Генри Бофорт, Сомерсет герцогінің өмірі мен соғыстары

Кіріспе

15 ғасырдағы ағылшын ақсұлуы

Генри Бофорт, Сомерсеттің 3-ші герцогы (26 қаңтар 1436 – 15 мамыр 1464) – ағылшынның Розалар соғысы кезінде Ланкастер тарапынан маңызды әскери қолбасшы. Оның әкесінен кейін атақ қайта жаратылғандықтан, кейде оны Сомерсеттің 2-ші герцогы деп санайды. Ол сондай-ақ Сомерсеттің 5-ші графы, Дорсеттің 2-ші маркизі және Дорсеттің 2-ші графы атағын да иеленді.

Өмірбаян

Сомерсет, шамамен 1436 жылдың қаңтарында туған, Сомерсет герцогының 2-ші Эдмунд Бофорттың және Уорвик графының 13-ші Ричард Бошамптың қызы Элеонораның ұлы еді. 1443 жылдан 1448 жылға дейін Генрих Мортен графы немесе Мортейн титулын, ал 1448 жылдан 1455 жылға дейін Дорсет графы титулын иеленді. Жас кезінде ол Сент-Олбанс шайқасының біріншісінде (1455) қатысып, жарақаттанды, ал әкесі қаза тапты. Осылайша ол Сомерсет герцогының 3-ші титулын мұраға алды. Ол “[Ланкастер] партиясының үміті” деп есептелді, бірақ сонымен қатар “әкесінің атымен байланысты жаулықтарды” да мұралады. Ол Ковентридегі кеңеске шақырылды, онда 1456 жылдың қазан айында екі тарапты татуластыруға әрекет жасалды, бірақ кездесу Сомерсет пен Уорвик графының 16-шы Ричард Невилл арасындағы дау-жанжалдармен және Сомерсеттің адамдары мен Ковентри қалалық күзетшілері арасындағы төбелеспен бұзылды. 1457 жылы Анжу королевасы Маргарет Сомерсет пен оның туған апасы Джоанның, Шотландия королі Джеймс II-нің қарындасы, үйленуін ұсынды, бірақ бұл ұсыныс нәтижесіз аяқталды. Сол жылдың 14 қазанында Сомерсет Уайт аралының лейтенанты және Карисбрук қамалының күзетшісі болып тағайындалды. 1458 жылдың басында ол Лондондағы кеңеске қатысты, ол саяси келісімге қол жеткізуге тырысты, және Йорк герцогы Ричард жесір қалған Сомерсет герцогинясы мен оның балаларына әкесінің өлімі үшін өтемақы ретінде бес мың маркалық жылдық зейнетақы төлеуге келісті. Содан кейін ол король, королева және басқа да жетекші ақсүйектермен бірге “Махаббат күніне” қатысты. Бірақ бұл бітім жалған болды; Маргарет Йоркқа қарсы интригаларын жалғастырды және 1458 жылдың қазан айында Сомерсетті Уорвиктің орнына Кале капитаны етіп тағайындауды ұсынды. 1459 жылы соғыс басталды, және Сомерсет Блор Хит шайқасынан бұрын Коулшиллде Уорвикке дерлік кездесті. Блор Хитте Ланкастерлердің жеңілісінен кейін және Лудфорд Бридж шайқасында Ланкастерлердің жеңісінен бұрын, ол 9 қазанда Кале капитаны болып тағайындалды. Ол Каналдан өтіп, Уорвиктің жақтастары Кале қаласына кіргізбеді, бірақ Гисн қамалын басып алып, Эндрю Троллопты оның сот орындаушысы етіп тағайындады. Сомерсет Кале мен Гисн арасында Йоркшылармен бірнеше шайқастар жүргізді, бірақ 1460 жылдың 23 сәуірінде Ньюнам көпірі шайқасында (француздар Пон де Нейлли деп атаған) шешуші жеңіліске ұшырады. Оның болмаған кезінде Йорктер Нортгемптон шайқасында жеңіске жетті, бірақ Сомерсет 1460 жылдың желтоқсан айында Понтефрактта Ланкастерлерге қосылды, 21 желтоқсанда Уорксопта Йорк күштерінің бір бөлігін басып алды және 30 желтоқсанда Уэйкфилд шайқасында Ланкастерлердің жеңісіне қол жеткізді. Ол Маргаретпен бірге оңтүстікке қарай жорық жасап, Сент-Олбанс шайқасының екіншісінде (1461 жылдың 17 ақпаны) шайқасты. Бұл екінші жеңіске ешқандай ілеспес еді; Ланкастерлер солтүстікке қайтып, 29 наурызда Эдуард IV Таутон шайқасында жеңіске жетті (29 наурыз 1461). Сомерсет шайқас алаңынан қашып, келесі шілдеде Маргарет оны Франция королі Карл VII-ден көмек сұрауға жіберді. Карл олар келгенге дейін қайтыс болды, бірақ Людовик XI Сомерсетті Турға шақырып, оны 1462 жылдың наурыз айында қолдау уәделерімен, бірақ басқа ештеңемен қайтарып жіберді. Сомерсет енді Эдуард IV-пен келісуді ойлады. Ол 1461 жылдың 4 қарашасында парламентпен сотталды, және оның жерлерінің көп бөлігі Эдуардтың інісі Ричард, Глостер герцогы және басқа Йорктерге берілді. Франциядан оралғаннан кейін ол Шотландиядағы Ланкастер әскерлеріне басшылық етті, ал Маргарет Францияға барды, ал 1462 жылдың күзінде ол Ланкастерлер үшін Бамбург қамалын ұстады. Бірақ 24 желтоқсанда ол және Бамбург қамалының губернаторы сэр Ральф Перси қаланы тапсырып, корольге адал болды. Король оны Лондонға алып барып, оған ерекше құрмет көрсетті. Ол 1462 жылдың 10 наурызында жалпы кешірім алды және келесі жылдың 29 сәуірінде өткен парламент актісімен оның құрметі қалпына келтірілді. Бірақ Сомерсет көп ұзамай бұрынғы адалдығына оралды. 1464 жылдың басында ол Солтүстік Уэльстегі Холт қамалынан қашып кетті, онда ол қандай да бір түрде ұсталған сияқты, және дерлік қайта ұсталғаннан кейін Маргаретке шекарада қосылды. Ланкастерлер енді тәжді қайтаруға тағы бір әрекет жасады, бірақ 1464 жылдың 15 мамырында Хексам шайқасында олар Монтегюдің 1-маркизі Джон Невиллге толық жеңіліске ұшырады. Сомерсет қазіргі Дюкс-хаус деп белгілі болған жердегі қорада тұтқындалып, сол күні көп ұзамай бас кесілді. Ол Хексем аббаттығында жерленді. Парламент оны құрметке қалпына келтірген актіні жойды, ол қайтадан жойылды және ешқашан қалпына келтірілмеді. Сомерсет үйленбеген, ал оның кіші інісі Эдуард Бофорт Ланкастерлер тарапынан 4-ші Сомерсет герцогы болып тағайындалды. 1485 жылы, оның өлімінен жиырма бір жыл өткен соң, Сомерсет, Жаспер Тюдормен бірге, Генрих VII-нің бірінші парламентінде оған қарсы барлық сот актілері жойылды, “олардың осы бақытты король Герриге [VI] көрсеткен адал қызметтері мен қызметтері үшін”.

Somerset, born about January 1436, was the son of Edmund Beaufort, 2nd Duke of Somerset, and Eleanor, daughter of Richard Beauchamp, 13th Earl of Warwick and widow of Thomas, fourteenth baron Roos of Hamlake. From 1443 to 1448 Henry was styled Count of Mortain or Morteign, and from 1448 to 1455 Earl of Dorset. While still a youth he fought at the First Battle of St Albans (1455), where he was wounded and his father was killed; thereby he inherited the title of 3rd Duke of Somerset. He was regarded as "the hope of the [Lancastrian] party", but he also inherited the "enmities entailed upon him by his father's name". He was brought to the council at Coventry, where in October 1456 an effort was made to reconcile the two parties; but the meeting was disturbed by quarrels between Somerset and Richard Neville, 16th Earl of Warwick, and by a brawl between Somerset's men and the town watch of Coventry. In 1457 Queen Margaret of Anjou suggested a marriage between Somerset and his cousin Joan, sister of James II of Scotland, but the proposal came to nothing. On 14 October of that year Somerset was made lieutenant of the Isle of Wight and warden of Carisbrooke Castle. Early in 1458 he took part in the council at London which again endeavoured to effect a political reconciliation, and it was agreed that Richard, Duke of York should pay the widowed Duchess of Somerset and her children an annual pension of five thousand marks as compensation for the death of the 2nd Duke. He then participated in The Love Day with the King, Queen and other leading nobles. The truce, however, was hollow; Margaret continued to intrigue against York, and in October 1458 proposed that Somerset should be appointed captain of Calais in place of Warwick. War broke out in 1459, and Somerset nearly encountered Warwick at Coleshill just before the Battle of Blore Heath. After the defeat of Lancastrians at Blore Heath and before the Lancastrian victory at Ludford Bridge, he was on 9 October nominated captain of Calais. He crossed the Channel and was refused admittance to Calais by Warwick's adherents, but made himself master of the outlying fortress of Guisnes (appointing Andrew Trollope its bailiff). Somerset fought several skirmishes with the Yorkists between Calais and Guisnes until on 23 April 1460 he suffered a decisive reverse at the Battle of Newnham Bridge (called Pont de Neullay by the French). During his absence the Yorkists had won the Battle of Northampton, but Somerset joined the Lancastrians at Pontefract in December 1460, captured a portion of the Yorkist forces at Worksop on 21 December, and won the Lancastrian victory at the Battle of Wakefield on 30 December. He marched south with Margaret and fought at the Second Battle of St Albans (17 February 1461). This second victory was not followed up; the Lancastrians retired north, and on 29 March Edward IV won the Battle of Towton (29 March 1461). Somerset escaped from the battlefield, and in the following July was sent by Margaret to seek aid from Charles VII of France. Charles died before their arrival, but Louis XI summoned Somerset to Tours and sent him back in March 1462 laden with promises of support, but with very little else. Somerset now began to consider making his peace with Edward IV. He had been attainted by parliament on 4 November 1461, and most of his lands had been granted to Edward's brother Richard, Duke of Gloucester and other Yorkists. On his return from France he took command of the Lancastrian forces in Scotland while Margaret went to France, and in the autumn of 1462 he was holding Bamburgh Castle for the Lancastrians. On 24 December, however, he and Sir Ralph Percy, the Governor of Bamburgh Castle, surrendered the castle and submitted to King Edward. The king took him to London, and treated him with marked favour. He received a general pardon on 10 March 1462/1463, and was restored to his dignities by act of the parliament which met on 29 April following. Somerset, however, soon returned to his old allegiance. Early in 1464 he escaped from Holt Castle in North Wales, where he seems to have been kept in some sort of confinement, and after nearly being recaptured made his way to Margaret on the borders. The Lancastrians now made one more effort to recover the crown, but at the Battle of Hexham on 15 May 1464 they were utterly defeated by John Neville, 1st Marquess of Montagu. Somerset was captured in a barn at the site of what is now known as Dukes House, and beheaded shortly afterwards that same day. He was buried at Hexham Abbey. Parliament annulled the act restoring him to his dignities, which again became forfeit and were never restored. Somerset was unmarried, and his younger brother, Edmund Beaufort, was styled 4th Duke of Somerset by the Lancastrians. In 1485, some twenty one years after his death, Somerset, along with Jasper Tudor, had all acts of attainder against him annulled in the first Parliament of Henry VII, "for their true and faithfull Allegeaunces and Services doune to the said blessed King Herrie [VI]."

Кейіпкер

Сомерсетті Шастелен "өте зор феодал және Англия патшалығындағы ең көркем рыцарьлардың бірі" деп сипаттады. Ол, мүмкін, Ланкастерлік көшбасшылардың кез келгенінен де қабілетті болды, бірақ олардың әскери күші зор емес еді.