Кіріспе

Македонияның патшасы б.з.д. 277–239 жылдары. Антигон II Гонат (, ; шамамен б.з.д. 320 жылы). Ол әкесі мен анасы тарапынан Диадохилерден (Александр Зұлқараның ізбасарлары) тегін шығарған. Оның әкесі Димитрий Полиоркет, ол да сол кезде Азияның көп бөлігін басқарған Антигон I Монофтальмның ұлы. Оның анасы Фила, Антипатрдың қызы, ол б.з.д. 334 жылдан бастап Македонияны және Грекияның қалған бөлігін басқарып, теория бойынша біріккен империяның регенті ретінде танылды. Антипатрдың үлкен ұлы Кассандр, б.з.д. 305 жылы Македония патшасы болған, оның ағасы болды. Антигон Гонаттың туған жылы Антипатр қайтыс болды, содан кейін территория және үстемдік үшін күрес күшейді. Антигонның әкесі мен атасының мансабында үлкен өрбулер болды. Александрдың империясын қайта біріктіруге ең жақын келген Антигон Монофтальм б.з.д. 301 жылы өткен Ипсус шайқасында жеңіліп, қаза тапты, ал ол бұрын басқарған территория оның жаулары – Кассандр, Птолемей, Лисимах және Селевк арасында бөлісті.

Димитрий генерал

18 жастағы Антигон Гонатас, 9 мың әскерімен шайқастан қашып келген әкесі Деметриймен тығыз байланыста болды. Жеңімпаздардың өзара қызғанышы Деметрийге әкесі жоғалтқан биліктің бір бөлігін қайтаруға мүмкіндік берді. Ол Афинаны бағындырды және б.з.д. 294 жылы Кассандрдың ұлы Александрдан Македония тағын тартып алды. Антигон Гонатас, Антипатрдың немересі және анасы арқылы Кассандрдың туысы болғандықтан, оның қатысуы осы бұрынғы патшалардың жақтастарының әкесінің билігін қабылдауына көмектесті. Б.з.д. 292 жылы Деметрий Беотияда жорық жүргізіп жатқанда, Фракия билеушісі Лисимахты, әкесінің жауы, Геттер билеушісі Дромихатес тұтқындағанын естіді. Лисимахтың Тракия мен Азиядағы жерлерін басып алуды үміттене отырып, Деметрий Беотиядағы әскерін Антигонға тапсырып, дереу солтүстікке бет бұрды. Ол кеткен соң, боеотиялықтар көтеріліс жасады, бірақ Антигоннан жеңілді және оларды Фива қаласында қоршап алды. Тракияға жасаған жорығы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Деметрий ұлына қосылып, Фива қаласын қоршауға қатысты. Тебалықтар қаланы қаһармандықпен қорғағандықтан, Деметрий әскерлеріне қаланы басып алуға үміт аз болса да, көп рет шабуыл жасауға мәжбүр болды. Ауыр шығындардан мазасыз болған Антигон әкесіне: "Әке, неге біз осы өмірлерді бекер құрбан етуге рұқсат етеміз?" – деп сұрады. Деметрий: "Өлгендерге азық табудың қажеті жоқ", – деп жауап беріп, әскерлерінің өміріне немқұрайлы екенін көрсетті. Бірақ ол өзінің өміріне де мән бермеді және қоршауда мойнынан садақ тиіп ауыр жарақат алды. Б.з.д. 291 жылы Деметрий қаланың қабырғаларын қиратып, қоршау машиналарын қолданып, қаланы басып алды. Алайда Македония мен Грекияның көп бөлігін бақылауы, оның одан әрі жаулап алу жоспарының бір қадамы ғана болды. Ол Александр империясын қайта жандандыруды мақсат етіп, 500 кемеден тұратын, олардың көп бөлігі бұрын-соңды болмаған үлкендіктегі флот құруға бұйрық беріп, ауқымды дайындықтарды бастады. Мұндай дайындықтар мен олардың артындағы айқын ниет Селевк, Птолемей, Лисимах және Пирр сияқты басқа патшаларды алаңдатты. Олар дереу одақ құрды. Б.з.д. 288 жылдың көктемінде Птолемейдің флоты Грекия жағалауына жетіп, қалаларды көтеріліс жасауға шақырды. Сол уақытта Лисимах Македонияға шығыстан, ал Пирр батыстан шабуыл жасады. Деметрий Антигонды Грекияның қалған бөлігін басқаруға қалдырып, Македонияға асықты. Македониялықтар Деметрийдің ысырапшылдығы мен мақтандығына наразы болды және оның үшін қиын науқан жүргізуге дайын емес еді. Б.з.д. 287 жылы Пирр Македонияның Берея қаласын басып алды, ал Деметрийдің әскері дереу дезертирлік жасап, Македониялықтардың батылдығы үшін құрметтейтін жауларына қосылды. Осы оқиғадан кейін Антигонның анасы Фила уланған өлімге ұшырады. Темірде Афина көтеріліс жасады. Сондықтан Деметрий қалаға қайтып оралып, оны қоршауға алды, бірақ ол көп ұзамай шыдамсыздыққа беріліп, батыл қадамға баруды шешті. Антигонды Грекиядағы соғысты басқаруға қалдырып, ол барлық кемелерін жинап, 11 мың жаяу әскерімен және барлық атты әскерімен Лисимахтың провинциялары Кария мен Лидияға шабуыл жасау үшін аттанды. Деметрийді Лисимах пен Селевк әскерлері Кіші Азия арқылы Таурос тауларына дейін қуды, ал Антигон Грекияда сәттілікке жетті. Птолемейдің флоты ығыстырылды және Афина бағындырылды.

Жайда

285 жылы Димитрий, нәтижесіз жорысынан шаршап, Селевкке бас иді. Осы кезде ол ұлына және Афина мен Коринфтегі қолбасшыларына хат жазып, енді өзін өлген адам деп санауларын және оның мөрімен жазылған кез келген хатты қабылдамауларын бұйырды. Македонияны Пирр мен Лисимах бөлісіп алған еді, бірақ «бір етке таласқан екі қасқырдай» олар көп ұзамай оны таласты, нәтижесінде Лисимах Пиррді қуды да, бүкіл патшалықты өзіне қаратып алды. Әкесі тұтқынға алынғаннан кейін Антигон адал ұл екенін көрсетті. Ол барлық патшаларға, әсіресе Селевкке хат жазып, өзі басқаратын барлық жерді беруге және әкесін босату үшін кепіл ретінде өзін ұсынуға дайын екенін білдірді, бірақ бұл бекер болды. 283 жылы, 55 жасында Димитрий Сирияда тұтқын күйінде қайтыс болды. Әкесінің мәйіті өзіне жеткізіліп жатқанын естіген Антигон бүкіл флотымен теңізге шықты, Циклад аралдарының жанында Селевктің кемелерімен кездесіп, мәйітті салтанатты түрде Коринтке жеткізді. Содан кейін мәйіт әкесі Тессалияда құрған Деметриас қаласына жерленді. 282 жылы Селевк Лисимахқа соғыс жариялады, ал келесі жылы Лидиядағы Корупедиум шайқасында оны жеңіп, өлтірді. Одан кейін ол Фракия мен Македонияны иелену үшін Еуропаға өтті, бірақ Птолемейдің ұлы Птолемей Кераун Селевкті өлтіріп, Македония тағына отырды. Антигон әкесінің патшалығын қайтарып алуға уақыт келді деп шешті, бірақ солтүстікке аттанғанда Птолемей Кераун оның әскерін жеңді. Бірақ Птолемейдің сәттілігі ұзаққа созылмады. 279 жылы қыста басшысы Бренн болған үлкен галл шабуылы Македонияға солтүстіктен келді, Птолемейдің әскерін талқандап, оны шайқаста өлтірді, соның салдарынан патшалықта екі жыл бойы толық анархия орнады. Македонияны тонағаннан кейін галлдар Грекияның басқа да аймақтарына басып кірді, оңтүстікке қарай жылжыды. Антигон гректерді варварлардан қорғауға көмектесті, бірақ галлдарды жеңуде этолиялықтар көшбасшылық етті. 278 жылы грек әскері, құрамында көптеген этолиялықтар болды, Термопила мен Дельфиде галлдарды тоқтатып, оларға ауыр зиян келтірді және кері шегінуге мәжбүр етті. Келесі жылы (277 ж.б.д.) Антигон Геллеспонтқа жүзіп өтіп, Фракия Херсонесінің тамасындағы Лисимахияның жанына қонды. Серетрий басқарған галл әскері пайда болғанда, Антигон оларға тұзақ қойды. Ол лагерін тастап, кемелерін жағаға тіктеді, ал әскерін жасырды. Галлдар лагерді тонады, бірақ кемелерге шабуыл жасағанда Антигонның әскері пайда болды, оларды теңізбен қоршап алды. Осылайша Антигон Лисимахия шайқасында жеңіске жетіп, Македония тағына талап ету құқығын нығайтты. Осы уақытта, осы сәтті белгілерге байланысты, Антигонның күйеуі Фила оның ұлы және мұрагері Деметрий II Этоликті дүниеге әкелді.

Македонияның тағын бағындыру

Македониялық дворян Состен кельттерді белгілі бір деңгейде тоқтатуға үкім шығарды, бірақ Антигон оларды Лисимахияда жеңіп, македониялықтарды жылдар бойы қорқыныш, қиындықтар мен тәртіпсіздіктен азат етті. Македонияны бірнеше жыл басқарған Димитрийдің ұлы болғандықтан, Антигонның Македония тағына заңды талабы болды және енді ол оның құтқарушысы ретінде де қарастырылды. Кельттерді жеңгеннен кейін Антигон Македонияға қарай жорық жасады және елге кіру үшін күресуге мәжбүр болды, себебі таққа таласушылар әлі де болды. Антигон алдымен Кассандрдың туысы Антипатр Этесийді жеңіп, Лисимах пен Арсинояның ұлы Птолемей Эпигоносты елден қуды. Александр және Арридей деген тағы бір талапкерлер болды, олар бір адам болуы мүмкін. Оларды жеңгеннен кейін Антигонның алдындағы соңғы мәселе Кассандрея тираны Аполлодор болды. Антигон Кассандреяны он ай бойы қоршады, бірақ Аполлодор мен оның әскерін ығыстыра алмады. Содан кейін Антигон хитролыққа жүгінді, әскерін кері шегіндірді және өз жалдамалы әскерлерінің командирі Аменияс Фокийді Аполлодормен келіссөз жүргізуге жіберді. Келіссөздер кезінде Аменияс 2000 адамына қалаға күтпеген шабуыл жасау үшін арнайы дайындалған, дұрыс биіктіктегі бағаналарды жіберді, олар қабырғаларды басып алды және Антигонды шақырды. Осылайша, б.з.д. 276 жылдың соңына қарай Антигон Македонияның көп бөлігін бақылауға алды.

Антигон Пиррге қарсы

Македонияның батыс көршісі Эпирдің патшасы Пирр өзінің батылдығымен кеңінен танымал болған, бірақ ол талантын ақылға қонымды қолданбаған және жиі бос үміттерден кейін ұрлаған, сондықтан Антигон оны жақсы лақтыратын, бірақ оларды қалай пайдалануды білмейтін құмар ойыншымен салыстыратын. Галлиялықтар Птолемей Кераунды жеңіп, Македония тағына билік құрғаннан кейін Пирр теңіздегі жорықтарына бел буды. Алдымен Италияны, сосын Африканы жаулап алуға үміттеніп, ол Жерорта теңізінің батысындағы ең қуатты екі мемлекет – Рим мен Карфагенге қарсы соғысқа түсті. Содан кейін ол өзінің өркөкірек мінез-құлқымен Италия мен Сицилиядағы грек қалаларының қолдауынан айырылды. Ол Антигонға хат жазып, әскер мен ақша сұраған, бірақ Антигон әдеппен одан бас тартқан. 275 ж.б.д. римдіктер Пиррмен Беневентум шайқасында шайқасты, ол қорытындысыз аяқталды, дегенмен көптеген қазіргі заманғы көздер Пирр шайқаста жеңілгенін қате айтады. Пирр Сицилиядағы соңғы соғыстарынан және римдіктерге қарсы «Пирр жеңістерінен» шаршағандықтан, Италиядағы жорығын аяқтап, Эпирге оралуға шешім қабылдады. Алайда Пиррдің Италиядан кері қайтқаны Антигонға өте өкінішті болды. Ол Эпирге сегіз мың жаяу және бес жүз атты әскерімен оралғанда, оларға ақы төлеу үшін ақша қажет болды. Бұл оны тағы да соғысқа баруға талпындырды. Сол себепті келесі жылы ол өз әскеріне галлалық жалдамалыларды қосып, Македонияға басып кірді. Алайда, науқан күткеннен жақсы өтті. Бірнеше қаланың қожайыны болып, оған екі мың қашушы қосылды, оның үміті арта бастады және ол Антигонды іздеуге шықты, оның әскеріне тар асудан шабуыл жасап, оны Аус өзенінің шайқасында тәртіпсіздікке ұшыратты. Антигонның македониялық әскерлері кері шегінді, бірақ оның пилдерін басқаратын галлиялық жалдамалы әскерлері Пирр әскерлері оларды қоршап алғанша табанды болды, содан кейін олар өздерін де, пилдерді де тапсырды. Пирр Антигон әскерінің қалған бөлігін қуып жетіп, бұрынырақ жеңілгеннен кейін ұрысқысы келмеген. Екі әскер бетпе-бет келгенде Пирр әртүрлі офицерлерді есімдерімен атап, бүкіл жаяу әскерді дезертирлікке көндірді. Антигон өзінің кім екенін жасырып қашып кетті. Пирр Македония мен Фессалияны, ал Антигон жағалаудағы қалаларды қолға алды. Бірақ Пирр жеңісін текке жіберді. Македонияның ежелгі астанасы Эгейді басып алған соң, ол галлиялықтардың гарнизонын орнатты, олар македониялықтарды патшаларының қабірлерін қазып, алтын іздеп сүйектерін шашыратып, қатты ренжітті. Ол жауды да аяқтамады. Оған жағалаудағы қалаларды басқаруды тапсырып, өзін қорлаумен қанағаттанды. Ол Антигонды әлі де қызғылт түсті киіп жүргені үшін ұятсыз адам деп атады, бірақ ол өзінің билігінің қалдықтарын жою үшін аз нәрсе істеді. Бұл жорық аяқталмас бұрын Пирр жаңа жорыққа аттанды. 272 ж. маңызды спартандық Клеоним оны Лаконияға шабуыл жасауға шақырды. Ол жиырма бес мың жаяу, екі мың атты және жиырма төрт филден тұратын әскер жинап, Пелопоннес аралына өтіп, Аркадиядағы Мегалополис қаласын басып алды. Антигон Македонияның бір бөлігін қайтадан басып алғаннан кейін, оған қарсы тұру үшін барлық күш-жігерін жинап, Грекияға аттанды. Спартаның Ареус патшаның қолбасшылығындағы әскерінің көп бөлігі Критте болғандықтан, Пирр Спартаны қоршауға алды, бірақ қала тұрғындары Антигонның қолбасшыларының бірі Аминиас Фокийге Қорынттан жалдамалы әскермен қалаға жетуге мүмкіндік берді. Көп ұзамай спартан патшасы Ареус 2000 сарбазымен Криттен қайтып келді. Бұл күшейтулер қарсылықты күшейтті, ал Пирр күн сайын сарбаздықтан адамдарын жоғалтып жатқанын көріп, шабуылды тоқтатып, елді тонауға кірісті. Аргос – Спартадан кейінгі ең маңызды Пелопоннезиялық қала. Екі бас ер адам Аристиппен Аристос қатты қарсыласты. Аристип Антигонның одақтасы болғандықтан, Аристос Пиррді Аргосқа келіп, қаланы басып алуға көмектесуге шақырды. Антигон Пиррдің Аргосқа қарай алға жылжуын білген соң, әскерін сол жаққа да аттап барып, қала маңындағы биік жердегі бекіністі ұстап алды. Пирр бұл туралы білгенде, Науплияға жақындап, келесі күні Антигонға хабаршы жіберіп, оны қорқақ деп атады және оны жазыққа түсіп, шайқасуға шақырды. Антигон оған соғысу үшін өз уақытын өзі таңдайтынын, ал егер Пирр өмірден шаршаса, өлімнің көптеген жолдарын таба алатынын айтты. Аргивтер өздерінің аумағы соғыс аймағына айналады деп қорқып, екі патшаға өкілдерін жіберіп, басқа жерге кетіп, өз қалаларының бейтарап болуына рұқсат берулерін өтінді. Екі патша да келісті, бірақ Антигон өз уәдесі үшін өз ұлын кепілдікке беру арқылы аргивтердің сенімін жеңді. Пирр Спартадан кері шегінгенде ұлын жоғалтқандықтан, ол мұны істемеді. Шындығында, Аристос көмегімен ол қаланы басып алуды жоспарлап жатқан. Түн ортасында ол әскерін қала қабырғаларына жеткізіп, Аристос ашқан қақпа арқылы кірді. Оның галлиялық әскері базар алаңын басып алды, бірақ ол кішкентай қақпалар арқылы пилдерін қалаға кіргізуде қиындыққа тап болды. Бұл аргивтерге қайта жиналуға уақыт берді. Олар бекіністерді басып алды және Антигоннан көмек сұрап хабаршылар жіберді. Антигон Пиррдің қаланы опасыздықпен шабуылдағанын естігенде, қабырғаларға жақындап, аргивтерге көмектесу үшін күшті күш жіберді. Сонымен бірге Ареус 1000 кретталық және жеңіл қаруланған спартандықтармен келді. Бұл күштер базар алаңындағы галлиялықтарға шабуыл жасады. Пирр өзінің галлиялық әскері қиын жағдайда екенін түсініп, қалаға көбірек әскер жіберді, бірақ тар көшелерде бұл жағдайды нашарлатты, өйткені адамдар жоғалып, адасып қалды. Екі күш енді тоқтап, күнді күтті. Күн шыққанда Пирр қарсыластың күшті екенін көріп, ең жақсысы кері шегіну екеніне шешім қабылдады. Қақпалар әскеріне оңай шығу үшін тым тар болады деп қорқып, ол өз ұлы Геленге хабарлама жіберіп, қабырғаның бір бөлігін бұзуды сұрады. Алайда, хабаршы өз нұсқауларын дұрыс жеткізе алмады. Не істеу керектігін түсінбей, Гелен қалған пилдерді және таңдаулы әскерлерді алып, әкесіне көмектесу үшін қалаға кірді. Әскерінің бір бөлігі қаладан шығуға тырысып, екіншісі кіруге тырысқанда Пирр әскері енді шатаққа түсті. Бұл пилдермен нашарлатылды. Ең үлкені қақпаның үстіне құлап, жолды жапты, ал екінші пил, Никон, иесін іздеп жатты. Бұл жануар қашқандар толқынына қарсы шабуыл жасап, досы мен жауын қағып, иесінің денесін тауып алғанша, оны азуларына орнатып, ашумен жүрді. Бұл хаоста Пирр ескі әйел тастаған плиткадан жарақат алды және Антигон әскерінің сарбазы Зопир өлтірді. Антигонның ұлдарының бірі, Галкион, Пиррдің өлтірілгенін естіді. Зопир кесіп алған басын алып, әкесі барған жерге жетіп, оның аяғына лақтырды. Қуаныштан гөрі ашуға ішін толтырған Антигон ұлын ұрып, «барбарос» деп айғайлады және оны қуды. Ол содан кейін бетін плащпен жауып, жылады. Пиррдің тағдыры оның әкесі мен атасының ұқсас тағдырларын еске түсірді. Содан кейін ол Пиррдің денесін салтанатты түрде өртеді. Пиррдің өлімінен кейін оның бүкіл әскері мен лагері Антигонға бағынды, оның билігін күшейте түсті. Кейінірек Галкион Геленді, Пиррдің ұлын, тоқыма киімге жасырылған күйде тапты. Ол оны мейірімділікпен қабылдап, әкесіне әкелді…

Кремонид соғысы

Пирр басып алған жерлерді қайтару арқылы, Спарта мен Аргостағы риза одақтастарымен және Коринфтегі, басқа қалалардағы гарнизондарымен Антигон Македония мен Грекияны нығайтып басқарды. Ол билігін сақтаудағы сақтығы, әкесі мен атасының тағдырындағы өзгерістерден сақтану ниетін көрсетеді. Гректердің бостандық пен тәуелсіздікті жақсы көретінін білген Антигон, өзінің билігіне зиян келтірмейтін жағдайда, соған ұқсас көрініс беруге тырысты. Сондай-ақ, ол тікелей басқарудың тудыратын наразылығынан сақтану үшін гректерді делдалдар арқылы басқарды. Осы себепті Полибий: «Грекияда Антигоннан артық билігі зор ешкім болған емес» дейді. Гонаттың орнатқан немесе сақтап қалған тирандары: Клеон (Сикион, б.з.д. 300–280), Эвтидем мен Тимоклеидас (Сикион, б.з.д. 280–270), Исей (Кериния, б.з.д. 275 жылы отставкаға кетті), Аристотим (Элис, б.з.д. 272 жылы өлтірілді), Аристипп Егде (Аргос, б.з.д. 272 жылдан), Абантидас (Сикион, б.з.д. 264–252), Аристодем Жақсы (Мегалополис, б.з.д. 252 жылы өлтірілді), Пасеас (Сикион, б.з.д. 252–251), Никокл (Сикион, б.з.д. 251), Аристомах (Аргос, б.з.д. 240 жылы өлтірілді), Лидиадас (Мегалополис, б.з.д. 245–235), және Аристипп (Аргос, б.з.д. 240–235). Антигонның мансабының келесі кезеңі толыққанды жазылмаған, біздің білуіміз бірнеше тарихи деректерден құрастырылған: Антигон Азияның Селевкид әкімі Антиохпен жақсы қарым-қатынаста болған, оның Антигонның қарындасы Стратоникеге деген махаббаты кеңінен танымал. Мұндай одақ үшінші мұрагерлік мемлекет – Птолемей Египетіне қауіп төндірді. Грекияда, бұрынғы үстемдік құрған Афина мен Спарта Антигонның билігіне наразылық білдірді. Бұрын осы қалаларды өлімге дейін жетелеген мақтаныш, енді оларды біріктірді. 267 жылы, мүмкін Египеттің ықпалымен, афинды Кремонид афиндықтарды Антигонға қарсы соғыс жариялауға шақырды (Кремонид соғысын қараңыз). Македония патшасы Афинаны теңізден қоршап, әскерімен оның жерін қиратты. Бұл жорықта ол Мегара шекарасына жақын Аттикаға кіреберісіндегі Посейдонның тоғайын және ғибадатханасын қиратты. Афиналықтарды қолдау үшін және Антигонның күшін тым жоғарылата бермеу үшін Египет патшасы Птолемей II Филадельф блокаданы бұзу үшін флот жіберді. Египеттік адмирал Патрокл Лауриумға жақын, қараусыз аралға қонды және оны теңіз операциялары үшін база ретінде нығайтты. Селевкидтер Египетпен бейбітшілік шарты жасасқан еді, бірақ Антиохтың күйеуі, Кирине патшасы Магас, Антиохты Грекиядағы соғысты пайдаланып Египетке шабуыл жасауға көндірді. Бұған қарсы Птолемей Антиохтың жерлерін және провинцияларын шабуылдау үшін қарақшылар мен бостандық сүйгіштерді жіберді, ал оның әскері қорғаныс жорығын жүргізіп, күшті Селевкид әскерін тежеді. Египетті сәтті қорғағанмен, Птолемей II Афинаны Антигоннан құтқара алмады. 263/2 немесе 262/1 жылдары б.з.д. афинялықтар мен спарталықтар бірнеше жылғы соғыс пен жерлерінің қирауынан шаршап, Антигонмен бейбітшілікке келді, осылайша Грекияны бақылауда ұстады. Птолемей II Грекия ісіне араласуын жалғастырды, бұл 261 жылы соғысқа әкелді. Екі жыл бойы ештеңе өзгермеген соң, Селевкидтердің жаңа патшасы Антиох II Тео Антигонмен әскери келісім жасады, содан кейін екінші Сирия соғысы басталды. Біріккен шабуылдың нәтижесінде Египет Анатолия мен Финикиядан жерін жоғалтты, ал оның одақтасы Тимархтың бағынындағы Милет қаласын Антиох II басып алды. Б.з.д. 255 жылы Птолемей келісімге келді, Селевкидтерге жерлерді берді және Антигонның Грекиядағы үстемдігін бекітті. Алайда екі жылдан кейін египеттіктер тағы да араласып, өздерінің қаржылық көмегімен Македонияның Коринф пен Эвбеяның губернаторы, Кратердың ұлы Александрды патшасына қарсы шығып, тәуелсіздікке ұмтылуға итермеледі. Александрдың көтерілісі Грекиядағы македониялық гегемонияға ең үлкен қауіп болды, және Антигонның әскери күш-жігері сәтсіз болғандықтан, ол б.з.д. 247 жылы оны улауға шешім қабылдады. Мұрагері Деметрий II Аэтоликске үйлену арқылы Антигон жесірін Никеяны қабылдап, 245/44 жылғы қыста Коринфті қайтадан бақылауға алды.

Антигон Аратқа қарсы

Антигон Грекияны басқаруға қарсы сыртқы қауіп-қатерді сәтті жойған соң, Антигон билігіне төнген басты қауіп гректердің бостандыққа деген құштарлығы болды. 251 жылы біздің заманымызға дейінгі Сицион қаласындағы жас дворян Арат, Антигонның келісімімен билік жүргізген тиран Никоклді қуғынға түсірді, халықты босатты және жер аударылғандарды қайтарып алды. Бұл қалада жарысқандық пен бөлінуге әкелді. Антигонның осы бөліністерді пайдаланып, қалаға шабуыл жасауынан қорқып, Арат қаланың Пелопоннестегі бірнеше шағын ахаялық қалалардың одағына – Ахая лигасына қосылуға өтініш жасады. Әскери күштен гөрі айла-шарғылықты пайдалануды жөн санаған Антигон, Сикионды қайтадан бақылауға алу үшін жас Аратты өз жағына тартуға тырысты. Осы мақсатта ол оған 25 талант сыйлық жіберді, бірақ Арат осы байлыққа құмар болмай, оны дереу өз азаматтарына таратып берді. Осы ақшамен және Птолемей II Филадельфтен алған қосымша қаражатпен ол Сикиондағы түрлі топтарды татуластырып, қаланы біріктіре алды. Антигонды Араттың күшейіп бара жатқан билігі мен танымалдығы алаңдатты. Егер Арат Птолемейден кең ауқымды әскери және қаржылық қолдау алса, ол оның билігіне қауіп төндіретін еді. Сондықтан ол оны өз жағына тартуға немесе кем дегенде Птолемейдің алдында оның беделін түсіруге бекінді. Ол оған үлкен құрмет көрсетті. Қорынтта құдайларға құрбан шалып жатқанда, ол Сикиондағы Аратқа еттен үлес жіберіп, қонақтарының алдында Аратты мақтады: «Мен бұл Сикиондық жастың тек бостандық пен өз азаматтарын жақсы көретін деп ойладым, бірақ енді оны патшалардың мінез-құлқы мен іс-әрекеттерін дұрыс бағалайтын адам деп санаймын. Өйткені ол бұрын бізді жек көріп, үмітін алысқа бағыттап, египеттіктердің пілдері, кемелері және сарайлары туралы көп естіген еді. Бірақ олардың бәрін жақыннан көргеннен кейін, олардың тек сахналық реквизиттер мен әсемдік екенін түсінді. Енді ол бізге келді. Мен оны қуана қарсы аламын және оны өте пайдалы қызметке жұмсауға ниеттеніп, сіздерге де оны дос деп қарауға бұйырамын». Бұл сөздерге көптеген адамдар сенеді, тіпті олар Птолемейге жеткенде, ол да оларға жартылай сенді. Бірақ Арат Антигонның досы бола қойған жоқ, өйткені ол Антигонды өз қаласының азаттығын басып тастағандықтан жек көретін. 243 жылы б.з.д. түнгі шабуыл кезінде ол стратегиялық маңызы бар Акрокоринт бекінісін басып алды, ол арқылы Антигон Коринф тасжолы мен Пелопоннесті бақылайтын. Бұл жаңалық Қорынтқа жеткенде, олар көтеріліп, Антигонның тараптадарын құлатып, Ахая лигасына қосылды. Содан кейін Арат Лехеум портын басып алып, Антигонның 25 кемесін тартып алды. Антигонның бұл сәтсіздігі Македония билігіне қарсы жалпы көтеріліске ұйтқы болды. Мегариялықтар көтеріліп, троезиялықтар мен эпидаврлықтармен бірге Ахая лигасына қосылды. Осылай күшейген Арат Афина жеріне шапқындап, Саламисті тонады. Ол тұтқындаған әрбір афиналық еркіндік иесін кепілсіз афиналықтарға қайтарып, оларды көтеріліске қосылуға шақырды. Алайда македониялықтар Афина мен Грекияның қалған бөлігін өз бақылауларында ұстады.

Философтармен қарым-қатынасы

Антигон өзінің сарайында көрнекті зиялылар мен философтардың қатарын жинады. Ол Диоген Лаэрцийдің «Ең атақты философтардың өмірі мен ойлары» еңбегінде бірнеше рет әртүрлі философтарға қатысты айтылады, әсіресе Мегара, Пиррон, циниктер және стоиктер мектептерімен байланысты. Бізге «көптеген адамдар Антигонға құрмет көрсетіп, ол Афинаға келген сайын онымен кездесуге тырысатын» делінген. Мегаралық философ Евфант Антигонға «өте танымал болған «Мемлекет туралы» еңбегін» сыйлады. Сондай-ақ Антигон Фидон мектебінің көрнекті өкілі Эретриялық Менедеммен ішімдікке бару мәселесі бойынша кеңес алғандығы айтылады. Антигон Пирроншыл философ Тимон Флионды да білген. Менедем мен Тимон бұрын Мегара мектебінде білім алған. Бористендік эклектик философ Бион, циниктерге ұқсас болғанымен белгілі болды, ол ауырғанда Антигон оған екі қызметшісін медбике ретінде жіберді, ал Антигонның өзі кейін оны барып көруге тырысты. Бірақ Антигон ең көп стоиктермен байланысты болды. Цитийлік Зенон стоик мектебін құрудан бұрын мегариялықтар мен циниктерден білім алды және ол Антигонмен тығыз байланыста болды. Бізге «Антигон (Гонат) да оны [Зенонны] жақсы көріп, Афинаға келгенде оның дәрістерін тыңдайтын және оны жиі сарайына шақыратын» делінген. Диоген Лаэрций Зенон мен Антигон арасындағы хаттар жинағын келтіреді, онда ол стоикті өзінің сарайына келіп, македониялық халықтың игілігі үшін жақсылыққа баулуға шақырады. Ол кезде Зенонның денсаулығы нашар болғандықтан, саяхаттауға шамасы келмеді, сондықтан ол өзінің ең үздік екі шәкірті Персей мен Филонды жіберді, олар кейін Антигонмен бірге тұрды. Персей Антигонның сарайында болғанда, Антигон оны сынап көру үшін, оған жаудың оның жерін шабуылдағаны туралы жалған хабар жеткізді. Оның бетінен уайымның белгісі көрінгенде, Антигон: «Көріп тұрсың ба, байлықтың маңызы жоқ екенін?» деді. Кейін Персей Македония сарайында маңызды тұлғаға айналды. Антигон б.з.д. 244 жылы Коринфті басып алғаннан кейін Персейді Архонт ретінде қала басқаруға тағайындады. Персей б.з.д. 243 жылы Сициондық Арат басқарған шабуылдан қаланы қорғайтын жекпе-жекте қаза тапты. Зенонның қазасынан кейін Антигон: «Мен қандай үлкен тыңдаушылар қатарынан айырылып қалдым!» деп айқайлады. Антигон кейін Зенонның ізбасары, Стоа мектебінің басшысы Клеанткесқа үш мың драхма сыйлық берді, сондай-ақ оның дәрістеріне қатысты. Ақын Арат, ол да Зеноннан стоицизмді оқыған, Антигонның сарайында тұрды.

Үндістанмен қарым-қатынастар

Антигон Ашока жарлықтарында Үндістан императоры Ашоканың будда дінін тарату әрекеттерінің нәтижесінде дін қабылдағандардың бірі ретінде есімдері тілге алынады.

Өлім және бағалау

239 жылы Антигон 80 жасында қайтыс болып, өзінің патшалығын келесі 10 жыл билік ететін ұлы Димитрий II-ге мирас қалдырды. Антигон галдарды жеңген қысқа мерзімнен басқа жағдайда, батыл немесе табысты әскери қолбасшы болған жоқ. Оның шеберлігі көбінесе саяси салаға қатысты болды. Ол өз мақсатына жету үшін айлакерлікке, төзімділікке және жабырқауға сенуді қалаған. Әкесі Деметрий және көршісі Пирр сияқты дарынды басшылар жоғары билікке ұмтылып, құлай бергенде, Антигон белгілі бір деңгейде қауіпсіздікке қол жеткізді. Ол сондай-ақ адалдығымен және өнерді дамыту арқылы халқының құрметіне ие болды, ол үшін оның төңірегіне көрнекті әдебиетшілерді, әсіресе философтарды, ақындарды және тарихшыларды жинады. Вергинадағы мазар оның қабірі болуы мүмкін деп есептеледі.

Қабылдау

Антигонның өмірі Пьетро Метастасионың «Антигоно» либреттосының сюжеттік желісіне негіз болды, алғаш рет 1744 жылы Иоганн Адольф Хассе оны музыкаға салды. Метастасионың көптеген либреттолары сияқты, «Антигоно» да 18-ғасырдың басқа композиторларымен, оның ішінде богемиялық Кристоф Виллибальд Глюк 1756 жылы және Йозеф Мысливечек 1780 жылы музыкаға алынды.