Кіріспе

Заңды тұлғаның түрі

Жеке корпорация – бір ғана ("жалғыз") лауазымдан тұратын, сол лауазымды бір ғана ("жалғыз") жеке тұлға атқаратын заңды тұлға. Бұл құрылым корпорацияларға (көбінесе діни корпорациялар немесе Ұлттар Достастығы үкіметтері) бір лауазым иелерінен келесісіне үзіліссіз өтуге мүмкіндік береді, бұл лауазымдарға заңды сабақтастық береді, ал келесі лауазым иелері алдыңғыларымен бірдей өкілеттіктерге және мүлікке ие болады. Жеке корпорация – корпорацияның екі түрінің бірі, екіншісі – бірлескен корпорация. Жеке корпорация ұғымы діни мүлікті тиімді беру мақсатымен туындады, бұл атауды діни ұйымның өзінде сақтауға мүмкіндік берді. Діни мүлікті шіркеу пасторының мүлігі ретінде қарастырудан сақтау үшін, мүлік жеке корпорация лауазымына тіркелді. Католик шіркеуінде діни мүлік әдетте епархиялық епископқа тиесілі болады, ол жеке корпорация лауазымында қызмет етеді. Католик шіркеуі мүлік құқықтарын сақтауда жеке корпорацияларды пайдалануды жалғастыруда: 2002 жылы АҚШ-тың Калифорния штатындағы епархияны көптеген кіші жеке корпорацияларға бөліп, әрбір приходтық дін қызметкері өз жеке корпорациясының иесі болды, осылайша епархияның сексуалдық зәбірлеу немесе дін қызметкерінің қатысуымен жасалған басқа да заңсыз әрекеттерге жауапкершілігін шектеді. Алайда, бұл әр жерде бірдей емес, заңдық қолданылуы әртүрлі. Мысалы, басқа АҚШ юрисдикциялары корпорацияларды бірнеше деңгейде пайдаланады. Англия мен Уэльс, Шотландия, Солтүстік Ирландия және Ирландия Республикасындағы католик епископы жеке корпорация болып табылмайды, ал жылжымайтын мүлік жер сенімдері арқылы ұсталады, бұл дәстүр Генрих VIII-нің католицизмді басып тастауынан және Ирландияның жазалау заңдарынан бастау алады. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі өзінің президенті үшін жеке корпорация нысанын қолданады, ол заңды түрде "Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі" деп тіркелген. Iglesia ni Cristo 1914 жылы Филиппин аралдық үкіметінде және 2014 жылы Қытай Халық Республикасында жеке корпорация ретінде тіркелген. Жеке корпорация нысаны діни ұйымның қажеттіліктерін қамтамасыз ете алады, оның күрделілігін бір лауазым мен оның иесіне дейін азайтады, осылайша жарғылар мен директорлар кеңесінің қажеттілігін жояды.

Тақ

Конституциялық монархиялардың көпшілігінде, әсіресе Достастық елдерінде, Тақ заңды тікелей құрылған корпорация болып табылады. Теориялық тұрғыдан алғанда, лауазым мен лауазым иесі екі жақты өкілеттіктерді сақтайды: корпоративтік (монарх ретінде) және жеке (шамамен жеке тұлға ретінде) өкілеттіктерді, бірақ заң бойынша олар ажырамас біртұтас; лауазым мен оны атқаратын тұлға арасында ешқандай заңдық айырмашылық жоқ. Тақ (мемлекет) келісімдерге қол қойып, мүлікке иелік ететін кезде заңды тұлға ретінде әрекет етеді. Монарх (лауазым иесі) жеке тұлға ретінде, жеке меншіктен өзгеше, жеке мүлікке иелік ете алады және жеке іс-әрекеттерінен бөлек монарх ретінде әрекет ете алады. Мысалы, Карл III жеке тұлға ретінде бірнеше лауазымды атқарады, мысалы, Ұлыбритания Королі, Канада Королі, Австралия Королі және Англия шіркеуінің Жоғарғы басшысы – бәрі де жеке корпорациялар, тіпті ол жеке қабілеттерімен, осы лауазымдарды (корпорацияларды) атқару рөлінен бөлек әрекет етеді. Сол сияқты, премьер-министр лауазымына ресми резиденция және шешім қабылдау өкілеттіктері сияқты белгілі бір мүліктер мен артықшылықтар беріледі, олар лауазым иесі кеткеннен кейін де лауазымда қалады, тіпті лауазым иесі жеке меншік ретінде мүлікке иелік ете алады. Сувереннің корпоративтік мәртебесі корольге, королеваға, Оның Шаңырағына, Оның Маjestісіне және Таққа жасалған барлық сілтемелердің синонимді болуын қамтамасыз етеді, олар уақыт өте келе бірдей заңды тұлғаны білдіреді. Суверен ретінде қызмет ететін жеке тұлғалар қайтыс болса да, суверен заңды түрде ешқашан өлмейді; осылайша, суверен лауазымының корпоративтік сипаты мемлекет билігінің үздірілмей жалғасуын қамтамасыз етеді. Басқаша айтқанда, суверен корпорация болып құрылуы, ығысу немесе билік үзілісінің алдын алуға, соның салдарынан Тақтың (мемлекеттің) тұрақтылығын сақтауға бағытталған. Осы себепті, суверен қайтыс болған кезде, оның орнын басушы бірден және автоматты түрде тағайындалады. Корпорация ретінде, сувереннің заңды тұлғасы мемлекеттің бейнесі болып табылады және осылайша мемлекеттік институттардың артындағы атқарушы биліктің және заң үстемдігінің кепілі ретінде әрекет етеді. Австралия мен Канадада федеративтік үкімет жүйесі болғандықтан, суверен осы жағдайларда Австралия штаттары мен Канада провинцияларының әрқайсысының құқығындағы жеке корпорация ретінде де өкілеттіктерге ие; мысалы, Квинсленд Королінің құқығындағы Австралия Королі және Альберта Королінің құқығындағы Канада Королі ретінде.

АҚШ-тағы зайырлы қолдану

АҚШ-тың барлық штаттары ортақ құқық бойынша жеке корпорацияларды мойындайды, ал штаттардың шамамен үштен бірі шіркеу мен діни қоғамға тиесілі мүлікті алу, иелену және одан бас тарту үшін сол штатқа тіркелген жеке корпорацияларды мойындау шарттарын нақтылайтын арнайы заңдарға ие. Кез келген діни қоғам немесе шіркеу осы штаттарда жеке корпорация ретінде тіркелуге құқылы. Нақты діни ағымдарға заңдық шектеулер жоқ, сондықтан буддалық храм немесе еврей қауым орталығы христиан шіркеуімен бірдей жылдамдықпен тіркелуге жарамды. Кейбір штаттар сондай-ақ, коммерциялық емес мақсаттар үшін де жеке корпорацияларды мойындайды, оның ішінде өнер ұйымдары, ғылыми зерттеу топтары, білім беру мекемелері және зират қоғамдары да бар.