледі, содан кейін қайтыс болады. Ақырында, Отелло Дездемонаның адалдығын біледі, ол Емилия Ягоның ақиқат табиғатын ашқаннан кейін, Яго оны өлтіріп тастайды. Дездемонаның туысы Лодовико Ягоны азаптап өлтіруді бұйырады.

Өнер тарихы

Бұл рөл ғасырлар бойы танымал актрисалерді қызықтырды және Маргарет Хьюздің кәсіби сахнада алғаш рет орындаған рөлі болды – ол ағылшын сахнасында алғашқы актриса ретінде танылды. 1951 жылғы фильмде Сюзанн Клаутье Орсон Уэллспен бірге Дездемона рөлін ойнады. Фильм 1952 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығын жеңіп алды. 1966 жылғы британдық фильмде Мэгги Смит Лоренс Оливьеге қарсы ойнады. Бұл фильм Шекспир пьесаларының киноадаптациялары арасында ең көп "Оскар" номинациясын алған фильм ретінде рекордты сақтайды. Мэгги Смит, сондай-ақ оның әріптестері Оливье, Фрэнк Финлей (Иаго) және Джойс Редман (Эмилия) актерлік жұмысы үшін номинацияға ие болды. 1995 жылғы фильмде Айрен Джейкоб Лоренс Фишбернмен бірге ойнады. Пьесаның көптеген заманауи экрандық бейімдеулері жасалды. "О" (2001) фильмінде Джулия Стайлз қазіргі заманғы орта мектептегі "Отелло" нұсқасында Дездемонаның образын сомдады. 2001 жылғы телефильмде Кили Хоуес Десдемона "Десси" Брабант рөлінде ойнады, онда Джон Отелло (Эмонн Уокер) мен Бен Яго (Кристофер Экклстон) жоғары шенді Метрополитен полиция қызметкерлері ретінде бейнеленген. 2006 жылы шыққан "Омкара" – "Отеллоның" Болливуд нұсқасында Долли Мишра (Дездемона) рөлін Карина Капур ойнады.