Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының Капиталды дамыту қоры (БҰҰКҚ) әлемдегі 46 ең төмен дамыған елдегі (КЖД) кедейлер үшін мемлекеттік және жеке қаржыны жұмыс істеуге бағыттайды. Өзінің капиталдық мандаты мен құралдары арқылы БҰҰКҚ кедейлікті азайту және жергілікті экономикалық дамуды қолдау үшін, әсіресе ішкі деңгейде, мемлекеттік және жекеменшік ресурстарды ашуға мүмкіндік беретін «соңғы шақырым» қаржы модельдерін ұсынады. Осы соңғы шақырымда дамуға қажетті ресурстар ең аз, нарықтың кемшіліктері ең айқын, ал ұлттық өсімнің нәтижелері адамдарды мүлдем шеттетуі мүмкін. БҰҰКҚ-ның қаржыландыру модельдері екі бағыт бойынша жұмыс істейді: жеке тұлғаларға, үй шаруашылықтарына және шағын бизнеске жергілікті экономикаға қатысу мүмкіндіктерін кеңейтетін, оларға кедейліктен шығу және қаржылық жағдайларын басқару үшін қажетті құралдарды ұсынатын үнемдеуге негізделген қаржылық қолжетімділік; сондай-ақ, жергілікті инвестициялар – салықтық децентрализация, инновациялық муниципалды қаржы және құрылымдық жобалық қаржыландыру арқылы – жергілікті экономикалық өсуді және тұрақты дамуды қолдайтын мемлекеттік және жеке қаржыландыруды қалай ынталандыруға болатынын көрсету. БҰҰКҚ қаржыландыру модельдері тақырыптық салаларда қолданылады, онда жергілікті деңгейде қаржыландыруға кедергілерді жою кедей және шеттетілген адамдар мен қауымдастықтар үшін трансформациялық әсерге ие болуы мүмкін. Үй шаруашылығы, шағын кәсіпорындар және жергілікті инфрақұрылым деңгейінде кедейлер үшін қаржының тиімділігін арттыру арқылы БҰҰКҚ кедейлікті жоюға бағытталған 1-ші мақсатқа үлес қосады, сонымен қатар соңғы шақырымға жету және қолжетімділіктегі теңсіздіктерді жоюға баса назар аударады. Сонымен қатар, БҰҰКҚ 17-ші мақсатқа сәйкес капиталдық қаржыландыру мандатын жүзеге асырады, жергілікті деңгейде кедейлерге мемлекеттік және жеке қаржыны ашуға көмектеседі. Инновациялық қаржыландыру модельдерінің соңғы шақырымға жетуге көмектесудегі трансформациялық әсерін тиімді етуі мүмкін нарық сегменттерін анықтау арқылы БҰҰКҚ бірқатар даму мақсаттарына (SDG) және қазіргі уақытта 169 мақсаттың 28-іне үлес қосады. 1966 жылы Бас Ассамблея құрған және штаб-пәтері Нью-Йорк қаласында орналасқан БҰҰКҚ – БҰҰ Даму бағдарламасына (БҰҰДБ) ведомстволық байланысы бар БҰҰ-ның дербес ұйымы. БҰҰ Бас Ассамблеясының (БҰҰБА) бастапқы мандаты «дамушы елдерге гранттар мен несиелер арқылы қолда бар капитал көмегін толықтыру арқылы олардың экономикасын дамытуға көмек көрсету» (БҰҰБА резолюциясы 2186, 13 желтоқсан 1966 ж.) болды. Мандат 1973 жылы ең төмен дамыған елдерге, бірақ олармен шектелмей, қызмет ету үшін өзгертілді. Қазіргі уақытта БҰҰКҚ атқарушы хатшысы – Прити Синха.

Тарих

1966 жылы Бас Ассамблея экономикалық дамуды ілгерілету үшін құрған ЮНСДФ ресми түрде "Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамындағы автономды ұйым" ретінде, "дамушы елдерге гранттар мен несиелер арқылы қолданыстағы капитал көмегінің көздерін толықтыру жолымен экономикасын дамытуға көмектесу" мақсатымен құрылды. 1973 жылы Басқару кеңесі ЮНСДФ-тың қызметін "бірінші кезекте дамушы елдер арасындағы ең кемдамыған елдерге" қайта бағыттап, 1974 жылы әлемдегі ең кемдамыған елдерге назар аудара бастады. Келесі жиырма жыл бойы ЮНСДФ негізінен Африкадағы жекелеген капиталдық инфрақұрылымдарды – жолдар, көпірлер, суару жүйелерін қаржыландырды. Ол жылына шамамен 40 миллион доллар көлемінде негізгі қаржыландыру алып, БҰҰДБ елдегі кеңселері арқылы жұмыс істеді. 1990 жылдардың ортасында ЮНСДФ капиталдық инвестицияларды жоспарлау, қаржыландыру және күтіп ұстау ісінде жергілікті биліктің рөліне назар аудара бастады. Орталықтандырылмаған мемлекеттік қаржы басқару арқылы тиімді инфрақұрылымдық инвестицияларды және қызмет көрсетуді ілгерілету ЮНСДФ-тың басты қызметі болып табылады. ЮНСДФ-тың тағы бір маңызды саласы – "микроқаржылау" – де 1990 жылдардың ортасында басталды, сол кезде оның көптеген ауылдық даму жобаларында несиелік компоненттер болған. ЮНСДФ-тың ресурстары көптеген көпжақты ұйымдармен салыстырғанда шамалы болып қала береді. Дегенмен, ол басқалар бармайтын жерлерге барып, мемлекеттік және жеке капиталдың ірі көздерін "тартып" алуда үлкен тәжірибе жинады. 2008 жылғы Швеция үкіметінің бағалауынша, "ЮНСДФ-ты қаржыландыру механизмі ретінде емес, басқаларға жол ашатын даму акторы ретінде қарастыру керек". 2013 жылы ЮНСДФ "Микроқаржы бойынша SmartAid" индексінде микроқаржылаудың жалпы тиімділігін өлшейтін ең жоғары ұпай алды. Бүгінде ЮНСДФ әлемдегі 46 ең кемдамыған елдің 31-інде жұмыс істейді. Оның портфелінің 70 пайызы Африкада шоғырланған. 2016 жылдың 13 желтоқсанында ЮНСДФ өзінің 50 жылдығын тойлады.