Кіріспе
Ямато дәуірі (大和時代) – Жапония тарихындағы императорлық сарайдың қазіргі Нара префектурасынан, бұрынғы Ямато провинциясынан билік еткен кезеңі. Дәстүрлі түрде 250–710 жылдарға, оның ішінде Кофун дәуіріне (шамамен 250–538) және Асука дәуіріне (538–710) жатқызылса да, Ямато билігінің нақты қашан басталғаны күмәнді. Кофун дәуірінде Ямато сарайының үстемдігіне Жапонияның әртүрлі аймақтарындағы басқа да мемлекеттік құрылымдар қарсылық көрсетті. Ямато тайпаларының 6-шы ғасырда көрші тайпалардан айқын артықшылықтары болғаны белгілі. Бұл кезең қазіргі Нара префектурасындағы Асукаға астананы көшіру арқылы екіге бөлінеді. Дегенмен, Кофун дәуірі археологиялық кезең болса, Асука дәуірі тарихи кезең болып саналады. Сондықтан, көптеген адамдар мұны ескі бөліс деп санайды және осы кезеңдік жіктеу қазіргі таңда қолданылмайды. 7-ші ғасырдың басында Шотоку ханзадасы тұсында Қытай үлгісінде Жапония үшін жаңа конституция жасалды. Бэкче құлағаннан кейін (660 ж.), Ямато үкіметі тікелей Қытай сарайына елшілер жіберіп, олардан философиялық және әлеуметтік құрылымдар туралы мол мәлімет алды. Олар этика мен басқарудан өзге, Қытай күнтізбесін және оның көптеген діни тәжірибелерін, соның ішінде конфуциандық пен даосизмді (жапонша: Онмё) қабылдады.
The Yamato period (大和時代) is the period of Japanese history when the Imperial court ruled from modern day Nara Prefecture, then known as Yamato Province. While conventionally assigned to the period 250–710, including both the Kofun period (c. 250–538) and the Asuka period (538–710), the actual start of Yamato rule is disputed. The Yamato court's supremacy was challenged during the Kofun period by other polities centered in various parts of Japan. What is certain is that Yamato clans had major advantages over their neighbouring clans in the 6th century. This period is divided by the relocation of the capital to Asuka, in modern Nara Prefecture. However, the Kofun period is an archaeological period while the Asuka period is a historical period. Therefore, many think of this as an old division and this concept of period division is no longer applicable. At the era of Prince Shōtoku in the early 7th century, a new constitution was prescribed for Japan based on the Chinese model. After the fall of Baekje (660 AD), the Yamato government sent envoys directly to the Chinese court, from which they obtained a great wealth of philosophical and social structure. In addition to ethics and government, they also adopted the Chinese calendar and many of its religious practices, including Confucianism and Taoism (Japanese: Onmyo).
Ямато қоғамы мен мәдениетінің тарихы
Мың жыл бұрын Жапония аралдарында жомон халқы қоныстанған. Ямато дәуірінің басталуына дейінгі ғасырларда Солтүстік-Шығыс Азия және Қытай өркениеттерінің элементтері көші-қон толқындары арқылы Жапон архипелагына әкелінген. Жапонияның ең ежелгі жазбасы – Кодзикиде айтылғандай, Силла мемлекетінің корей шаһзадасы Аменохибоко Жапон императорына қызмет ету үшін Жапонияға келді және Тадзима провинциясында тұрды. Оның ұрпағы Таджимамори деп есептеледі. Археологиялық дәлелдер неолит дәуірінен бастап Қытай, Корея және Жапония арасындағы байланыстарды көрсетеді, және бұл байланыс Кофун дәуірінде де жалғасты. Күріш өсірумен айналысқан, саяси жағынан бөлінген Яйои мәдениеті, орталықтандырылған, патриархалды, әскериленген Кофун дәуірінің мәдениетіне айналды, немесе Ямато қоғамы оған үстемдік етіп, соңында жаулап алды. Осы кезге дейін жапон тілі Окинава сияқты Рюкю аралдарына да тарады. Рюкю тілдері мен жапон тілі осы кезеңде дамып, ерекшеленді.
Кофун кезеңі
Кофун дәуірі (古墳時代) – Жапония тарихындағы шамамен 250 жылдан 538 жылға дейінгі кезең. "Кофун" сөзі осы дәуірге тән қабір үйінділерін білдіретін жапон тіліндегі атау. Кофун дәуірінде қытай мәдениетінің элементтері көші-қон толқындары, сондай-ақ сауда, саяхат және мәдени алмасу арқылы жапон архипелагындағы мәдениетке ықпал етуді жалғастырды. Археологиялық дәлелдер осы кезеңде де материк пен Жапония арасында байланыс болғанын көрсетеді. Көптеген ғалымдар Қытайдан Корея арқылы Жапонияға технология мен мәдениеттің кең ауқымды таралуын айтады, бұл Кореяның прото-үш патшалығы мен Кофун дәуіріндегі екі мемлекеттің қабірлерінде табылған материалдық артефактілермен расталады, сондай-ақ кейінірек Яматоға Бэкчеден келген босқындар толқыны да осыны көрсетеді. Археологиялық жазбалар мен ежелгі қытай деректері, атап айтқанда "Сун кітабы" (Book of Song), жапон архипелагының түрлі тайпалары мен басшылықтары 300 жылға дейін (Кофун дәуірінің ортасынан кейін) орталықтандырылған және иерархиялық жүйелерге бірігуді бастамағанын көрсетеді. Осы кезде үлкен қабірлер пайда бола бастады, ал Ва (Япония) мен Қытай арасында байланыс болған жоқ. Кейбір зерттеушілер "құпия ғасырды" Кюсю және Хонсюде үстемдік үшін күрескен түрлі жергілікті монархиялар арасындағы азаматтық соғыс кезеңі деп сипаттайды. Кофун дәуіріндегі Жапония қытай мәдениетін қабылдауға жағымды көзқарас білдірді. Көптеген тауарлар импортталды, ал Қытайдан келген кітаптар ең маңызды сауда тауарларының бірі болды. Осы дәуірде енгізілген қытай философиясы Жапония тарихына зор әсер етті. Қытайдан әсемделген қола айналар (Шиндзю кё) импортталды. Жапония 6-ғасырдың екінші жартысына дейін Корея түбегінен темір импорттады. Бұл кезеңде Бэкче Жапониядан әскери қолдау алды. "Самгук Саги" бойынша, Бэкче патшасы Асин 397 жылы ұлы Чонджиді, ал Силла патшасы Сильсон 402 жылы ұлы Мисахунды әскери көмек сұрау үшін Жапонияға жіберді.
Кофун қабірлері
Кофун (古墳, "ежелгі қабір") – 3-7 ғасырларда билеуші топтың мүшелеріне арналған жерлеу үйінділері. Кофун дәуірі осы ерекше топырақ үйінділерінен ат алған, олар сол кездегі бай жерлеу салтымен байланысты. Үйінділердің ішінде үлкен тас қабірлер орналасқан. Кейбіреулері ормен қоршалған. Кофун түрлі пішіндерде кездеседі, ең қарапайымдары дөңгелек және шаршы пішіндес. Ерекше стиль – кілт тесігі тәрізді кофун (前方後円墳 zenpō kōen fun), оның алдыңғы бөлігі шаршы, артқы бөлігі дөңгелек. Көптеген кофун бұрыннан бар төбелер болған, олар соңғы пішініне дейін өңделген болуы мүмкін. Кофунның көлемі бірнеше метрден 400 метрден асатын ұзындыққа дейін жетеді. Кофун дәуірінің соңында, бастапқыда билеуші элита пайдаланған ерекше қабірлер қарапайым халық үшін де салынды. Ең ірі кофун император Оджин (応神天皇 Ōjin Tennō) және император Нинтоку (仁徳天皇 Nintoku Tennō) сияқты императорлардың қабірлері деп саналады. Кофун тас қабірге кіретін тесіктің тік (縦穴 tate ana) немесе көлденең (横穴 yoko ana) болуына қарай жіктеледі.
Жапонияның алғашқы иммигранттары
Кофун дәуіріндегі Жапония Қытайдың ықпалына өте жақын болды. Қытай және корей иммигранттары ерте Жапонияға қытай мәдениетінің элементтерін әкелуде маңызды рөл атқарды. Яматоның материкпен және 425 және 478 жылдардағы Лю Сунь әулетімен байланыстары Қытайдың және Корея түбегіндегі Үш Патшалықтың, әсіресе Бэкжедің теңіз білімі мен дипломатиялық байланыстары арқасында мүмкін болды. Көптеген маңызды тұлғалар Шығыс Азиядан көшіп келген адамдар еді. Ямато Императорлық сарайы 815 жылы аристократтар тізімі ретінде "Шинсен Шожироку" кітабын ресми түрде өңдеді, онда Кинай аймағындағы 1182 рудың тізімі келтірілген. Кітапта материктік Азиядан шыққан бірнеше рулар тізімделген. Тізімде 120 ру Бэкжеде, 48 ру Гогурёде, 17 ру Силлада, 9 ру Гаяда және қалған 174 ру "Кан (漢)" (қазіргі кезде ескірген, ежелгі корейлерді білдіретін жалпы термин) Корея түбегінен шыққан. Азуми тайпасы солтүстік Кюсюдан шыққан жауынгер тайпа еді. Олар өте тәжірибелі теңізшілер болды. Азуми Ямато сарайымен ерте байланыс орнатып, теңіз саудасының байланыстарын қамтамасыз етті және Ямато сарайының теңіздегі әскери және дипломатиялық саясатына әсер етті. Кейбір сарапшылар Азумиді "[Жапонияның] жаңа империялық мемлекетінің ең ерте белгілі теңіз күштері" деп санайды.
Кофун қоғамы
Кофун дәуірі Жапонияның біртұтас және мойындалған мемлекетке қарай дамуының шешуші кезеңі болды. Бұл қоғам Кансай аймағында және Ішкі теңіздің ең шығыс бөлігінде ең жоғары деңгейде дамыған. Жапонияның сол кездегі билеушілері тіпті қытай сарайынан патшалық титулдарды растауды сұраған. 5-ғасырдың соңына қарай пайда болған Ямато билігі, күшті тайпалармен немесе олардың тәуелділерін қоса алғанда, кеңейтілген туысқандық байланыстармен ерекшеленді. Әр тайпаның басында патриарх тұрды, ол тайпаның қамын қамтамасыз ету үшін тайпаның камилеріне қасиетті обрядтар өткізді. Тайпа мүшелері аристократияны құрады, ал Ямато сарайын басқарған патшалық әулет өзінің биік беделіне жетті. Кейбір батыс ғалымдары жапон мәдениетінің Кофун кезеңін Ямато кезеңі деп те атайды, себебі осы жергілікті басшылық Кофун дәуірінің соңында Императорлық династияға айналды.
Асука кезеңі
Асука дәуірі (飛鳥時代) көбінесе 538 жылдан 710 жылға дейін деп белгіленеді. Буддизмнің келуі жапон қоғамын өзгертіп, Ямато үкіметіне әсер етті. Асука дәуірінде Ямато мемлекеті көп дамыды, ал дәуірдің аты қазіргі Нараның оңтүстігінде орналасқан Асука аймағынан шыққан, осы кезеңде құрылған көптеген уақытша императорлық астаналардың орнынан алынған. Асука дәуірі маңызды көркемдік, әлеуметтік және саяси өзгерістерімен белгілі, олардың бастауы кеш Кофун дәуірінде болды. Көркемдік жағынан, Асука дәуіріне қатысты айтылғанда көбінесе «Тори стилі» термині қолданылады. Бұл – қытайдан келген Шиба Таттоның немересі, мүсінші Курацукури Торидің туындысы. Тори стилі қытайлық Солтүстік Вэй стилін сіңірген. Асука және Нара дәуіріндегі өнер Қытай мен Кореядағы сол замандағы өнермен ұқсас. Мысалы, Тори Бушидің Шака триадасы ерте және орта 6-шы ғасырдың қытай стилін көрсетеді.
Буддизмнің пайда болуы
Нихон Шокиде айтылғандай, Махаяна (Махаяна буддизмі) 552 жылы Бэчче арқылы Ямато сарайына ресми түрде енгізілді, бірақ принц Шотокудың (Джогу Шотоку Хоо Тейсецу) өмірбаяны мен Ганго-дзидің (Ганго Джи Гаран Энги) жазбаларына сүйенсек, буддизм 538 жылы таралғаны қабылданған. Буддизмді бастапқыда қабылдау баяу болды. Нихон Шокиде император Кинмей осы жаңа шетелдік дінді қабылдауды талқылағанда, Сога но Инаме қолдау білдірсе, Мононобе но Окоши мен Накатоми но Камако (кейін Фудзивара тайпасы) діни себептермен емес, ұлттық сезім мен шетелге деген күдік салдарынан қарсылық көрсеткені жазылған. Асука дәуірінің басталуымен императорлық отбасы мен элиталардың күрделі кофун қабірлерін пайдалануы, адам өмірінің мәңгілік еместігіне баса назар аударатын жаңа буддалық сенімдердің әсерінен тоқтатылды. Дегенмен, қара халық пен шеткері аймақтардағы элиталар кофунды VII ғасырдың соңына дейін қолданып келді, ал қарапайым, бірақ ерекше қабірлер келесі кезеңде де қолданыста болды. Буддизм тек Мононобе но Мория 587 жылы Шигисан шайқасында жеңілгеннен кейін, Мононобе тайпасы талқандалғаннан соң және императрица Суйко барлық жапон халқының буддизмді қабылдауын ашық түрде қолдағаннан кейін тарала бастады. 607 жылы Сутралардың көшірмелерін алу мақсатымен императорлық елшілік Суй әулетінің Қытайына жіберілді.
Ямато императорлық соты
Ямато патшалығы (Ямато императорлық сарайы) Кофун және Асука дәуірлерінде Нарадағы Ямато жазығының оңтүстік бөлігінде көптеген сарайлар орналасқандықтан осылай аталған. Асука дәуірі маңызды көркемдік, әлеуметтік және саяси өзгерістермен белгілі, олардың бастауы Кофун дәуірінің соңында болды. Кофун дәуірінің екінші жартысында Ямато билеушілері Кюсю және Хонсюдағы руларға билік жүргізіп, ру басшыларына, кейбіреулері мұрагерлік болатын, атақтар берді. Ямато есімі бүкіл Жапониямен теңесті, өйткені Ямато билеушілері руларды басып, егіс жерлерін иеленді. Қытай үлгілеріне (қытай жазуын қабылдағандықтан) сүйене отырып, олар орталық басқару жүйесін және бағынышты ру басшыларымен бірге императорлық сарайды құрды, бірақ тұрақты астанасы болған жоқ. Асука дәуірінің VII ғасырдың ортасында егіс жерлері орталық саясатқа бағынған, маңызды мемлекеттік меншікке айналды. Гокисичидо жүйесінің негізгі әкімшілік бірлігі – округ болды, ал қоғам кәсіби топтарға бөлінді. Көпшілігі шаруалар болса, қалғандары балықшылар, тоқымашылар, қыш құмыра жасаушылар, қолөнершілер, қару жасаушылар және діни ғұрыптарды орындаушылар еді.