Шағын несие беру арқылы кәсіпкерлікке қолдау көрсету
Microfinance
Микроқаржыландыру: шағын бизнеске несие, қаржылық қызметтер, кедей кәсіпкерлерге қолдау. ID Ghana сияқты ұйымдар арқылы өзін-өзі қамтамасыз етуге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кедей кәсіпкерлер мен шағын бизнестерге микронесие беру
Provision of microloans to poor entrepreneurs and small businesses
Микроқаржы – дәстүрлі банк жүйесі мен оған байланысты қызметтерге қол жеткізе алмайтын жеке тұлғалар мен шағын бизнестерге бағытталған қаржылық қызметтердің бір түрі. Микроқаржыға микрокредит, кедей клиенттерге шағын несие беру; жинақ және ағымдық шоттар; микросақтандыру; төлем жүйелері және тағы басқа қызметтер кіреді. Микроқаржылық қызметтер мүгедектікке ұшыраған клиенттерге, әдетте, кедей халыққа, әлеуметтік жағынан шеттетілген немесе географиялық тұрғыдан оқшауланған адамдарға қол жеткізуге және оларға өзін-өзі қамтамасыз етуге көмектесуге арналған. ID Ghana – микроқаржы институтының мысалы. Микроқаржының бастапқыда шектеулі анықтамасы болды: несиеге қол жеткізе алмайтын кедей кәсіпкерлер мен шағын бизнестерге микронесие беру. Мұндай клиенттерге қаржылық қызметтерді ұсынудың екі негізгі механизмі: 1) жеке кәсіпкерлер мен шағын бизнестер үшін қарым-қатынасқа негізделген банк жүйесі; 2) бірнеше кәсіпкерлердің топтасып, несиелер мен басқа да қызметтерді топ ретінде алуға өтініш білдіретін топтық модельдер. Уақыт өте келе, микроқаржы кең қозғалысқа айналды, оның мақсаты: «әрбір адам, әсіресе кедейлер мен әлеуметтік жағынан маргиналданған адамдар мен отбасылар қолжетімді, жоғары сапалы қаржылық өнімдер мен қызметтердің кең ауқымына ие болатын әлем, оның ішінде несие ғана емес, сонымен қатар жинақ, сақтандыру, төлем қызметтері және ақша аударымдары». Микроқаржы саласындағы жаңа зерттеулер микроқаржы экожүйесін жақсырақ түсінуді қажет етеді, осылайша микроқаржы институттары мен басқа да жеңілдетушілер төмен кірісті халыққа қызмет көрсету арқылы әлеуметтік пайда әкелетін тұрақты стратегияларды құра алады. Микроқаржының тарихы 1800 жылдардың ортасына дейін жетеді, онда теоретик Лайсандер Спунер кәсіпкерлер мен фермерлерге шағын несие берудің пайдасы туралы жазған, бұл адамдарды кедейліктен шығарудың жолы ретінде қарастырылған. Спунерден тәуелсіз, Фридрих Вильгельм Райфайзен Германияның ауылдық аймақтарында фермерлерді қолдау үшін алғашқы кооперативтік несие банктерін құрды. «Микроқаржы» терминінің қазіргі қолданылуы 1970 жылдарға дейін жетеді, осы кезде микроқаржының пионері Мұхаммед Юнус құрған Бангладештің Grameen Bank микроқаржының қазіргі заманғы индустриясын бастап, қалыптастырды. Юнус 1976 жылы Бангладештегі Grameen Bank-ті құру арқылы микроқаржы тәсілін институционалдық деңгейге көтерді. Бұл саланың тағы бір пионері – пакистандық әлеуметтік ғалым Ахтар Хамид Хан. Дамушы елдердегі адамдар әлі де көбінесе тіршілік көрінетін шаруашылыққа немесе негізгі азық-түлік саудасына тәуелді болғандықтан, дамушы елдерде шағын шаруашылықты қолдауға елеулі ресурстар жұмсалды.
Microfinance is a category of financial services targeting individuals and small businesses who lack access to conventional banking and related services. Microfinance includes microcredit, the provision of small loans to poor clients; savings and checking accounts; microinsurance; and payment systems, among other services. Microfinance services are designed to reach excluded customers, usually poorer population segments, possibly socially marginalized, or geographically more isolated, and to help them become self sufficient. ID Ghana is an example of a microfinance institution. Microfinance initially had a limited definition: the provision of microloans to poor entrepreneurs and small businesses lacking access to credit. The two main mechanisms for the delivery of financial services to such clients were: (1) relationship based banking for individual entrepreneurs and small businesses; and (2) group based models, where several entrepreneurs come together to apply for loans and other services as a group. Over time, microfinance has emerged as a larger movement whose object is: "a world in which as everyone, especially the poor and socially marginalized people and households have access to a wide range of affordable, high quality financial products and services, including not just credit but also savings, insurance, payment services, and fund transfers." New research in the area of microfinance call for better understanding of the microfinance ecosystem so that the microfinance institutions and other facilitators can formulate sustainable strategies that will help create social benefits through better service delivery to the low income population. The history of microfinancing can be traced back as far as the middle of the 1800s, when the theorist Lysander Spooner was writing about the benefits of small credits to entrepreneurs and farmers as a way of getting the people out of poverty. Independently of Spooner, Friedrich Wilhelm Raiffeisen founded the first cooperative lending banks to support farmers in rural Germany. The modern use of the expression "microfinancing" has roots in the 1970s when Grameen Bank of Bangladesh, founded by microfinance pioneer Muhammad Yunus, was starting and shaping the modern industry of microfinancing. The approach of microfinance was institutionalized by Yunus in 1976, with the foundation of Grameen Bank in Bangladesh. Another pioneer in this sector is Pakistani social scientist Akhtar Hameed Khan. Since people in the developing world still largely depend on subsistence farming or basic food trade for their livelihood, significant resources have gone into supporting smallholder agriculture in developing countries.
Кедейлердің ақшаны қалай жұмсайтыны
Рутерфордтың пікірінше, кедей адамдардың ақшаны басқарудағы негізгі мәселесі – "жеткілікті көлемде" ақша жинау болып табылады. Жаңа үй салу үшін құрылыс материалдарын жылдар бойы жинап, сақтап, құрылысқа жеткілікті сома жиналғанға дейін күту қажет. Балалардың біліміне жұмсалатын қаржыны тауық сатып, қажет болған кезде – шығындарға, формаға, пара беруге және т.б. жұмсау арқылы қамтамасыз етуге болады. Барлық құндылық қажеттілік туғанға дейін жинақталғандықтан, мұндай ақша басқару стратегиясы "жинақтау" деп аталады. Көбінесе адамдар қажеттілік туғанда жеткілікті ақшаға ие болмайды, сондықтан қарызға ақша алады. Кедей отбасы жер сатып алу үшін туыстарынан, күріш алу үшін қарыз берушіден, ал тігін машинасы сатып алу үшін микроқаржы ұйымынан қарыз алуы мүмкін. Осы қарыздар шығын болғаннан кейін жинақталған ақшамен өтеледі, сондықтан Рутерфорд мұны "жинап төлеу" деп атайды. Рутерфордтың сөзіне қарағанда, микрокредит проблеманың тек жартысын шешеді, және бұл жартысы да аса маңызды емес: кедейлер ақша жинап, активтерді жинақтауға көмектесу үшін қарыз алады. Дегенмен, микроқаржыландыру – кедейліктен құтқаратын ғажайып шешім емес, ол кедейлердің кедейліктен шығу мүмкіндігін арттыруға қолданатын құрал ғана. Көптеген қажеттіліктер жинақ және кредиттердің үйлесімі арқылы қанағаттандырылады. Бангладештің Grameen Bank және тағы екі ірі микроқаржы институтының тиімділігін бағалау нәтижесінде, шағын ауылдық кәсіпорындарды қаржыландыру үшін берілген әрбір 1 долларға шамамен 2,50 доллар басқа көздерден, көбінесе клиенттердің жинақтарынан түскені анықталды. Бұл батыстағы тәжірибеге ұқсас, онда отбасылық бизнес көбінесе жинақ ақшаға, әсіресе бастапқы кезеңде қаржыландырылады. Соңғы зерттеулер жинақтаудың бейресми әдістерінің қауіпсіз еместігін де көрсетті. Мысалы, Угандада Райт және Мутесасира жүргізген зерттеуде "бейресми секторда жинақтайтын адамдар ақшаның бір бөлігін – шамамен төрттен бірін жоғалтуы мүмкін" деген қорытынды жасалған. Рутерфорд, Райт және басқалардың жұмыстары сарапшыларды микрокредит парадигмасының маңызды аспектісін қайта қарастыруға итермеледі: кедейлер қарыз алып, микрокәсіпкерлік құрып, табыстарын арттыру арқылы кедейліктен шығады. Жаңа парадигма кедейлердің осалдығын азайту үшін, олар тапқан табысының көп бөлігін сақтап, активтерін арттыруға көбірек назар аударады.
Rutherford argues that the basic problem that poor people face as money managers is to gather a "usefully large" amount of money. Building a new home may involve saving and protecting diverse building materials for years until enough are available to proceed with construction. Children's schooling may be funded by buying chickens and raising them for sale as needed for expenses, uniforms, bribes, etc. Because all the value is accumulated before it is needed, this money management strategy is referred to as "saving up". Often, people don't have enough money when they face a need, so they borrow. A poor family might borrow from relatives to buy land, from a moneylender to buy rice, or from a microfinance institution to buy a sewing machine. Since these loans must be repaid by saving after the cost is incurred, Rutherford calls this 'saving down'. Rutherford's point is that microcredit is addressing only half the problem, and arguably the less important half: poor people borrow to help them save and accumulate assets. However, microfinance is not the magical solution to take people out of poverty; it is merely a tool that the poor can use to raise their prospects for an escape from poverty. Most needs are met through a mix of saving and credit. A benchmark impact assessment of Grameen Bank and two other large microfinance institutions in Bangladesh found that for every $1 they were lending to clients to finance rural non farm micro enterprise, about $2.50 came from other sources, mostly their clients' savings. This parallels the experience in the West, in which family businesses are funded mostly from savings, especially during start up. Recent studies have also shown that informal methods of saving are unsafe. For example, a study by Wright and Mutesasira in Uganda concluded that "those with no option but to save in the informal sector are almost bound to lose some money—probably around one quarter of what they save there". The work of Rutherford, Wright and others has caused practitioners to reconsider a key aspect of the microcredit paradigm: that poor people get out of poverty by borrowing, building microenterprises and increasing their income. The new paradigm places more attention on the efforts of poor people to reduce their many vulnerabilities by keeping more of what they earn and building up their assets.
Мысалдар
"Жинақ жасау" микроқаржы жобасы Үндістанның оңтүстік-шығысындағы Виджаявада қаласының шалаптарда көрініс тапқан. Бұл микроқаржы жобасы ресми емес банк жүйесі ретінде жұмыс істейді, онда "жинақ жинаушы" Джоти, көбінесе әйелдер, шалаптарда тұратын адамдардан ақша жинайды, осылайша олар жинақ ақша жинап алады. Джоти қала бойынша аралап, 220 күн бойы шалаптардағы адамдардан күніне 5 рупиядан жинайды, бірақ әрқашан 220 күн қатарынан емес, себебі бұл әйелдердің әрқашан жинаққа салуға қаражаты бола бермейді. Олар процестің соңында 1000 рупияға ие болады. Дегенмен, бұл микроқаржы жинақ бағдарламасында бірнеше мәселе бар. Олардың бірі – жинақ салып отырған клиенттер өз жинақтарының бір бөлігін жоғалтады. Джоти әр клиенттен әрбір 220 төлемнің шамамен 20-сын, яғни 1100-нің 100 рупиясын немесе 9 пайызды алады. Шалаптарда тұратын адамдар сенім артатын адамды тапқанда, олар жинаған ақшаларын сақтау үшін 30%-ға дейін төлеуге дайын. Сонымен қатар, олардың жинақтарын лицензиясы жоқ, ресми емес, көшпелі жинаушыларға сеніп тапсыру тәуекелі де бар. Алайда, шалаптардың тұрғындары бұл тәуекелге баруға дайын, себебі олар үйде жинақтай алмайды, ал өз елдеріндегі алыс және қолайсыз емес банктерді пайдалана алмайды. Бұл микроқаржы жобасының көптеген артықшылықтары бар, мысалы, әйелдерді күшейту және ата-аналарға балаларының білімі үшін ақша жинауға мүмкіндік беру. Бұл нақты микроқаржы жобасы "жинақ жасау" жобасының артықшылықтары мен шектеулерінің мысалы. "Сақтау арқылы" микроқаржы жобасы Найробиде, Кенияда көрсетілген, оның ішінде Айналмалы жинақ және несие қауымдастығы (ROSCAs) бастамасы бар. Бұл кішкентай масштабтағы мысал, алайда Ратерфорд (2009) Найробиде кездескен әйелді сипаттап, оның ROSCA-сын зерттеген. Күн сайын 15 әйел 100 шиллингтен жинап, 1500 шиллинг жинап, сосын әр күні 15 әйелдің біреуі осы соманы алатын болған. Бұл 15 күн бойы жалғасады, ал осы топтағы тағы бір әйелге біржолғы сома беріледі. 15 күннің соңында жаңа цикл басталады. Бұл ROSCA бастамасы жоғарыдағы "жинақ жасау" мысалынан өзгеше, себебі ROSCA-ға пайыздық мөлшерлемелер қарастырылмаған, сонымен қатар әркім өз салған сомасын қайтарып алады. Бұл бастаманың жұмыс істеуі үшін сенім мен әлеуметтік капитал желілері қажет, сондықтан көбінесе ROSCA-ға бір-бірін жақсы білетін және өзара көмектесетін адамдар кіреді. ROSCA маргиналды топтарға белгілі бір қажеттіліктері үшін біржолғы ақшалай көмек алуға мүмкіндік береді.
The microfinance project of "saving up" is exemplified in the slums of the south eastern city of Vijayawada, India. This microfinance project functions as an unofficial banking system where Jyothi, a "deposit collector", collects money from slum dwellers, mostly women, in order for them to accumulate savings. Jyothi does her rounds throughout the city, collecting Rs5 a day from people in the slums for 220 days, however not always 220 days in a row since these women do not always have the funds available to put them into savings. They ultimately end up with Rs1000 at the end of the process. However, there are some issues with this microfinance saving program. One of the issues is that while saving, clients are actually losing part of their savings. Jyothi takes interest from each client—about 20 out of every 220 payments, or Rs100 out of 1,100 or 9%. When these slum dwellers find someone they trust, they are willing to pay up to 30% to someone to safely collect and keep their savings. There is also the risk of entrusting their savings to unlicensed, informal, peripatetic collectors. However, the slum dwellers are willing to accept this risk because they are unable to save at home, and unable to use the remote and unfriendly banks in their country. This microfinance project also has many benefits, such as empowering women and giving parents the ability to save money for their children's education. This specific microfinance project is an example of the benefits and limitations of the "saving up" project. The microfinance project of "saving through" is shown in Nairobi, Kenya which includes a Rotating Savings and Credit Associations or ROSCAs initiative. This is a small scale example, however Rutherford (2009) describes a woman he met in Nairobi and studied her ROSCA. Every day 15 women would save 100 shillings so there would be a lump sum of 1,500 shillings and every day 1 of the 15 women would receive that lump sum. This would continue for 15 days and another woman within this group would receive the lump sum. At the end of the 15 days a new cycle would start. This ROSCA initiative is different from the "saving up" example above because there are no interest rates affiliated with the ROSCA, additionally everyone receives back what they put forth. This initiative requires trust and social capital networks in order to work, so often these ROSCAs include people who know each other and have reciprocity. The ROSCA allows for marginalized groups to receive a lump sum at one time in order to pay or save for specific needs they have.
Микроқаржылау мәселесі мен оның алдында тұрған міндеттер
Микроқаржылау саласының шекарасында бірнеше маңызды пікірталас жүріп жатыр.
There are several key debates at the boundaries of microfinance.
Қарыз бағасы
Кредит бағасын анықтау алдында келесі шығындарды ескеру керек: 1) банктің (МҚИ) әкімшілік шығындары және 2) клиент/клиенттің транзакциялық шығындары. Клиенттерге банк филиалына бару, несиеге өтініш беру үшін ресми құжаттарды алу және МҚИ-мен жұмыс істеу кезінде уақытты жоғалту сияқты шығындар ("мүмкіндік шығындары") тууы мүмкін. Осылайша, клиент тұрғысынан несие құны – ол төлеуге тиіс пайыздар мен алымдар ғана емес, сонымен қатар оның жабуы тиіс барлық басқа транзакциялық шығындардың жиынтығы. Микроқаржыландырудың басты мәселелерінің бірі – қолжетімді бағамен шағын несиелер беру. Әлемдік орташа пайыздық мөлшерлеме 37% деп бағаланады, ал кейбір нарықтарда ол 70%-ға дейін жетеді. Жоғары пайыздық мөлшерлеменің басты себебі капитал құны емес. Шындығында, онлайн-микронесиелеу платформасы Kiva-дан нөлдік пайыздық несие капиталын алатын жергілікті микроқаржы ұйымдары орташа пайыздық және алымдық мөлшерлемелерді 35,21% деңгейінде ұстап тұрады. Керісінше, микроқаржылау несиелерінің жоғары құнының басты себебі – несие көлеміне шаққанда дәстүрлі микроқаржылау операцияларының жоғары транзакциялық шығындары. Микроқаржылаумен айналысатын мамандар мұндай жоғары пайыздық мөлшерлемелерді болдырмау мүмкін емес деп ұзақ жылдар бойы айтып келеді, себебі әрбір несие берудің құны кеңселер мен қызметкерлердің жалақысы сияқты шығындарды жабуға мүмкіндік беретін белгілі бір деңгейден төмен түспейді. Мысалы, Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкада микроқаржы институттарының несие тәуекелі өте жоғары, себебі клиенттерге өмір сүру деңгейін жақсарту үшін жылдар қажет, және осы кезеңде көптеген қиындықтарға тап болады. Көп жағдайда қаржы институттарының адамның жеке басын тексеруге жүйесі де жоқ. Сонымен қатар, олар жаңа өнімдерді жасауға және тәуекелді азайту үшін бизнесін кеңейтуге мүмкіндік таппайды. Нәтижесінде, микроқаржыландырудың дәстүрлі тәсілі оны шешуді көздеген проблеманы – әлемдегі ең кедей адамдар шағын бизнес дамуы үшін әлемдегі ең жоғары бағаны төлейді – толық шеше алмайды. Дәстүрлі микроқаржылау несиелерінің жоғары құны кедейлікпен күрестегі тиімділігін шектейді. Егер пайыздық мөлшерлеме мен алымдар 37% болса, онда кем дегенде 37% табыс таппаған қарыз алушылар несие алғаннан кейін одан да кедейленіп қалуы мүмкін. Ганадағы микроқаржылау қарыз алушылары арасында жүргізілген соңғы сауалнамаға сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың үштен бірі несиелерін қайтаруда қиындықтарға тап болғанын хабарлады. Кейбіреулері микроқаржылық қарыздарын өтеу үшін тамақ мөлшерін азайтуға немесе балаларын мектептен шығаруға мәжбүр болды, бұл қарыздар жеткілікті пайда әкелмеді. Соңғы жылдары микроқаржылау саласы қолжетімді несиелеу капиталының көлемін арттыру мақсатынан микроқаржылау несиелерін қолжетімді ету мәселесіне көшті. Микроқаржылық талдаушы Дэвид Родманның пікірінше, дамыған нарықтарда микроқаржылық мекемелер ұсынып отырған орташа пайыздық мөлшерлеме мен алымдар уақыт өте келе төмендейді. Алайда, микроқаржылау несиелерінің әлемдік орташа пайыздық мөлшерлемелері әлі де 30%-дан жоғары. Микроқаржылық қызметтерді қолжетімді бағамен ұсынудың шешімі микроқаржылаудың негізгі болжамын қайта қараудан туындауы мүмкін: микроқаржылау қарыз алушылары несиелерін алу және қайтару үшін кредиттік қызметкерлермен кең ауқымды бақылау мен өзара іс-қимыл жасауы керек. P2P микронесиелеу қызметі Zidisha осы тұжырымдамаға негізделген, ол жеке несие берушілер мен қарыз алушылар арасындағы тікелей қарым-қатынасты физикалық кеңселер арқылы емес, интернет-қоғамдастық арқылы жеңілдетеді. Zidisha несие алушылар үшін микрозаймдардың құнын, соның ішінде несие берушілерге төленетін пайыздарды 10%-дан төмен түсіруге қол жеткізді. Алайда, мұндай радикалды балама модельдер дәстүрлі микроқаржы бағдарламаларымен бәсекелесу үшін қажетті масштабқа жете ала ма, әлі белгісіз.
Before determining loan prices, one should take into account the following costs: 1) administrative costs by the bank (MFI) and 2) transaction cost by the client/customer. Customers, on the other hand, may have expenses for travelling to the bank branch, acquiring official documents for the loan application, and loss of time when dealing with the MFI ("opportunity costs"). Hence, from a customer's point of view the cost of a loan is not only the interest and fees she/he has to pay, but also all other transaction costs that she/he has to cover. One of the principal challenges of microfinance is providing small loans at an affordable cost. The global average interest and fee rate is estimated at 37%, with rates reaching as high as 70% in some markets. The reason for the high interest rates is not primarily cost of capital. Indeed, the local microfinance organizations that receive zero interest loan capital from the online microlending platform Kiva charge average interest and fee rates of 35.21%. Rather, the main reason for the high cost of microfinance loans is the high transaction cost of traditional microfinance operations relative to loan size. Microfinance practitioners have long argued that such high interest rates are simply unavoidable, because the cost of making each loan cannot be reduced below a certain level while still allowing the lender to cover costs such as offices and staff salaries. For example, in Sub Saharan Africa credit risk for microfinance institutes is very high, because customers need years to improve their livelihood and face many challenges during this time. Financial institutes often do not even have a system to check the person's identity. Additionally, they are unable to design new products and enlarge their business to reduce the risk. The result is that the traditional approach to microfinance has made only limited progress in resolving the problem it purports to address: that the world's poorest people pay the world's highest cost for small business growth capital. The high costs of traditional microfinance loans limit their effectiveness as a poverty fighting tool. Offering loans at interest and fee rates of 37% mean that borrowers who do not manage to earn at least a 37% rate of return may actually end up poorer as a result of accepting the loans. According to a recent survey of microfinance borrowers in Ghana published by the Center for Financial Inclusion, more than one third of borrowers surveyed reported struggling to repay their loans. Some resorted to measures such as reducing their food intake or taking children out of school in order to repay microfinance debts that had not proven sufficiently profitable. In recent years, the microfinance industry has shifted its focus from the objective of increasing the volume of lending capital available, to address the challenge of providing microfinance loans more affordably. Microfinance analyst David Roodman contends that, in mature markets, the average interest and fee rates charged by microfinance institutions tend to fall over time. However, global average interest rates for microfinance loans are still well above 30%. The answer to providing microfinance services at an affordable cost may lie in rethinking one of the fundamental assumptions underlying microfinance: that microfinance borrowers need extensive monitoring and interaction with loan officers in order to benefit from and repay their loans. The P2P microlending service Zidisha is based on this premise, facilitating direct interaction between individual lenders and borrowers via an internet community rather than physical offices. Zidisha has managed to bring the cost of microloans to below 10% for borrowers, including interest which is paid out to lenders. However, it remains to be seen whether such radical alternative models can reach the scale necessary to compete with traditional microfinance programs.
Несиелердің пайдаланылуы
Микроқаржылаудың қайырымдылық саласындағы мамандар мен демеушілер микрокредитті өнімді мақсаттарға – мысалы, шағын кәсіпорынды құруға немесе кеңейтуге – арналған несиелермен шектеуді жиі қолдайды. Ал жеке сектор өкілдері ақшаның орны толықтырылатындықтан, мұндай шектеуді сақтау мүмкін емес екенін, және жалпы алғанда, бай адамдардың кедей адамдардың ақшасын қалай жұмсау керектігін анықтауға құқығы жоқ екенін жауап береді.
Practitioners and donors from the charitable side of microfinance frequently argue for restricting microcredit to loans for productive purposes—such as to start or expand a microenterprise. Those from the private sector side respond that, because money is fungible, such a restriction is impossible to enforce, and that in any case it should not be up to rich people to determine how poor people use their money.
Тез әсер ету тереңдігіне шаққанда
Микроқаржы институтының "жеткізілім" (нақтырақ айтқанда, микроқаржы институтының кедей және шалғайдағы адамдарға қол жеткізу қабілеті) мен "тұрақтылығы" (оның операциялық шығындарын және, мүмкін, жаңа клиенттерге қызмет көрсету шығындарын операциялық кірістен жабу қабілеті) арасындағы айырбас шарттарының күрделілігі туралы ұзаққа созылған пікірталас болып келеді. Микроқаржы саласындағы мамандар осы мақсаттарды белгілі бір деңгейде теңестіруге ұмтылуы керек деген жалпы келісімге қарамастан, Боливиядағы BancoSol-дың минималистік пайдаға бағытталған стратегиясынан бастап Бангладештегі BRAC-тың жоғары интеграцияланған, коммерциялық емес ұйым ретіндегі стратегиясына дейін әртүрлі тәсілдер бар. Бұл тек жеке институттар үшін ғана емес, сонымен қатар ұлттық микроқаржы жүйелерін дамытуға қатысатын үкіметтер үшін де осыған қатысты. 2015 және 2016 жылдары Женевада орналасқан NGO Advisor ұйымы BRAC-ті әлемдегі ең үздік бейүкіметтік ұйым деп бағалады.
There has been a long standing debate over the sharpness of the trade off between 'outreach' (the ability of a microfinance institution to reach poorer and more remote people) and its 'sustainability' (its ability to cover its operating costs—and possibly also its costs of serving new clients—from its operating revenues). Although it is generally agreed that microfinance practitioners should seek to balance these goals to some extent, there are a wide variety of strategies, ranging from the minimalist profit orientation of BancoSol in Bolivia to the highly integrated not for profit orientation of BRAC in Bangladesh. This is true not only for individual institutions, but also for governments engaged in developing national microfinance systems. BRAC was ranked the number one NGO in the world in 2015 and 2016 by the Geneva based NGO Advisor.
Әйелдер
Микроқаржы бүкіл әлемдегі әйелдерге, әсіресе дәстүрлі банк және басқа да негізгі қаржы инфрақұрылымына қол жеткізе алмайтын ауылдық аймақтарда қаржылық және қаржылық емес қызметтермен қамтамасыз етеді. Ол әйелдерге өздерінің біліктіліктері мен дағдыларын пайдаланып, өз бизнесін бастауға және дамытуға мүмкіндік береді. Микроқаржы үнемдеу, несие және микросақтандыру арқылы отбасыларға табыс табуға және тәуекелдерге қарсы тұруға көмектеседі. Көптеген микроқаржы ұйымдары (МҚҰ) әйел клиенттерге бағытталғандықтан, микроқаржы әйелдерге ерекше пайда әкеледі. Көптеген МҚҰ «Су» және «Хабитат» сияқты ұйымдармен серіктестік құрып, клиенттеріне қосымша қызметтер ұсынады. Микроқаржы ұйымдары қызмет көрсетуде әйелдерге басымдық беру керектігіне келіседі. Деректер көрсеткендей, әйелдер ерлерге қарағанда несиелерін қайтармай қалу ықтималдығы төмен. 2006 жылғы 704 МҚҰ дерегінде 52 миллион қарыз алушы бар, оның ішінде ынтымақты несие беру әдістемесін қолданатын МҚҰ-ларда (99,3% әйел клиенттер) және жеке несие беруді қолданатын МҚҰ-ларда (51% әйел клиенттер) клиенттер бар. Ынтымақты несиелер бойынша 30 күннен кейінгі өтелмеген қарыз 0,9% (жеке несиелер – 3,1%), ал жазылған несиелердің 0,3% (жеке несиелер – 0,9%) құрады. Несиелердің мөлшері кіші болған сайын операциялық маржа төмендегендіктен, көптеген МҚҰ ерлерге несие беру тәуекелін тым жоғары деп санайды. Әйелдерге назар аудару мәселесі кейде күмәндануға себеп болады, бірақ Дүниежүзілік банк жақында жариялаған Шри-Ланкадан алынған микрокәсіпкерлер туралы зерттеуде ерлерге тиесілі бизнестің (үлгідегілердің жартысы) капиталынан түсетін орташа пайда 11% болса, әйелдерге тиесілі бизнестің кірісі 0% немесе аз болған. Микроқаржының әйелдерге бағытталған несие беруге баса назар аударуы дау тудырады, өйткені микроқаржы әйелдердің жағдайын кедейлікті жеңілдету арқылы жақсартады деп есептеледі. Әйелдерге бастапқы капитал беріп, олар еркектерден тәуелсіз өзін-өзі қамтамасыз етуге, кәсіпкерліктің тұрақты өсуіне және ақырында өзін-өзі қамтамасыз етуге қол жеткізе алады. Алайда, бұл мәлімдеме әлі толыққанды дәлелденбеген. Сонымен қатар, әйелдердің инвестициялық база ретінде тартымдылығы олардың бағынушылық, отбасылық міндеттер, үй шаруашылығы және бейтараптық сияқты әлеуметтік-мәдени нормалармен шектелуіне байланысты. Осы нормалардың салдарынан микронесие беру әйелдерге күнделікті тұрмысын жақсартуға мүмкіндік берсе де, олар нарыққа бағытталған іскерлік қызметпен шектеулі біліктіліктері мен төмен жалақысы бар бейресми жұмыстың шеңберінен тысқары шыға алмайды. Мұның бір себебі қоғамдағы рұқсатсыздық, екіншісі – микроқаржының әсерінен әйелдердің үй шаруашылығын жалғыз асырауының салдары, үшіншісі – гендерлік экономикалық тұжырымдамаға байланысты оқыту мен білім берудің жетіспеушілігі. Әсіресе, әйелдердің барлық жеке еңбекке жауапты болуы және еркектердің көмегіне қарамастан, отбасының экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуіне байланысты нормалардың өзгеруі, шектеулі ресурстарға жүктемені азайтудың орнына арттырады. Егер еңбек бөлінісі болса немесе әйелдердің табысы отбасын асырау үшін қажетті емес, қосымша болса, ұзақ мерзімді бизнес құру туралы мәлімдемелерде шындық болуы мүмкін; бірақ мұндай шектеулер кезінде әйелдер ағымдағы қарызды өтеуден басқа ештеңе істей алмайды, тек қана келесі қарызды алу үшін циклдік үлгіде, бұл қаржы берушіге пайдалы, бірақ қарыз алушыға емес. Бұл гендерлік стереотиптер Grameen Bank сияқты институционалдық несие берушілерден Kiva сияқты қайырымдылық көпшілік қаржыландыру операциялары арқылы жеке несиелендіруге көшеді. Соңғы кезде коммерциялық емес жаһандық онлайн несиелендірудің танымалдылығы артты, бұл гендерлік нормаларды жеке таңдау арқылы түзетуге болады деген үміт тудырды, бірақ шындық әлі белгісіз. Зерттеулер көрсеткендей, әйелдерге жеке немесе топпен несие беру ықтималдығы ерлерге қарағанда 38% жоғары. Бұл микроқаржыдағы адамдар арасындағы қарым-қатынастың жалпы тенденциясына байланысты: олар ұқсастық және ішкі/сыртқы мойындау негізінде құрылады: несие берушілер әлеуетті қарыз алушыларда таныс, қолдау көрсетуге болатын нәрсені көргісі келеді, сондықтан отбасы...
Microfinance provides women around the world with financial and non financial services, especially in the most rural areas that do not have access to traditional banking and other basic financial infrastructure. It creates opportunities for women to start up and build their businesses using their own skills and talents. Utilizing savings, credit, and microinsurance, Microfinance helps families create income generating activities and better cope with risk. Women particularly benefit from microfinance as many microfinance institutions (MFIs) target female clients. Most microfinance institutions (MFIs) partner with other organizations like Water. org and Habitat for Humanity to provide additional services for their clients. Microfinance generally agree that women should be the primary focus of service delivery. Evidence shows that they are less likely to default on their loans than men. Industry data from 2006 for 704 MFIs reaching 52 million borrowers includes MFIs using the solidarity lending methodology (99.3% female clients) and MFIs using individual lending (51% female clients). The delinquency rate for solidarity lending was 0.9% after 30 days (individual lending—3.1%), while 0.3% of loans were written off (individual lending—0.9%). Because operating margins become tighter the smaller the loans delivered, many MFIs consider the risk of lending to men to be too high. This focus on women is questioned sometimes, however a recent study of microentrepreneurs from Sri Lanka published by the World Bank found that the return on capital for male owned businesses (half of the sample) averaged 11%, whereas the return for women owned businesses was 0% or slightly negative. Microfinance's emphasis on female oriented lending is the subject of controversy, as it is claimed that microfinance improves the status of women through an alleviation of poverty. It is argued that by providing women with initial capital, they will be able to support themselves independent of men, in a manner which would encourage sustainable growth of enterprise and eventual self sufficiency. This claim has yet to be proven in any substantial form. Moreover, the attraction of women as a potential investment base is precisely because they are constrained by socio cultural norms regarding such concepts of obedience, familial duty, household maintenance and passivity. The result of these norms is that while micro lending may enable women to improve their daily subsistence to a more steady pace, they will not be able to engage in market oriented business practice beyond a limited scope of low skilled, low earning, informal work. Part of this is a lack of permissivity in the society; part a reflection of the added burdens of household maintenance that women shoulder alone as a result of microfinancial empowerment; and part a lack of training and education surrounding gendered conceptions of economics. In particular, the shift in norms such that women continue to be responsible for all the domestic private sphere labour as well as undertaking public economic support for their families, independent of male aid increases rather than decreases burdens on already limited persons. If there were to be an exchange of labour, or if women's income were supplemental rather than essential to household maintenance, there might be some truth to claims of establishing long term businesses; however when so constrained it is impossible for women to do more than pay off a current loan only to take on another in a cyclic pattern which is beneficial to the financier but hardly to the borrower. This gender essentializing crosses over from institutionalized lenders such as the Grameen Bank into interpersonal direct lending through charitable crowd funding operations, such as Kiva. More recently, the popularity of non profit global online lending has grown, suggesting that a redress of gender norms might be instituted through individual selection fomented by the processes of such programs, but the reality is as yet uncertain. Studies have noted that the likelihood of lending to women, individually or in groups, is 38% higher than rates of lending to men. This is also due to a general trend for interpersonal microfinance relations to be conducted on grounds of similarity and internal/external recognition: lenders want to see something familiar, something supportable in potential borrowers, so an emphasis on family, goals of education and health, and a commitment to community all achieve positive results from prospective financiers. Unfortunately, these labels disproportionately align with women rather than men, particularly in the developing world. The result is that microfinance continues to rely on restrictive gender norms rather than seek to subvert them through economic redress in terms of foundation change: training, business management and financial education are all elements which might be included in parameters of female aimed loans and until they are the fundamental reality of women as a disadvantaged section of societies in developing states will go untested.
Жеңiлiктер мен шектеулер
Микроқаржыландыру кедейлікке ұшыраған және аз қамтылған отбасыларға көптеген пайда әкеледі. Оның бірі – оның қолжетімділігі жоғары. Бүгінгі таңда банктер мүлкі аз немесе мүлдем жоқ адамдарға кредит бермейді, сондай-ақ микроқаржыландырумен байланысты шағын көлемдегі несиелерді де ұсынбайды. Микроқаржыландыру арқылы шағын несиелер беріліп, оларға қол жеткізу мүмкіндігі туады. Микроқаржыландырудың негізінде – тіпті шағын сомадағы кредиттердің өзі кедейліктің айналымын тоқтатуға көмектеседі деген философия жатыр. Микроқаржыландыру бастамасының тағы бір артықшылығы – білім беруді және жұмыс орындарын ұлғайту сияқты жаңа мүмкіндіктерді ұсынуы. Микроқаржыландыруды қолдаған отбасылардың балаларын экономикалық себептермен мектептен алу ықтималдығы төмендейді. Сонымен қатар, жұмыспен қамту саласында адамдар жаңа жұмыс орындарын құруға көмектесетін шағын бизнестер ашуға бейім. Қорытындылай айтқанда, микроқаржыландырудың артықшылықтары оның кедей қауымдардың тұрмыс деңгейін жақсартуға бағытталғандығын көрсетеді.
Microfinancing produces many benefits for poverty stricken and low income households. One of the benefits is that it is very accessible. Banks today simply won't extend loans to those with little to no assets, and generally don't engage in small size loans typically associated with microfinancing. Through microfinancing small loans are produced and accessible. Microfinancing is based on the philosophy that even small amounts of credit can help end the cycle of poverty. Another benefit produced from the microfinancing initiative is that it presents opportunities, such as extending education and jobs. Families receiving microfinancing are less likely to pull their children out of school for economic reasons. As well, in relation to employment, people are more likely to open small businesses that will aid the creation of new jobs. Overall, the benefits outline that the microfinancing initiative is set out to improve the standard of living amongst impoverished communities.
Микроқаржылау стандарттары мен қағидаттары
Кедей адамдар ақшаны бейресми несие берушілерден алып, жинақтарын бейресми жинақтаушыларға салады. Олар қайырымдылық ұйымдарынан қарыз және гранттар алады. Мемлекеттік компаниялардан сақтандыру сатып алады. Ақша аударымдарын ресми немесе бейресми жүйелер арқылы жібереді және алады. Микроқаржыны ұқсас қызметтерден ажырату қиын. Мысалы, мемлекеттік банктерге кедей тұтынушыларға шот ашуды бұйырған үкімет, пайдақорлықпен айналысатын несие беруші немесе мал өсіруге көмектесетін қайырымдылық қоры – бәрі де микроқаржымен айналысқан болып саналады. Кедейлерге қаржылық қызметтерді тиімді ету үшін оларға қолжетімді қаржы институттарының санын арттырып, олардың мүмкіндіктерін күшейту қажет. Соңғы жылдары институттардың түрлілігіне де көбірек мән берілуде, себебі әртүрлі институттар әртүрлі қажеттіліктерді қанағаттандырады. Бір жарым ғасырлық тәжірибеден алынған негізгі қағидалар 2004 жылы CGAP ұйымымен тұжырымдалды және 10 маусымда G8 саммитінде Сегіздер тобының басшылары бекітті: донорлар мен үкіметтен келетін көмектер шектеулі және сенімсіз болғандықтан, көптеген кедей адамдарға қол жеткізу үшін микроқаржы өзін-өзі ақтауы керек. Микроқаржы – бұл тұрақты жергілікті институттар құру. Сондай-ақ, микроқаржы кедей адамдардың қаржылық қажеттіліктерін елдің қаржы жүйесіне интеграциялауды білдіреді. "Үкіметтің міндеті – қаржылық қызметтерді қамтамасыз ету, емес, оларды ұсыну". "Донорлық қаражат жеке капиталмен бәсекелесудің орнына оны толықтыруы керек". Зерттеушілер коммерциялық банктерге қарағанда кедейлерге қызмет көрсететін 3000-нан астам мекемеде шамамен 665 миллион клиенттік шот есептеді. Оның ішінде 120 миллион шот микроқаржымен айналысатын институттарда болды. Бұл қозғалыстың тарихи тамырларын көрсетеді, сонымен қатар почталық үнем банктері (318 миллион шот), мемлекеттік ауыл шаруашылығы және даму банктері (172 миллион шот), қаржы кооперативтері мен несие одақтары (35 миллион шот) және мамандандырылған ауылдық банктер (19 миллион шот) де бар. Аймақтық тұрғыдан алғанда, бұл шоттардың ең көп шоғырланған жері Үндістанда (жалпы ұлттық халықтың 18% құрайтын 188 миллион шот). Ең төменгі көрсеткіш Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде (жалпы халықтың 3% құрайтын 14 миллион шот) және Африкада (жалпы халықтың 4% құрайтын 27 миллион шот, Батыс Африкадағы ең жоғары көрсеткіш және Шығыс және Оңтүстік Африкадағы ең жоғары өсім) байқалды. Дамыған елдердегі банк клиенттерінің көпшілігі өз істерін ретке келтіру үшін бірнеше шотқа ие екенін ескерсек, микроқаржы қозғалысының өзіне қойған міндеті әлі де толық орындалмағанын көрсетеді. Қызмет түріне қарай "баламалы қаржы институттарындағы жинақ шоттары несиелерден шамамен төрт есе көп. Бұл дүниежүзілік үрдіс, аймаққа қарай айтарлықтай өзгешеліктер байқалмайды". Таңдалған микроқаржы институттары туралы толық деректерді "Микробанк бюллетені" ұсынады, оны Микроқаржылық ақпарат алмасу орталығы жариялайды. 2009 жылдың соңында ол 74 миллион қарыз алушыға (38 миллиард доллар) және 67 миллион жинақтаушыға (23 миллиард доллар) қызмет көрсететін 1084 МФИ-ны қадағалап отырды. Микроқаржы ортасы туралы ақпараттың тағы бір көзі – Economist Intelligence Unit (EIU), Inter American Development Bank және басқалар дайындаған Микроқаржылау бизнес ортасы бойынша жаһандық зерттеу. 2011 жылғы есепте 55 елдегі микроқаржы ортасы туралы ақпарат екі категорияға бөлінген: нормативтік-құқықтық база және оны қолдайтын институционалдық база. Бұл басылым, сонымен қатар "Микроскоп" деп аталады, алғаш рет 2007 жылы Латын Америкасы мен Кариб бассейніне назар аудара отырып жасалды, бірақ 2009 жылға қарай ол әлемдік зерттеуге айналды. Әзірге ROSCA сияқты "бейресми" микроқаржы ұйымдарының және адамдарға той, жерлеу және ауру сияқты шығындарды басқаруға көмектесетін бейресми қауымдастықтардың ауқымы мен таралуын көрсететін зерттеулер жоқ. Алайда, көптеген зерттеулер көрсеткендей, мұндай ұйымдарды, әдетте, кедейлердің өздері аз көмекпен құрып, басқарады және олар дамытылып келе жатқан елдердің көпшілігінде жұмыс істейді. Көмек көбірек және біліктілігі жоғары қызметкерлердің болуымен байланысты болуы мүмкін, сондықтан микроқаржы институттарына жоғары білім қажет. Бұл кейбір университеттерде басталды, деп Оливер Шмидт айтқандай. Басқарушылықтың кемшілігіне назар аудару қажет.
Poor people borrow from informal moneylenders and save with informal collectors. They receive loans and grants from charities. They buy insurance from state owned companies. They receive funds transfers through formal or informal remittance networks. It is not easy to distinguish microfinance from similar activities. It could be claimed that a government that orders state banks to open deposit accounts for poor consumers, or a moneylender that engages in usury, or a charity that runs a heifer pool are engaged in microfinance. Ensuring financial services to poor people is best done by expanding the number of financial institutions available to them, as well as by strengthening the capacity of those institutions. In recent years there has also been increasing emphasis on expanding the diversity of institutions, since different institutions serve different needs. Some principles that summarize a century and a half of development practice were encapsulated in 2004 by CGAP and endorsed by the Group of Eight leaders at the G8 Summit on 10 June 2004: Subsidies from donors and government are scarce and uncertain and so, to reach large numbers of poor people, microfinance must pay for itself. Microfinance means building permanent local institutions. Microfinance also means integrating the financial needs of poor people into a country's mainstream financial system. "The job of government is to enable financial services, not to provide them." "Donor funds should complement private capital, not compete with it." The authors counted approximately 665 million client accounts at over 3,000 institutions that are serving people who are poorer than those served by the commercial banks. Of these accounts, 120 million were with institutions normally understood to practice microfinance. Reflecting the diverse historical roots of the movement, however, they also included postal savings banks (318 million accounts), state agricultural and development banks (172 million accounts), financial cooperatives and credit unions (35 million accounts) and specialized rural banks (19 million accounts). Regionally, the highest concentration of these accounts was in India (188 million accounts representing 18% of the total national population). The lowest concentrations were in Latin America and the Caribbean (14 million accounts representing 3% of the total population) and Africa (27 million accounts representing 4% of the total population, with the highest rate of penetration in West Africa, and the highest growth rate in Eastern and Southern Africa ). Considering that most bank clients in the developed world need several active accounts to keep their affairs in order, these figures indicate that the task the microfinance movement has set for itself is still very far from finished. By type of service, "savings accounts in alternative finance institutions outnumber loans by about four to one. This is a worldwide pattern that does not vary much by region." An important source of detailed data on selected microfinance institutions is the MicroBanking Bulletin, which is published by Microfinance Information Exchange. At the end of 2009, it was tracking 1,084 MFIs that were serving 74 million borrowers ($38 billion in outstanding loans) and 67 million savers ($23 billion in deposits). Another source of information regarding the environment of microfinance is the Global Microscope on the Microfinance Business Environment, prepared by the Economist Intelligence Unit (EIU), the Inter American Development Bank, and others. The 2011 report contains information on the environment of microfinance in 55 countries among two categories, the regulatory framework and the supporting institutional framework. This publication, also known as the Microscope, was first developed in 2007, focusing only on Latin America and the Caribbean, but by 2009, this report had become a global study. As yet there are no studies that indicate the scale or distribution of 'informal' microfinance organizations like ROSCA's and informal associations that help people manage costs like weddings, funerals and sickness. Numerous case studies have been published, however, indicating that these organizations, which are generally designed and managed by poor people themselves with little outside help, operate in most countries in the developing world. Help can come in the form of more and better qualified staff, thus higher education is needed for microfinance institutions. This has begun in some universities, as Oliver Schmidt describes. Mind the management gap
Микроқаржы экожүйесі
Соңғы жылдары микроқаржы экожүйесін жақсырақ түсіну қажеттігі айтылуда. Практиктер мен зерттеушілер микроқаржы ұйымдарының қызмет ететін экожүйені түсінудің маңыздылығын атап өтті, осы арқылы нарық жүйесінің қатысушылары мен ынталандырушылары экожүйеге қатысу мақсаттарына жету үшін не істеу керектігін біледі. Профессорлар Дебапратим Пуркайашта, Трилочан Трипати және Бисважит Дас Үндістандағы микроқаржы ұйымдарының (МҚҰ) экожүйесі үшін модель әзірледі. Зерттеушілер экожүйені картаға түсіріп, оның өте күрделі екенін, көптеген қатысушылар мен олардың ортасы арасындағы күрделі өзара әрекеттесулер бар екенін анықтады. Бұл экожүйелік модель МҚҰ-ға микроқаржы экожүйесін түсінуге және стратегия жасауға көмектеседі. Сондай-ақ, донорлар, инвесторлар, банктер, үкімет сияқты басқа да мүдделі тараптарға осы секторға қатысты өз стратегияларын әзірлеуге мүмкіндік береді.
In recent years, there have been calls for better understanding of the ecosystem of Microfinance. The practitioners and researchers felt that it was important to understand the ecosystem in which microfinance institutions operated in order for the market system actors and facilitators to understand what they have to do to achieve their objectives of participating in the ecosystem. Professors Debapratim Purkayastha, Trilochan Tripathy and Biswajit Das have designed a model for the ecosystem of microfinance institutions (MFIs) in India. The researchers mapped the ecosystem and found the ecosystem to be very complicated, with complex interactions among numerous actors themselves, and their environment. This ecosystem framework can be used by MFIs to understand the ecosystem of microfinance and formulate strategy. It can also help other stakeholders such as donors, investors, banks, government, etc. to formulate their own strategies relating to this sector.
Микроқаржы желілері мен бірлестіктері
Микроқаржы ұйымдарының, сондай-ақ микроқаржыны және қаржылық қолжетімділікті қолдайтын ұйымдардың бірнеше кәсіби желілері бар.
There are several professional networks of microfinance institutions, and organisations that support microfinance and financial inclusion.
Микроқаржы желісі
Микроқаржы желісі – Азия, Африка, Таяу Шығыс, Еуропа және Латын Америкасы бойынша орналасқан әлемдегі ең ірі 20-25 микроқаржы институтының желісі. 1993 жылы құрылған Микроқаржы желісі мүшелеріне қолдау көрсету арқылы көптеген сала жетекшілерін тұрақтылыққа және олардың ірі нарықтарындағы табыстылыққа бағыттады. Бүгінде сектор жаңа өткел кезеңіне енгендіктерін, дәстүрлі микроқаржы институттарымен бәсекелесетін цифрлық қаржы технологияларының дамуын ескере отырып, Микроқаржы желісі инклюзивті қаржы саласындағы жаңа технологиялық инновациялар тудыратын мүмкіндіктер мен қиындықтарды талқылауға арналған алас ұсынады. Микроқаржы желісі жылына бір рет бас қосады. Мүшелеріне Аль-Мажмуа, BRAC, BancoSol, Gentera, Kamurj, LAPO және SOGESOL кіреді. Пакистандағы түрлі телекоммуникация компаниялары «Easy Paisa» (Telenor), «Temeer Microfinance Bank», «Jazz Cash» (Jazz Telecom) және «Zindigi» сияқты микроқаржы қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер несие беру, саудагерлік қызметтер және онлайн ақша аудару мүмкіндіктерін қамтиды.
The Microfinance Network is a network of 20 to 25 of the world's largest microfinance institutions, spread across Asia, Africa, the Middle East, Europe and Latin America. Established in 1993, the Microfinance Network provided support to members that helped steer many industry leaders to sustainability, and profitability in many of their largest markets. Today as the sector enters a new period of transition, with the rise of digital financial technology that increasingly competes with traditional microfinance institutions, the Microfinance Network provides a space to discuss opportunities and challenges that arise from emerging technological innovations in inclusive finance. The Microfinance Network convenes once a year. Members include Al Majmoua, BRAC, BancoSol, Gentera, Kamurj, LAPO, and SOGESOL. Microfinance services including Easy Paisa by Telenor and Temeer Microfinance Bank, Jazz Cash by Jazz Telecom, and Zindigi have all been introduced by various telecom companies in Pakistan. These services provide lending services, retailer services, and online money transfer capabilities.
Жауапты қаржылық қамту үшін серіктестік
Бұрын Микроқаржылық бас директорлар жұмыс тобы деп белгілі болған Жауапты қаржылық серіктестік – микроқаржы және инклюзивті қаржы саласындағы жетекші халықаралық ұйымдар мен олардың бас директорларының, соның ішінде тікелей микроқаржымен айналысатын ұйымдардың және микроқаржыны қаржылайтын мекемелердің бірлескен күш-жігері. Оның құрамына Accion, Микроқаржы жөніндегі Ага Хан агенттігі, BRAC, CARE USA, FINCA Impact Finance, Grameen Foundation, Opportunity International, Pro Mujer, Vision Fund International және Women's World Banking сияқты 10 мүше кіреді. Бас директорлар мен олардың жоғары деңгейдегі басшыларының мүмкіндіктерін пайдалана отырып, PRFI жауапты қаржылық қызметтерді жақтауға және қызмет көрсетілмей жатқан адамдарға қаржылық қолжетімділікті арттыруға мүмкіндік беретін жағдайларды іздеуге ұмтылады. Осы мақсатта PRFI кейбір нарықтарда клиенттерге қатысты жағымсыз тәжірибелерге жауап ретінде «Smart Campaign» жобасын іске асыруға жауапты. Бұл желі бас директорлар жұмыс тобынан тұрады, олар тоқсан сайын жиналады, сондай-ақ коммуникация, әлеуметтік нәтижелер, цифрлық қаржылық қызметтер, құқықтық және адам ресурстары мәселелеріне арналған бірнеше кіші топтар жұмыс істейді.
The Partnership for Responsible Financial, previously known as the Microfinance CEO Working Group, is a collaborative effort of leading international organizations and their CEOs active in the microfinance and inclusive finance space, including direct microfinance practitioners, and microfinance funders. It consists of 10 members, including Accion, Aga Khan Agency for Microfinance, BRAC, CARE USA, FINCA Impact Finance, Grameen Foundation, Opportunity International, Pro Mujer, Vision Fund International and Women's World Banking. Harnessing the power of the CEOs and their senior managers, the PRFI advocates for responsible financial services and seeks catalytic opportunities to accelerate financial access to the unserved. As part of this focus, PRFI is responsible for setting up the Smart Campaign, in response to negative microfinance practices that indicated the mistreatment of clients in certain markets. The network is made up of the CEO working group, that meet quarterly and several subcommittee working groups dedicated to communications, social performance, digital financial services, and legal and human resources issues
Еуропалық микроқаржы желісі
Еуропалық микроқаржы желісі (ЕМҚ) Еуропадағы микроқаржы секторына кедергі келтіретін көптеген құқықтық және саяси қиындықтарға жауап ретінде құрылды. Желі микроқаржы, шағын кәсіпорындар, әлеуметтік және қаржылық мүшекеулік, жеке жұмыспен қамту және жұмыс орындарын жасау сияқты кең ауқымды мәселелер бойынша әсер етуге қатысады. Оның басты қызметі – 2004 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан жылдық конференциясын ұйымдастыру. EMN-нің 100-ден астам мүшесі бар кең желісі бар.
The European Microfinance Network (EMN) was established in response to many legal and political obstacles affecting the microfinance sector in Europe. The Network is involved in advocacy on a wide range of issues related to microfinance, micro enterprises, social and financial exclusion, self employment and employment creation. Its main activity is the organisation of its annual conference, which has taken place each year since 2004. The EMN has a wide network of over 100 members.
Микроқаржылау орталығы
Микроқаржы орталығының құрамында 100-ден астам ұйым бар, және ол Шығыс Еуропа, Балқан аймағы және Орталық Азияда ерекше күшті.
The Microfinance Centre (MFC) has a membership of over 100 organisations, and is particularly strong in Eastern Europe, the Balkans and Central Asia.
Африканың микроқаржы желісі (AFMIN)
Африка микроқаржы желісі (AFMIN) – Африкадағы микроқаржы желілерінің қауымдастығы, Африка микроқаржы тәжірибешілері бастаған, ортақ нәтижелілік стандарттарын, институционалдық мүмкіндіктерді және саясатты өзгерту мақсатында ұлттық деңгейдегі микроқаржы желілерін құру және/немесе күшейтуге бағытталған бастама. AFMIN 2000 жылдың қараша айында ресми түрде іске қосылды және Абиджан қаласында (Кот-д'Ивуар Республикасы) хатшылығын орналастырды, онда AFMIN Кот-д'Ивуар заңнамасына сәйкес халықаралық үкіметтік емес ұйым ретінде заңды түрде танылған. Кот-д'Ивуардағы саяси жағдайдың тұрақсыздығына байланысты AFMIN кеңсесін уақытша Бениннің Котону қаласына көшірді.
The Africa Microfinance Network (AFMIN) is an association of microfinance networks in Africa resulting from an initiative led by African microfinance practitioners to create and/or strengthen country level microfinance networks for the purpose of establishing shared performance standards, institutional capacity and policy change. AFMIN was formally launched in November 2000 and has established its secretariat in Abidjan (Republic of Côte d'Ivoire), where AFMIN is legally recognized as an international Non Governmental Organisation pursuant to Ivorian laws. Because of the political unrest in Côte d'Ivoire, AFMIN temporarily relocated its office to Cotonou in Benin.
Микрокредит және Интернет
Микрожинақтау есебінен несиеге теңгерімсіз басымдық беру, сондай-ақ батыс инвесторларын осы салаға тарту ниетінен туындап, дамыған елдердегі жеке несие берушілер арқылы микрокредиттің қолжетімділігін кеңейту мақсатында әріптестер платформалары пайда болды. Интернетте несие берушілерді микрокәсіпкерлермен байланыстыратын жаңа платформалар (әріптестер-демеушілер) пайда болды, мысалы MYC4, Kiva, Zidisha, myELEN, Opportunity International және Microloan Foundation. Тағы бір интернет-базалық микрокредит беруші, United Prosperity, әдеттегі микрокредит беру моделінен өзгеше нұсқаны қолданады; United Prosperity жағдайында микрокредит беруші жергілікті банкке кепілдік береді, ал банк микрокәсіпкерге осы соманың екі еселенген мөлшерінде қарыз береді. 2009 жылы АҚШ-тағы коммерциялық емес ұйым Zidisha, жергілікті делдалдарсыз халықаралық шекаралар арқылы несие берушілер мен қарыз алушыларды тікелей байланыстырған алғашқы әріптестер платформасы болды. 2009 жылдың қараша айына қарай Kiva-ның әріптестер платформасы арқылы өткен сома шамамен 100 миллион долларды құрады (Kiva ай сайын шамамен 5 миллион доллар көлемінде несие береді). Қарсылық ретінде, 2006 жылдың соңында микрокредитке деген қажеттілік шамамен 250 миллиард АҚШ долларына бағаланды. Көптеген сарапшылар осы қаражаттың транзакциялық шығындарды және валюта бағамының тәуекелдерін азайту үшін микрокредитті бастаған елдерде жергілікті түрде тарту керектігіне келіседі. Әріптестер сайттарында ақпарат ашуда мәселелер туындады, кейбіреулері несие алушылардың жылдық пайыздық ставкасын көрсетудің орнына, біржолғы ставка әдістемесін пайдаланып пайыздық ставкаларын жариялады. Дамыған елдерде реттелген қаржы институттары арасында тыйым салынған біржолғы ставканы қолдану жеке несие берушілерді олардың қарыз алушысы шындығында төмен пайыздық ставка төлеп жатыр деп ойлауға шақыруы мүмкін. 2017 жылдың жазында Ресей Орталық банкі мен Яндекстің бірлескен жобасы аясында Яндекс іздеу жүйесінде арнайы белгі (жасыл шеңбер, ішінде таңба және «ЦБ РФ Реестрі» мәтіндік блогы) пайда болды, бұл тұтынушыға компанияның қаржылық қызметтері микроқаржы ұйымы мәртебесіне ие белгіленген веб-сайтта ұсынылатынын хабарлайды.
Due to the unbalanced emphasis on credit at the expense of microsavings, as well as a desire to link Western investors to the sector, peer to peer platforms have developed to expand the availability of microcredit through individual lenders in the developed world. New platforms that connect lenders to micro entrepreneurs are emerging on the Web (peer to peer sponsors), for example MYC4, Kiva, Zidisha, myELEN, Opportunity International and the Microloan Foundation. Another Web based microlender United Prosperity uses a variation on the usual microlending model; with United Prosperity the micro lender provides a guarantee to a local bank which then lends back double that amount to the micro entrepreneur. In 2009, the US based nonprofit Zidisha became the first peer to peer microlending platform to link lenders and borrowers directly across international borders without local intermediaries. The volume channeled through Kiva's peer to peer platform is about $100 million as of November 2009 (Kiva facilitates approximately $5M in loans each month). In comparison, the needs for microcredit are estimated about 250 bn USD as of end 2006. Most experts agree that these funds must be sourced locally in countries that are originating microcredit, to reduce transaction costs and exchange rate risks. There have been problems with disclosure on peer to peer sites, with some reporting interest rates of borrowers using the flat rate methodology instead of the familiar banking Annual Percentage Rate. The use of flat rates, which has been outlawed among regulated financial institutions in developed countries, can confuse individual lenders into believing their borrower is paying a lower interest rate than, in fact, they are. In the summer of 2017, within the framework of the joint project of the Central Bank of Russia and Yandex, a special check mark (a green circle with a tick and Реестр ЦБ РФ 'State MFO Register' text box) appeared search results on the Yandex search engine, informing the consumer that the company's financial services are offered on the marked website, which has the status of a microfinance organization.
Микроқаржылау және әлеуметтік көмек
Қазіргі уақытта ВИЧ/СПИД туралы хабардарлықты арттыру үшін микроқаржыландырумен біріктірілген бірнеше әлеуметтік интервенциялар бар. Мұндай интервенциялардың мысалы – "Қоғамдық әрекеттер арқылы СПИД пен гендерлік теңдікті жетілдіру" (IMAGE) жобасы, ол микроқаржыландыруды "Өмір үшін әпкелер" бағдарламасымен үйлестіреді. Бұл бағдарлама әйелдердің әртүрлі гендерлік ролі, гендерлік зорлық-зомбылық және ВИЧ/СПИД инфекциясы туралы білім беруге, сондай-ақ олардың коммуникативтік дағдыларын және лидерлік қабілеттерін арттыруға бағытталған, қатысушылық бағдарлама болып табылады. "Өмір үшін әпкелер" бағдарламасы екі кезеңнен тұрады: бірінші кезеңде жетекшінің қатысуымен он бір сағаттық оқу семинарлары өткізіледі, ал екінші кезеңде топтың ішінде лидер анықталып, оған қосымша оқыту беріледі және өз орталықтарында іс-қимыл жоспарын іске асыруға мүмкіндік беріледі. Микроқаржыландыру бизнес-білім берумен және денсаулық сақтау шараларының басқа да пакеттерімен де біріктірілді. Перуде "Innovations for Poverty Action" ұйымы жүргізген жоба бойынша, қарыз алушылар тобының кездесулерінде қаржылық оқытудан өту үшін кездейсоқ таңдалған қарыз алушылардың табысы жоғары болды, бірақ "бизнесте қиындықтар бар" деп хабарлағандардың үлесі азаймады. Pro Mujer – бес Латын Америкасы елінде жұмыс істейтін үкіметтік емес ұйым (ҮЕҰ). Бұл тәсіл микроқаржыландырудың тек бизнестің өркендеуіне ғана емес, сонымен қатар адам дамуы мен әлеуметтік қамтамасыз етуді нығайтуға көмектесетінін көрсетеді. Pro Mujer "бір терезе" тәсілін қолданады, яғни клиенттер бір ғимараттан қаржылық қызметтер, бизнес-білім беру, қолдау кеңестері және денсаулық сақтау қызметтерін ала алады. Технология сарапшысы Дэвид Гарриттің сөзіне сәйкес, микроқаржы және мобильді қаржылық қызметтер (МҚҚ) маргиналды топтарға негізгі қаржылық қызметтерге, соның ішінде жинақтау бағдарламалары мен сақтандыру полистеріне қол жеткізуді қамтамасыз етті.
There are currently a few social interventions that have been combined with micro financing to increase awareness of HIV/AIDS. Such interventions like the "Intervention with Microfinance for AIDS and Gender Equity" (IMAGE) which incorporates microfinancing with "The Sisters for Life" program a participatory program that educates on different gender roles, gender based violence, and HIV/AIDS infections to strengthen the communication skills and leadership of women "The Sisters for Life" program has two phases; phase one consists of ten one hour training programs with a facilitator, and phase two consists of identifying a leader amongst the group, training them further, and allowing them to implement an action plan to their respective centres. Microfinance has also been combined with business education and with other packages of health interventions. A project undertaken in Peru by Innovations for Poverty Action found that those borrowers randomly selected to receive financial training as part of their borrowing group meetings had higher profits, although there was not a reduction in "the proportion who reported having problems in their business". Pro Mujer, a non governmental organisation (NGO) with operations in five Latin American countries, combines microfinance and healthcare. This approach shows that microfinance can not only help businesses to prosper; it can also foster human development and social security. Pro Mujer uses a "one stop shop" approach, which means in one building, the clients find financial services, business training, empowerment advice and healthcare services combined. According to technology analyst David Garrity, Microfinance and Mobile Financial Services (MFS) have provided marginal populations with access to basic financial services, including savings programs and insurance policies.
Тиімділігі мен сын-пікірлері
Микроқаржыландыруға қатысты көптеген сын микронесиелеуге бағытталған. Сын кедейлікке тигізетін әсеріне, пайыздық мөлшерлемелердің деңгейіне, жоғары табысқа, тым көп қарызға және өзіне-өзі зиян келтіру деректеріне шоғырланған. Басқа сын түрлеріне шетелдік донорлардың рөлі және микроқаржы институттарымен байланысты компаниялардағы еңбек жағдайлары, әсіресе Бангладеште, жатады.
Most criticisms of microfinance have actually been criticisms of microcredit. Criticism focuses on the impact on poverty, the level of interest rates, high profits, overindebtedness and suicides. Other criticism include the role of foreign donors and working conditions in companies affiliated to microfinance institutions, particularly in Bangladesh.
Әсері
Микрокредиттің әсері көптеген пікірталас тудырады. Жақтаушылары жұмыс орындарының көбеюі және табыстың артуы арқылы кедейлікті азайтатынын айтады. Бұл қарыз алушылардың балаларының тамақтануын және білім алуын жақсартуға әкелуі күтіледі. Кейбіреулер микрокредит әйелдерге күш сыйлайды деп санайды. АҚШ және Канадада микрокредит алушыларға әлеуметтік жәрдемақы бағдарламаларынан шығуға көмектеседі делінеді. Сыншылар микрокредит табысты арттырмағанын, керісінше, кедей отбасыларды қарыз тұзағына түсіргенін, тіпті кейбір жағдайларда өзіне-өзі қол жұмсауға дейін жеткізгенін айтады. Олар несиеден түскен ақшаның өнімді инвестицияларға емес, ұзақ мерзімді тұтыну тауарларына немесе тұтынуға жұмсалатынын, әйелдерді күшпендіре алмайтынын және денсаулық сақтау мен білім беруді жақсартпайтынын қосады. Сонымен қатар, микронесиеге қол жеткізу кең таралғандықтан, қарыз алушылар әртүрлі компаниялардан бірнеше несие алып, оларды қайтару мүмкін болмайды. Мұндай трагедиялық оқиғалардың нәтижесінде Үндістандағы микроқаржы ұйымдары пайыздық мөлшерлеменің шегін 15 пайыз деңгейінде белгілеуге келісті. Бұл маңызды, себебі микроқаржылық несие алушылардың несиені қайтару қауіпсіздігі жоғары, ал қайтарудан бас тарту тәуекелі төмен. Микроқаржыландырудың күтпеген салдарына бейресми делдалдық жатады: яғни, кейбір кәсіпкер қарыз алушылар микроқаржыландыру бастамалары мен одан да кедей микрокәсіпкерлер арасында бейресми делдалдарға айналады. Микроқаржылауға оңай қол жеткізгендер несиелерді одан да кедей қарыз алушыларға бөлінетін кішігірім несиелерге бөліп береді. Бейресми делдалдық, спектрдің жақсы немесе игілікті жағындағы кездейсоқ делдалдардан бастап, кәсіби және кейде қылмыстық жағындағы "қарыз есірткіштерге" дейін жетеді.
The impact of microcredit is a subject of much controversy. Proponents state that it reduces poverty through higher employment and higher incomes. This is expected to lead to improved nutrition and improved education of the borrowers' children. Some argue that microcredit empowers women. In the US and Canada, it is argued that microcredit helps recipients to graduate from welfare programs. Critics say that microcredit has not increased incomes, but has driven poor households into a debt trap, in some cases even leading to suicide. They add that the money from loans is often used for durable consumer goods or consumption instead of being used for productive investments, that it fails to empower women, and that it has not improved health or education. Moreover, as the access to micro loans is widespread, borrowers tend to acquire several loans from different companies, making it nearly impossible to pay the debt back. As a result of such tragic events, microfinance institutions in India have agreed on setting an interest rate ceiling of 15 percent. This is important because microfinance loan recipients have a higher level of security in repaying the loans and a lower level of risk in failing to repay them. Unintended consequences of microfinance include informal intermediaton: That is, some entrepreneurial borrowers become informal intermediaries between microfinance initiatives and poorer micro entrepreneurs. Those who more easily qualify for microfinance split loans into smaller credit to even poorer borrowers. Informal intermediation ranges from casual intermediaries at the good or benign end of the spectrum to 'loan sharks' at the professional and sometimes criminal end of the spectrum.
Бәсеке және нарықтың толығуы
Микрокредит нарықты қанағаттандыруға және ынтымақтастыққа емес, күшті бәсекелестікке әкелетін, мәселелі бизнес-қоғамдастықтарды құруға ықпал еткені үшін де сынға ұшырайды. Микрокредит арқылы жаңа бизнес құру нәтижесінде пайда болған ұсыныстың артуы шағын экономикалар үшін сіңіру қиын болуы мүмкін. Мұндай қауымдағы микрокәсіпкерлердің иелері көбінесе шектеулі біліктерге және ресурстарға ие. Бұл шағын бизнес арасында өнімдер мен қызметтер ұсынысының шектеулі болуына байланысты "көшірме" құбылысына әкелуі мүмкін. Осының салдарынан, таңдаулы қаржыландыру фирма үшін тәуекелді азайтып, шығындарды төмендетуі мүмкін. Алайда, экономистер Беатрис Армендарис және Ариана Сафарц бұл құбылыстың тек шығындарды азайтуға байланысты емес екенін көрсетеді. Олардың пікірінше, бұл компанияның миссиясы, кедей және банк қызметтерін пайдаланбаған бай клиенттер арасындағы шығындардың айырмашылығы және клиенттердің әртүрлілігіне қатысты аймақтық ерекшеліктердің өзара әрекеттесуінен туындайды. Бірақ, қандай жағдайда болса да, бұл таңдаулы қаржыландыру мәселесі этикалық дилеммаға алып келеді: бір жағынан, компанияның талаптарға сай келетін тұлғаларға ғана несие беруінің экономикалық себебі бар, екінші жағынан, капитал беру арқылы кедей адамдарға кедейліктен шығуға көмектесу бойынша этикалық жауапкершілік бар.
Microcredit has also received criticism for inducing market saturation and fueling problematically competitive, rather than collaborative business communities. The influx of supply generated by the creation of new microcredit fueled businesses can be difficult for small economies to absorb. The owners of micro enterprises within such communities often have limited skill sets and resources available. This can cause a "copycat" phenomenon among small business due to the limited variation in products and services offerings. And as it may follow, this selective funding would lead to lower risks and lower costs for the firm. However, economists Beatriz Armendáriz and Ariane Szafarz suggests that this phenomenon is not driven by cost minimization alone. She suggests that it happens because of the interplay between the company's mission, the cost differential between poor and unbanked wealthier clients and region specific characteristics pertaining the heterogeneity of their clientele. But in either way, this problem of selective funding leads to an ethical tradeoff where on one hand there is an economic reason for the company to restrict its loans to only the individuals who qualify the standards, and on the other hand there is an ethical responsibility to help the poor people get out of poverty through the provision of capital.
Шетелдік донорлардың рөлі
Донорлардың рөлі де сұрақ тудырады. CGAP жақында былай деп мәлімдеді: "Олар жұмсайтын ақшаның үлкен бөлігі тиімді емес, себебі ол сәтсіз және көбінесе күрделі қаржыландыру механизмдерінде (мысалы, үкіметтік жоғары деңгейлі мекеме) тоқтап қалады немесе нәтижелері үшін жауапкершілік тартпайтын серіктестерге жіберіледі. Кейбір жағдайларда, дұрыс жоспарланбаған бағдарламалар нарықты бұрмалап, инклюзивті қаржы жүйелерінің дамуын арзан немесе тегін ақшамен отандық коммерциялық бастамаларды ығыстыру арқылы баяулатқан".
The role of donors has also been questioned. CGAP recently commented that: "a large proportion of the money they spend is not effective, either because it gets hung up in unsuccessful and often complicated funding mechanisms (for example, a government apex facility), or it goes to partners that are not held accountable for performance. In some cases, poorly conceived programs have slowed the development of inclusive financial systems by distorting markets and displacing domestic commercial initiatives with cheap or free money."
МФИ-ға еншілес кәсіпорындардағы жұмыс шарттары
Микроқаржы ұйымдарының кедей шаруалардың еңбек жағдайларына жеткілікті жауапкершілік танытпауы сынға ұшырады, әсіресе қарыз алушылар қолөнер бұйымдарын немесе ауыл шаруашылығы өнімдерін микроқаржы ұйымы бақылайтын ұйым арқылы сату арқылы жалақылы жұмысшы ретінде жұмыс істеген кезде. Микроқаржы ұйымдарының қарыз алушылардың табысын арттыруға және оны әртараптандыруға ұмтылуы бірнеше елде, ең әсіресе Бангладеште, мұндай қарым-қатынастың қалыптасуына себеп болды. Онда жүздеген мың қарыз алушылар Граммин Банкі немесе BRAC маркетингтік еншілес компанияларында жалақылы жұмысшылар ретінде еңбек етеді. Сыншылардың пікірінше, мұндай жағдайларда жұмыс уақытын, демалыс күндерін, еңбек жағдайларын, қауіпсіздікті немесе бала еңбегін реттейтін ережелер мен стандарттар өте аз, сондай-ақ бұзушылықтарды жоюға бағытталған тексеру жүйелері де жеткіліксіз. Осы мәселелерді кәсіподақтар мен әлеуметтік жауапкершілікті қолдайтын инвесторлар да көтеріп отыр.
There has also been criticism of microlenders for not taking more responsibility for the working conditions of poor households, particularly when borrowers become quasi wage labourers, selling crafts or agricultural produce through an organization controlled by the MFI. The desire of MFIs to help their borrower diversify and increase their incomes has sparked this type of relationship in several countries, most notably Bangladesh, where hundreds of thousands of borrowers effectively work as wage labourers for the marketing subsidiaries of Grameen Bank or BRAC. Critics maintain that there are few if any rules or standards in these cases governing working hours, holidays, working conditions, safety or child labour, and few inspection regimes to correct abuses. Some of these concerns have been taken up by unions and socially responsible investment advocates.
Зорлық-зомбылық
Нигерияда алаяқтық жағдайлары тіркелді. Сенімсіз банктер өз клиенттеріне тым жоғары пайыздық ставкалар уәде еткен. Бұл банктер клиенттер ақша салып болған соң көп ұзамай жабылып, олардың салымдары жоғалып кетті. Нигерияның депозиттерді сақтандыру корпорациясының (NDIC) өкілдері клиенттерді әлдеқандай "таңғажайып банктер" туралы ескертті. Адамдарды осындай банктерге ақша салудан тоқтатуға бағытталған бір шара – "e go better" атты мини-сериал, ол осы банктердің амалдары туралы ескертеді.
In Nigeria cases of fraud have been reported. Dubious banks promised their clients outrageous interest rates. These banks were closed shortly after clients had deposited money and their deposits were lost. The officials of Nigeria Deposit Insurance Corporation (NDIC) have warned customers about so called "wonder banks". One initiative to prevent people from depositing money to wonder banks is the mini series "e go better" that warns about the practices of these wonder banks.