Кіріспе
Австралиядағы балықшы құстың түрі. Күлкілі кукабура (Dacelo novaeguineae) – балықшы құстар тұқымдасының құсы. Бұл ірі, денелі балықшы, ақшыл басы және қоңыр көз жолағы бар. Құрғақ эвкалипт ормандары, орманды алқаптар, қалалық саябақтар мен бақтарда мекендейді. Оның рационында кесірткелер, жәндіктер, құрттар, жыландар, егеуқұйрықтар және бақшадағы тоғандардан алтын балықтар бар. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) күлкілі кукабураны қорғауға алынбаған түр ретінде жіктеді, себебі оның кең таралған ареалы және саны көп, ал кең тараған қауіптер жоқ. Ол құсты Жаңа Гвинеяда көргенін айтқан. Бірақ шындығында Сонерат ешқашан Жаңа Гвинеяға бармаған, ал күлкілі кукабура онда таралмайды. Ол, әдетте, сақталған бір данасын капитан Джеймс Кукпен бірге Австралияның шығыс жағалауына барған табиғат зерттеушілерінен алған. Эдме Луи Даубентон мен Франсуа Николя Мартинет Соннераттың үлгісіне негізделген күлкілі кукабураның түсті суретін өздерінің Planches enluminées d'histoire naturelle еңбегіне енгізді. Суретте француз тілінде «Martin pecheur, de la Nouvelle Guinée» (Жаңа Гвинеядан келген балықшы) деген жазу бар. 1783 жылы француз натуралисі Иоганн Герман Даубентон мен Мартинеттің түсті суретіне негізделген түрдің формалды сипаттамасын жасады. Ол бұл түрге ғылыми атау ретінде Alcedo novæ Guineæ деген ат берді. Қазіргі Dacelo туысын 1815 жылы ағылшын зоологы Уильям Элфорд Лич енгізді, ол латын тіліндегі «Alcedo» сөзінің анаграммасы болып табылады (балықшының латынша атауы). Novaeguineae деген эпитет «жаңа» деген мағынаны білдіретін латын сөзі novus пен «Гвинея» сөзін біріктіреді, бұл үлгі Жаңа Гвинеядан алынған деген қате сенімге негізделген. Бірақ 1926 жылы австралиялық орнитолог Грегори Мэтьюс Германның 1783 жылы жариялаған сипаттамасының бұрынғысынан басым екенін көрсетті. Атаудың қазіргі қолданыстағы географиялық таралу туралы дұрыс емес көрінісі 1977 жылға дейін D. gigas атауын пайдалануға мәжбүрлеу үшін маңызды мәселе деп есептелмеді. 1858 жылы орнитолог Джон Гулд «үлкен қоңыр балықшы» деген атауды қолданды, бұл атауды Джон Латэм 1782 жылы ойлап тапқан. Тағы бір танымал атауы – «күлкілі балықшы», ал 1834 жылы Джордж Беннетт оны «Гогера» немесе «Гогобера» деп атады. 20 ғасырдың басында «кукабура» орнитологиялық басылымдарда балама атау ретінде қолданылды, бірақ 1926 жылы Австралия құстарының ресми тізімінің екінші басылымында ғана Корольдік Австралиялық орнитологтар одағы «күлкілі кукабура» атауын ресми түрде қабылдады. Екі түршесі танылған:
D. n. novaeguineae (Hermann, 1783) – номинативтік түрше, Шығыс Австралия, Тасмания және Оңтүстік-Батыс Австралияға енгізілген.
D. n. minor Robinson, 1900 – Кейп-Йорк түбегінен Куктаунға дейін. Бұл ірі, денелі құс, ұзындығы , үлкен басы, жарқын қоңыр көздері және ұзын, мықты мүсігі бар. Еркек және ұрғашы құстар өте ұқсас, бірақ ұрғашысы әдетте ірілеу және еркегіне қарағанда құйрығында көк түс аз болады. Еркек құстың салмағы орташа , ал ұрғашы құстың салмағы орташа . Денесі мен басы ақ немесе кремді түсті, әр көзінің үстінен қара қоңыр жолақ өтеді, ал басының үстінен аздап көрінеді. Қанаттары мен арқасы қоңыр, иықтарында аспан көгінің дақтары бар. Құйрығы қызыл қоңыр түсті, қоңыр жолақтары және қауырсындарында ақ ұштары бар. Иілгіш мүсігің жоғарғы жағы қара, ал төменгі жағы сүйек түсті. D. n. minor түршесінің қауырсындары номинативтік түршеге ұқсас, бірақ көлемі кішірек. Көбейетін жұптар жас құстарды ұядан шығарғаннан кейін, оларға ерекше күлдіріп шақыруды үйретеді. Шақырулар көршілерді және туысқандарды тану үшін қолданылады, бұл топтар әлі де аумақты мекендейді. Күлкілі кукабуралар арасындағы дыбыстық байланыс көбелек маусымына 2–3 ай бұрын, қыркүйектен қаңтарға дейін күшейеді, себебі еркектердің агрессиясы да артады. Бұл дауыстардың кең ауқымы каденция, интонация және жиілік модуляциясы арқылы ерекшеленеді, бұл одан да егжей-тегжейлі ақпаратты жеткізуге мүмкіндік береді.
The laughing kookaburra (Dacelo novaeguineae) is a bird in the kingfisher subfamily Halcyoninae. It is a large robust kingfisher with a whitish head and a brown eye stripe. It occupies dry eucalypt forest, woodland, city parks and gardens. Its diet includes lizards, insects, worms, snakes, mice and it is known to take goldfish out of garden ponds. The International Union for Conservation of Nature (IUCN) has classed the laughing kookaburra as a species of least concern as it has a large range and population, with no widespread threats. He claimed to have seen the bird in New Guinea. In fact Sonnerat never visited New Guinea and the laughing kookaburra does not occur there. He probably obtained a preserved specimen from one of the naturalists who accompanied Captain James Cook to the east coast of Australia. Edme Louis Daubenton and François Nicolas Martinet included a coloured plate of the laughing kookaburra based on Sonnerat's specimen in their Planches enluminées d'histoire naturelle. The plate has the legend in French "Martin pecheur, de la Nouvelle Guinée" (Kingfisher from New Guinea). In 1783, the French naturalist Johann Hermann provided a formal description of the species based on the coloured plate by Daubenton and Martinet. He gave it the scientific name Alcedo novæ Guineæ. The current genus Dacelo was introduced in 1815 by the English zoologist William Elford Leach, and is an anagram of Alcedo, the Latin word for a kingfisher. The specific epithet novaeguineae combines the Latin novus for new with Guinea, based on the erroneous belief that the specimen had originated from New Guinea. but in 1926 the Australian ornithologist Gregory Mathews showed that a description by Hermann had been published earlier in the same year, 1783, and thus had precedence. The inaccurate impression of geographic distribution given by the name in current usage had not by 1977 been considered an important enough matter to force a change in favor of D. gigas. In 1858 the ornithologist John Gould used "great brown kingfisher", a name that had been coined by John Latham in 1782. Another popular name was "laughing kingfisher". and Gogera or Gogobera by George Bennett in 1834. In the early years of the 20th century "kookaburra" was included as an alternative name in ornithological publications, but it was not until 1926 in the second edition of the Official Checklist of Birds of Australia that the Royal Australasian Ornithologists Union officially adopted the name "laughing kookaburra". Two subspecies are recognised:
D. n. novaeguineae (Hermann, 1783) – the nominate subspecies, east Australia, Tasmania and introduced into southwest Australia
D. n. minor Robinson, 1900 – Cape York Peninsula south to Cooktown It is a stout, stocky bird in length, with a large head, prominent brown eyes, and a long and robust bill. The sexes are very similar, although the female is usually larger and has less blue to the rump than the male. The male weighs , mean and the female , mean They have a white or cream coloured body and head with a dark brown stripe across each eye and more faintly over the top of the head. The wings and back are brown with sky blue spots on the shoulders. The tail is rusty reddish orange with dark brown bars and white tips on the feathers. The heavy bill is black on top and bone coloured on the bottom. The subspecies D. n. minor has a similar plumage to the nominate but is smaller in size. The breeding pair within a riot of kookaburra teach the fledglings to produce the signature laughing call after the young have left the nest. Calls are utilized as neighbour/kin recognition to exhibit that groups are still inhabiting a territory. Acoustic communication between laughing kookaburras increases 2–3 months before the breeding season, September to January, because male aggression also increases. This large range of calls is highlighted through cadencing, intonation, and frequency modulations that allow more detailed information to be conveyed.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Күлкілі кукабура Австралияның шығысында мекендейді және ареалы солтүстіктегі Кейп-Йорк түбегінен оңтүстіктегі Кейп-Отвейге дейін созылады. Ол Ұлы бөлгіш жотасының шығыс және батыс жағында таралған. Оңтүстікте ареал Викториядан бастап Йорк түбегіне және Оңтүстік Австралиядағы Флиндерс тауларына қарай батысқа қарай кеңейеді. Жыландарды өлтіру қабілетіне байланысты, оны көптеген басқа да аймақтарға әкелген. 1891 жылдың желтоқсанында Батыс Австралия парламенті, Солтүстік округ депутаты Хорас Шолл ұсынған Ойын заңына сәйкес, «Күлкілі есекшабақты» (Laughing Jackass) қатаң сақталатын австралиялық құстар тізіміне қосты. Ол оны Солтүстік-Батыс аймағының өкілі деп сипаттады. Сондықтан, оның ұсынымы күлдір қанатты кукабураға (Dacelo leachii) емес, күлкілі кукабураға (Dacelo novaeguineae) қатысты екені анық. 1892 жылғы Ойын туралы заң (Батыс Австралия), «Импортталған құстар мен жануарларды және жергілікті аңдарды қорғау туралы заң» деп жарияланды. Заңның бірінші тізімінде көрсетілген Австралияның жергілікті құстары мен жануарлары аулаудан қорғалатын болады. Осы тізімде 23 австралиялық құс түрінің бірі – күлкілі есекшабақ аталды. Шығыс штаттарынан күлкілі кукабуралар 1883 жылдан бастап Оңтүстік-Батысқа жіберілді, ал 1896 жылы Перт пен Фримантел арасында, сондай-ақ Мулевада олардың ұшуы байқалды. Акклиматизациялық қоғам (немесе Батыс Австралиядағы жануарлар мен құстарды акклиматизациялау комитеті) 1897 және 1912 жылдар аралығында жүздеген құстарды әкеліп, босатты. Бастысы, Перт зоологиялық бағының директоры және Акклиматизациялық қоғамның хатшысы болған Эрнест Ле Суфтың арқасында, ол Кукабураның жақтасы болды және зоопарктан жүздеген құсты босатқанын мойындады, соның ішінде 1900 жылы корольдік сұрауымен келген Йорк герцогі үшін 50 құс босатылды. 1912 жылға қарай бірнеше аймақтарда көбейетін популяциялар құрылды. Қазіргі Батыс Австралиядағы ареал батыс жағалаудағы Джералдтон мен оңтүстік жағалаудағы Хоптунды байланыстыратын сызықтың оңтүстік-батысында орналасқан. Қазір ол Хаураки шығанағының батыс жағындағы Ли мен Кумеу аралығындағы шағын аймақта көбейіп жатыр. Әдеттегі мекендеу ортасы – ашық склерофилл орман және орманды жерлер. Ол көбінесе ашық және сирек өсімдіктермен жабылған жерлерде немесе жердің шөппен жабылған жерлерінде жиі кездеседі. Ұя салу үшін ағаштардағы ойықтар қажет. Сондай-ақ, ол ылғалды жерлердің жанында, жартылай тазартылған жерлерде немесе жолдар мен қоршаулар бойындағы ағаштармен өсірілген егістік жерлерінде де кездеседі. Қалалық жерлерде ол саябақтар мен бақшаларда кездеседі. Квинслендтің шығысындағы Кейп-Йорк түбегінен Брисбенге дейінгі аралықта күлдір қанатты кукабураның ареалы күлкілі кукабурамен қабаттасады. Куктаунда күлкілі кукабура суға жақын жерлерді ұнатады, ал күлдір қанатты кукабура құрғақ мекендерді таңдайды.
Мінез-құлық
Кукабуралар орманды және тоғайлы аймақтарды (оның ішінде орманды да) шала-жарым отбасылық топтарда мекендейді, ал олардың күлкісі көптеген басқа құстардың дауыстары сияқты – аумақтық шекараларды белгілеуге қызмет етеді. Көптеген кукабура түрлері отбасылық топтарда өмір сүреді, мұнда балалары ата-аналарына аң аулауға және келесі буынға қарауға көмектеседі.
Өсіру
Жұптасу маусымында күлген кукабура құсы құтана сияқты мінез-құлық танытады. Аналық құс жалбарыныш позын қабылдап, жас құс сияқты дауыстайды. Аталық содан кейін өзінің соңғы ауланған нәрсесін "уууууу" дыбысымен бірге оған ұсынады. Дегенмен, кейбір байқаушылар керісінше болады дейді: аналық өзінің қазіргі аулауын еркекке жақындатып, оған ұсынады. Ұя салу тамыз айында басталып, қыркүйек пен қараша айларында жұмыртқа салу шарына жетеді. "Трапеция ұшысы" деген ат осы құстардың аумағын қорғағанда бір-біріне қарай тік түсу қозғалысынан шыққан. Күлген кукабуралар қанаттарын жайып, басын алға қарай созып, құйрық қауырсындарын сілкіп, үстемдігін көрсетіп, жатқызып жібереді. Осы құстың дыбыс жазбалары ондаған жылдар бойы Голливуд фильмдерінде қолданылып келеді, әсіресе 1930 жылдардағы Тарзан сериясынан бастап, соңғы кезде "Жоғалған әлем: Юрский паркі" (1997) фильмінде де пайдаланылды.
Қорғау мәртебесі
Австралиядағы күлді күкабураның тығыздығы ортасына қарай 0,04-тен 0,8 құс/га-ға дейін өзгеріп отырады. Егер орташа тығыздық 0,3 құс/га болса, онда жалпы саны 65 миллионға жете алады. Дегенмен, бұл шамадан тыс жоғары бағалау болуы мүмкін, себебі күлді күкабураның саны айқын түрде азайып барады. Birdata мәліметтері бойынша, 2000 жылдан 2019 жылға дейін көрілгендер саны 50%-ға төмендеген, ал осы кезеңде хабарлау көрсеткіші 25%-дан 15%-ға дейін азайған. Жаңа Зеландиядағы саны салыстырмалы түрде аз, шамамен 500-ден кем болуы мүмкін. Кенет аумағы мен тұрақты санының көптігін ескере отырып, Халықаралық табиғатты қорғау одағы осы түрді "алаңдаушылық тудырмайтын" деп бағалайды.